<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 84, pages 101–120 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-10-09">2026-10-09</date>) ; révisée par le même modèle (<date when="2026-10-10">2026-10-10</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-10-10">2026-10-10</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">84</idno>
          </msIdentifier>
          <head>[Formes quadratiques] : notes manuscrites (s.d.).</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 101 à 120 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 6 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>[à partir de 1982-vers 1986]</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\supplied</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> (restitué par le transcripteur) ;
        <hi rend="monospace">\add</hi> devient <hi rend="monospace">add</hi>
        (ajout de l'auteur, en interligne ou sur un mot biffé) ;
        <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\drawing</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='drawing']</hi> (dessin de l'auteur, décrit par le
        transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Restitution et ajout de l'auteur n'ont longtemps fait qu'une macro. Ils
        ont été séparés le 26 septembre 2026 par une règle vérifiable dans le
        fichier, non par une relecture : un ajout accolé au mot qu'il complète
        est une restitution (<hi rend="monospace">supplied</hi>), un ajout
        isolé est de l'auteur (<hi rend="monospace">add</hi>). Certains
        <hi rend="monospace">add</hi> sont donc encore des restitutions du
        transcripteur, que seuls les fac-similés départageront.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="2">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
      <schemaRef type="ODD" url="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.odd"/>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
        <language ident="en">anglais : le compte rendu des révisions, cité de l'en-tête de la source</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-10-10" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
      <change when="2026-10-10" who="#pass" xml:lang="en">re-read on the 700 dpi tiles; 34 \ill and 127 \uncertain resolved, 162 remain.</change>
      <change when="2026-10-09" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="6">
<pb n="101" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=102"/><p><note type="editorial" resp="#pass">la page reprend un calcul commencé avant le lot : la structure de <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula>, les involutions et l'exposant <formula notation="TeX">\natural</formula> (lecture douteuse d'un signe en crochet) sont introduits aux pages précédentes.</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\xi^{\natural} = \xi + \bar{\xi} \quad \text{pour } \xi \in A_1 \otimes A_2 ,</formula>
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\xi = 2</formula> i.e. <gap reason="illegible"/></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">x_1 \mapsto \bar{x}_1 = \text{\struck{$\xi_1(x_1)$}}\ \mathrm{Tr}_1(x_1) - x_1 ,
  \qquad
  x_2 \mapsto \bar{x}_2 = \mathrm{Tr}_2(x_2)\, e_2 - x_2</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le second membre de <formula notation="TeX">\bar{x}_2</formula> est écrit au-dessus d'une formule biffée illisible ; « <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}_1(x_1)</formula> » est ajouté au-dessus de « <formula notation="TeX">\xi_1(x_1)</formula> » biffé.</note>
sur <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula>, donc
<formula notation="TeX" rend="display">\xi \mapsto \bar{\xi} , \qquad
  x_1 \otimes x_2 \mapsto \overline{x_1 \otimes x_2} \overset{\mathrm{déf}}{=} \bar{x}_1 \otimes \bar{x}_2</formula>
sur <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula>. On <unclear>aura</unclear> donc, si <formula notation="TeX">\xi \in A_1</formula>, i.e.
<formula notation="TeX">\xi = x_1 \otimes e_2</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\xi^{\natural} = (x_1 \otimes 1)^{\natural} = (x_1 + \bar{x}_1) \otimes e_2 = \mathrm{Tr}_1(x_1)\, e_1 \otimes e_2</formula>
c'est OK.</p>
<p><hi rend="italic">NB</hi> Si <del><gap reason="illegible"/></del> sur <formula notation="TeX">X_0 = V(2 \cdot 1_X) \subset X</formula> (lieu de car. 2), <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>tout</unclear> pt de <formula notation="TeX">X_0</formula> l'une des deux structures <formula notation="TeX">E_1</formula>, <formula notation="TeX">E_2</formula> est étale, donc <formula notation="TeX">A \to A_1 \otimes A_2</formula> est univ. injectif, et <gap reason="illegible"/> pour <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">(A_1 \otimes A_2)^{\natural} = (A_1 \otimes A_2)^{\sigma_1 \otimes \sigma_2} .</formula>
Ceci posé, on peut <add>donc</add> identifier l'application
<formula notation="TeX" rend="display">(x_1, x_2) \mapsto x_1 * x_2 : A_1 \times A_2 \to A , \qquad
  x_1 \otimes x_2 \mapsto x_1 * x_2 : A_1 \otimes A_2 \to A</formula>
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> des applications : à valeurs dans <formula notation="TeX">(A_1 \otimes A_2)^{\natural}</formula>. En tous cas <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <unclear>simplement</unclear> <del><gap reason="illegible"/></del> comme <hi rend="italic"><unclear>application</unclear></hi> trace pour <formula notation="TeX">\sigma_1 \otimes \sigma_2</formula>.</p>
<p>Quand <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula> sont des alg. <unclear>de rev.</unclear> quadratiques, il s'agit bien de traces <unclear>au sens habituel</unclear>. Mais cette trace, <gap reason="illegible"/> <unclear>cond.</unclear> de car. <formula notation="TeX">\neq 2</formula> <gap reason="illegible"/>,</p>
<pb n="102" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=103"/><p><unclear>Elle</unclear> <del><gap reason="illegible"/></del> sur <formula notation="TeX">\mathcal{U}</formula>, <formula notation="TeX">U_1</formula>, <formula notation="TeX">U_2</formula> par
<formula notation="TeX" rend="display">1 \mapsto 2 , \qquad U_1 \mapsto -b_1 , \qquad U_2 \mapsto -b_2 .</formula>
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\Gamma\mathcal{O} \subset \Gamma A</formula>, il <unclear>suffit</unclear> de trouver l'image de <formula notation="TeX">U_1 \otimes U_2</formula>. C'est donc un élément de <formula notation="TeX">A</formula> dont l'image dans <formula notation="TeX">(A_1 \otimes A_2)^{\natural}</formula> est
<formula notation="TeX" rend="display">U_1 \otimes U_2 + \underbrace{\bar{U}_1 \otimes \bar{U}_2}_{(-b_1 - U_1) \otimes (-b_2 - U_2)}
  = \underbrace{2 U_1 U_2 + b_1 U_2 + b_2 U_1}_{\text{image de } \mathcal{U}} + b_1 b_2 ,</formula>
<del>donc</del> il y a lieu de prendre
<formula notation="TeX" rend="display">U_1 * U_2 = \mathcal{U} + b_1 b_2 .</formula></p>
<p>Mais il faut maintenant définir une application
<formula notation="TeX" rend="display">N_{A_1 \otimes A_2 / A} : A_1 \otimes A_2 \to A ,</formula>
application quadratique, dont la valeur en <formula notation="TeX">z</formula> serait, essentiellement, <formula notation="TeX">z \bar{z}</formula>, mais « <unclear>invariante</unclear> » <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">A</formula>. L'application bil. associée serait
<formula notation="TeX" rend="display">(u, v) \mapsto u \bar{v} + v \bar{u} = \mathrm{Tr}_N(u \bar{v})</formula>
déjà connue. Donc il faut se donner les valeurs de <formula notation="TeX">N</formula>, et de <formula notation="TeX">\varphi_N</formula>, sur les éléments de la base <unclear>de</unclear> <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula>. Or on <unclear>devrait</unclear> <unclear>avoir</unclear>, <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">1</formula>, <formula notation="TeX">U_1</formula>, <formula notation="TeX">U_2</formula>, <formula notation="TeX">U_1 \otimes U_2</formula> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">N_A(x_1 \otimes x_2) = N_1(x_1)\, N(x_2) \in \Gamma\mathcal{O} \subset \Gamma A</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">= (x_1 \otimes x_2)(\bar{x}_1 \otimes \bar{x}_2) = (x_1 \bar{x}_1) \otimes (x_2 \bar{x}_2) .</formula>
En particulier
<formula notation="TeX" rend="display">N(1) = 1 , \quad N(U_1) = N_1(U_1) = c_1 , \quad N(U_2) = N_2(U_2) = c_2 ,</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">N(U_1 \otimes U_2) = c_1 c_2 .</formula></p>
<pb n="103" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=104"/><p>Peut <unclear>se</unclear> définir comme <hi rend="italic">à valeurs dans</hi> <formula notation="TeX">A</formula> (et non seulement comme à val. dans <formula notation="TeX">(A_1 \otimes A_2)^{\natural}</formula>, <unclear>ce</unclear> qui ne serait pas si <formula notation="TeX">A \to (A_1 \otimes A_2)^{\natural}</formula> <unclear>est</unclear> <add><gap reason="illegible"/></add> injectif, ni d'ailleurs surjectif).</p>
<p>On doit pouvoir définir <unclear>de même</unclear> une norme, définie universellement par la condition que son image dans <formula notation="TeX">(A_1 \otimes A_2)^{\natural}</formula> soit <formula notation="TeX">\xi \bar{\xi}</formula>.</p>
<p>Choisissons <unclear>les</unclear> bases <formula notation="TeX">(1, U_1)</formula> de <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">(1, U_2)</formula> de <formula notation="TeX">A_2</formula>, donc
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 = \mathcal{O}[U_1] / (U_1^2 + b_1 U_1 + c_1) , \qquad
  A_2 = \mathcal{O}[U_2] / (U_2^2 + b_2 U_2 + c_2) ,</formula>
<unclear>on trouve</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    A_1 \otimes A_2 = \mathcal{O}[U_1, U_2] / (U_1^2 + b_1 U_1 + c_1 ,\ U_2^2 + b_2 U_2 + c_2) \\
    A \simeq \mathcal{O}[\mathcal{U}] / (\mathcal{U}^2 + b\, \mathcal{U} + c)
  \end{cases}</formula>
avec
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    b = b_1 b_2 \\
    c = b_1^2 c_2 + b_2^2 c_1 - 4 c_1 c_2
  \end{cases}</formula>
et <formula notation="TeX">A \to A_1 \otimes A_2</formula> est donné par
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{U} \mapsto 2 U_1 U_2 + b_1 U_2 + b_2 U_1 .</formula></p>
<p>Explicitons
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 \otimes A_2 \xrightarrow{\ *\ } A , \qquad x_1 \otimes x_2 \mapsto x_1 * x_2 ,</formula>
il suffit de trouver les images de <formula notation="TeX">1</formula>, <formula notation="TeX">U_1 \otimes 1</formula>, <formula notation="TeX">1 \otimes U_2</formula>, <formula notation="TeX">U_1 \otimes U_2</formula>.
<note type="authorial" place="margin">c'est donc ce qui tient lieu d'une trace de <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula> <unclear>dans</unclear> <formula notation="TeX">A</formula></note>
On aura bien sûr
<formula notation="TeX" rend="display">x_1 * e_2 = \mathrm{Tr}_1(x_1) \cdot 1_A , \qquad
  e_1 * x_2 = \mathrm{Tr}_2(x_2) \cdot 1_A</formula>
<note type="authorial" place="margin">ce qui définit <formula notation="TeX">*</formula> sur <formula notation="TeX">A_1 \oplus A_2 \subset A_1 \otimes A_2</formula></note>
<note type="editorial" resp="#pass">dans la première formule, « <formula notation="TeX">e_2</formula> » est écrit au-dessus d'un symbole biffé ; dans la seconde, « <formula notation="TeX">e_1</formula> » de même.</note></p>
<pb n="104" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=105"/><p><hi rend="italic">Proposition.</hi> Soient <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula> deux alg. quadratiques sur <formula notation="TeX">\mathcal{O}</formula>, et <formula notation="TeX">A = A_1 \wedge A_2</formula>. <del>On a alors</del>.</p>
<p>1) <del><gap reason="illegible"/></del> <add>L'</add>homom. canonique
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 \otimes A_2 \xrightarrow{\ \mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}\ } A</formula>
(défini par la construction de <formula notation="TeX">A</formula> comme ext. de <formula notation="TeX">L_1^{\vee} \otimes L_2^{\vee}</formula> par <formula notation="TeX">\mathcal{O}</formula>, déduit de l'extension <add><formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula></add> de <formula notation="TeX">L_1^{\vee} \otimes L_2^{\vee}</formula> par <formula notation="TeX">A_1 \oplus_{\mathcal{O}} A_2 \subset A</formula>, et de l'homom.
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 \oplus_{\mathcal{O}} A_2 \xrightarrow{\ \mathrm{Tr}\ } \mathcal{O}</formula>
défini par <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}_{A_1}</formula> et <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}_{A_2}</formula> sur chaque summand) peut être considéré comme un « homom. trace ».
<note type="editorial" resp="#pass">sous la flèche, un « <formula notation="TeX">*</formula> » est écrit sous l'indice de <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}</formula> ; dans la parenthèse, <formula notation="TeX">A_1 \oplus A_2 \subset A</formula> porte en dessous la variante « <formula notation="TeX">A_1 \oplus_{\mathcal{O}} A_2</formula> ».</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">NB On a <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}\,(\mathrm{id}_{A_1} \otimes \sigma_2)(\xi)</formula> <gap reason="illegible"/>, <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}\, \sigma_1 \otimes \mathrm{id}_{A_2}(\xi) = \mathrm{Tr}(\bar{\xi})</formula>, <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}(\bar{\xi}) = \mathrm{Tr}(\xi)</formula> <unclear>dès que</unclear> <formula notation="TeX">\bar{\xi} = \sigma_1 \otimes \sigma_2(\xi)</formula></note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale écrite en diagonale dans la marge gauche, en partie biffée.</note></p>
<p>Son composé avec l'homom. can.
<formula notation="TeX" rend="display">A \to A_1 \otimes A_2</formula>
(qui d'ailleurs <unclear>n'a</unclear> <unclear>pas</unclear> à être univ. injectif, cf. plus haut) <del><gap reason="illegible"/></del> n'est autre que
<formula notation="TeX" rend="display">\xi \mapsto \xi + \bar{\xi} , \qquad \text{i.e.} \qquad
  i\bigl(\mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}\, \xi\bigr) = \xi + \bar{\xi}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\bar{\xi} = \sigma_1 \otimes \sigma_2 (\xi)</formula>
<formula notation="TeX">\sigma_1</formula>, <formula notation="TeX">\sigma_2</formula> les involutions canoniques de <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">x_1 \mapsto \mathrm{Tr}_{A_1}(x_1) - x_1 , \qquad x_2 \mapsto \mathrm{Tr}_{A_2}(x_2) - x_2 .</formula>
<note type="authorial" place="margin">Donc en partic. <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}(i(\eta)) = 2\eta</formula> pour <gap reason="illegible"/></note></p>
<p>2) Il existe sur <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula> une application quadratique unique, à val. dans <formula notation="TeX">A</formula>, notée
<formula notation="TeX" rend="display">N = N_{A_1 \otimes A_2 / A} ,</formula></p>
<pb n="105" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=106"/><p>ayant les propriétés suivantes</p>
<list rend="enumerate">
<label>a)</label><item><formula notation="TeX">N(x_1 \otimes x_2) = N_{A_1}(x_1)\, N_{A_2}(x_2)</formula>    <formula notation="TeX">x_1 \in \Gamma A_1</formula>, <formula notation="TeX">x_2 \in \Gamma A_2</formula></item>
<label>b)</label><item><formula notation="TeX">\varphi_N(\xi, \eta) = \mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi \bar{\eta})</formula></item>
</list>
<p><del>On aura de</del> i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">N(\xi + \eta) = N(\xi) + N(\eta) + \mathrm{Tr}(\xi \bar{\eta})</formula>
On aura alors, pour tt <formula notation="TeX">\xi \in A_1 \otimes A_2</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    i(N(\xi)) = \xi \bar{\xi} \\
    N(\sigma_1 \otimes \mathrm{id}_{A_2}(\xi)) = N(\mathrm{id}_{A_1} \otimes \sigma_2(\xi)) = \overline{N(\xi)} \\
    N(\bar{\xi}) = N(\xi)
  \end{cases}</formula>
<note type="authorial" place="margin">Notamment <formula notation="TeX">N_{A_1 \otimes A_2 / A}(i(\eta)) = \eta^2</formula></note>
<note type="editorial" resp="#pass">dans la deuxième ligne, l'indice de <formula notation="TeX">\mathrm{id}</formula> est écrit « <formula notation="TeX">A_2</formula> » dans les deux termes ; on lit <formula notation="TeX">\mathrm{id}_{A_1}</formula> dans le second, comme l'exige le sens.</note></p>
<p>De plus, on a
<formula notation="TeX" rend="display">N_{A/\mathcal{O}}\bigl(N_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi)\bigr) = N_{A_1 \otimes A_2 / \mathcal{O}}(\xi)</formula>
<unclear>ainsi que</unclear> la formule plus bénigne
<formula notation="TeX" rend="display">\mathrm{Tr}_{A/\mathcal{O}}\bigl(\mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi)\bigr) = \mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / \mathcal{O}}(\xi)</formula></p>
<p>Prouvons p.ex. la première <unclear>et</unclear> <unclear>la</unclear> deuxième. <gap reason="illegible"/> Posons
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_1 = \sigma_{A_1} \otimes \mathrm{id}_{A_2} , \qquad
  \sigma_2 = \mathrm{id}_{A_1} \otimes \sigma_{A_2} , \qquad
  \sigma_3 = \sigma_1 \sigma_2</formula>
<del>deuxième</del> <del>donc</del> <formula notation="TeX">\xi = \xi_0 \in A</formula>, <del>on doit vérifier</del> <formula notation="TeX">\xi_i = \sigma_i(\xi)</formula>, on constate qu'on ait
<formula notation="TeX" rend="display">N_{A_1 \otimes A_2 / \mathcal{O}}(\xi) = \xi_0\, \xi_1\, \xi_2\, \xi_3 .</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">\xi_0 \in A</formula> » : le <formula notation="TeX">A</formula> est celui qu'il emploie pour le produit ; on attendrait <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2</formula>. Sous <formula notation="TeX">\xi_0 \xi_1 \xi_2 \xi_3</formula>, des accolades groupent <formula notation="TeX">\xi_1 \xi_2</formula> et <formula notation="TeX">\xi_0 \cdots \xi_3</formula>.</note></p>
<pb n="106" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=107"/><p>Or le deuxième membre est
<formula notation="TeX" rend="display">\xi_0 \bar{\xi}_0\, \xi_1 \bar{\xi}_1 , \qquad \bar{\xi}_0 = \xi_3 , \quad \bar{\xi}_1 = \xi_2 ,</formula>
or
<formula notation="TeX" rend="display">\xi_0 \bar{\xi}_0 \overset{!}{=} N_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi_0)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\xi_1 \bar{\xi}_1 = N_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi_1) = \overline{N_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi_0)} ,
  \qquad \xi_1 = \sigma_1(\xi_0)</formula>
donc <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>si</unclear> <formula notation="TeX">N = N_{A_1 \otimes A_2 / A}(\xi_0)</formula>, on trouve
<formula notation="TeX" rend="display">N \bar{N} = N_{A/\mathcal{O}}(N) \qquad \text{OK.}</formula></p>
<p>Quand on axiomatise la situation <del>de <formula notation="TeX">A</formula>, <formula notation="TeX">A_1</formula>, <gap reason="illegible"/></del> de <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}_{A_1 \otimes A_2 / A}</formula> et <formula notation="TeX">N_{A_1 \otimes A_2 / A}</formula>, on aboutit à la situation d'une <gap reason="illegible"/> sur <formula notation="TeX">k</formula>, (<add>d'</add>une <formula notation="TeX">k</formula>-algèbre <formula notation="TeX">A</formula> qui « se comporte comme si c'était une algèbre quadratique sur <formula notation="TeX">k</formula> » (i.e. loc. libre de rang 2). Mais on ne suppose ni que <formula notation="TeX">A</formula> soit loc. libre <add>ni de rang 2</add> <del><gap reason="illegible"/></del>/<formula notation="TeX">k</formula>, ni que
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha : k \to A , \qquad \lambda \mapsto \lambda \cdot 1_A</formula>
soit injective. Au lieu de cela, on suppose données deux applications
<formula notation="TeX" rend="display">t_{A/k} = t : A \to k \quad (\text{trace relative}) , \qquad
  n_{A/k} = n : A \to k \quad (\text{norme relative}) ,</formula>
satisfaisant les conditions suivantes</p>
<p>(a) <formula notation="TeX">t</formula> est <formula notation="TeX">k</formula>-linéaire, <formula notation="TeX">n</formula> est quadratique, et <formula notation="TeX">t</formula> se déduit de <formula notation="TeX">n</formula>, comme
<formula notation="TeX" rend="display">t(x) = \varphi_n(x, 1) \qquad (\text{la forme bil. ass. à } n)</formula>
donc <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">n(x + \lambda 1_A) = n(x) + \lambda^2 n(1) + \lambda t(x) , \qquad n(1) = 1 \ \text{cf. ci-dessous b)}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">devant la formule encadrée, un mot biffé.</note></p>
<pb n="107" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=108"/><p><del>D'autre part, la <gap reason="illegible"/></del> <hi rend="italic">NB</hi> On <unclear>verra</unclear> plus <unclear>loin</unclear> comme la forme bil. qui s'explicite en termes de <del>la</del> forme <formula notation="TeX">n</formula>.</p>
<p>(b)    <formula notation="TeX">n(1) = 1</formula>,    <formula notation="TeX">n(xy) = n(x)\, n(y)</formula>    i.e. <formula notation="TeX">n</formula> est un homom. de monoïdes unitaires <formula notation="TeX">A^{\times} \to k^{\times}</formula></p>
<p>(c)    <formula notation="TeX">t(1) = 2</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la lettre (c) est écrite sur un (b) ; à côté de la condition encadrée, une ligne biffée commençant par « D'où » et un mot biffé (« Posons »).</note></p>
<p>Posons <formula notation="TeX">\tau(f) = \alpha(t(f))</formula>, et considérons l'application
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma : f \mapsto \bar{f} = \tau(f) - f</formula>
<del>Ceci <unclear>suppose</unclear> que cette application <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del>
On a
<formula notation="TeX" rend="display">\tau(\bar{f}) = \tau(f) \underbrace{\tau(1)}_{2} - \tau(f) = \tau(f)</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">(\bar{f})^{-} = \tau(\bar{f}) - \bar{f} = f</formula>
i.e. <del><formula notation="TeX">\sigma</formula> est</del> <formula notation="TeX">\sigma^2 = \mathrm{id}_A</formula>.
<note type="authorial" place="margin">Notons que par définition <formula notation="TeX">\tau(f) \overset{\mathrm{déf}}{=} \alpha(t(f)) = f + \bar{f}</formula>, et aussi <formula notation="TeX">\bar{1} = 1</formula></note></p>
<p>Ceci posé, on veut que l'on ait</p>
<p>1°) <formula notation="TeX">\sigma</formula> est un automorphisme d'algèbre, i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma(xy) = \sigma(x)\, \sigma(y) \qquad x, y \in A</formula>
ce qui s'explicite comme
<formula notation="TeX" rend="display">2xy = \underbrace{\tau(xy)}_{\varphi_n(x, \bar{y})} - \tau(x)\tau(y) + x\tau(y) + y\tau(x)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">-\tau(x)\tau(y)</formula> » est ajouté au-dessus de la ligne ; sous <formula notation="TeX">\tau(xy)</formula>, « <formula notation="TeX">= \varphi_n(x,\bar{y})</formula> <formula notation="TeX">\to</formula> voir ci-dessous ».</note>
<note type="authorial" place="margin">comb. lin. à coeff. dans <formula notation="TeX">k</formula> de <formula notation="TeX">1</formula>, <formula notation="TeX">x</formula>, <formula notation="TeX">y</formula></note></p>
<p><hi rend="italic">NB</hi> Le facteur 2 ici (qui n'est gênant que <del>en car. 2</del> si 2 <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> dans <formula notation="TeX">k</formula>), <unclear>on voit</unclear> donc que la structure <gap reason="illegible"/> d'algèbre de <formula notation="TeX">A</formula> est connue quand on connaît le <formula notation="TeX">k</formula>-module, avec l'élément <formula notation="TeX">1_A</formula> (<formula notation="TeX">A</formula> <unclear>en tant que</unclear> <formula notation="TeX">k</formula>-module, avec <formula notation="TeX">\lambda \mapsto \lambda \cdot 1_A</formula>) et des <add><formula notation="TeX">\alpha : k \to A</formula></add> applic. <formula notation="TeX">t : A \to k</formula>, <formula notation="TeX">n : A \to k</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin"><hi rend="italic">NB</hi> Quand <formula notation="TeX">\alpha</formula> est injectif, <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> ⑤ <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">n(1) = 1</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\alpha\, n(x) = x\bar{x}</formula> <gap reason="illegible"/> <unclear><formula notation="TeX">\alpha\, n(xy) = n(x)\, n(y)</formula></unclear></note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale en diagonale, en grande partie illisible.</note></p>
<p>2°)
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(n(x)) = x \bar{x}</formula>
implique <formula notation="TeX">\alpha(n(x)) = \alpha(n(\bar{x}))</formula>, mais on <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <unclear>qui</unclear> <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>soit</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">n(\bar{x}) = n(x)</formula>
On a
<formula notation="TeX" rend="display">n(\bar{x}) = n(\lambda 1_A - x) \overset{(a)}{=} n(x) + \lambda^2 - \lambda t(x) \qquad \text{où } \lambda = t(x)</formula>
donc <unclear>on a</unclear> <unclear>bien</unclear> <formula notation="TeX">n(\bar{x}) = n(x)</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">dans la formule, des termes biffés au-dessus de « <formula notation="TeX">\lambda^2</formula> ».</note></p>
<pb n="108" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=109"/><p>La formule ci-dessus pour <del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(n(x)) = x \bar{x}</formula>
donne, si on fait <formula notation="TeX">x = y + z</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\underbrace{\alpha(n(y+z))}_{n(y) + n(z) + \varphi_n(y,z)}
  = \text{\struck{$\ldots$}}\ (y+z)\overline{(y+z)}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">= \underbrace{y\bar{y}}_{\alpha(n(y))} + \underbrace{z\bar{z}}_{\alpha(n(z))}
  + \underbrace{y\bar{z} + z\bar{y}}_{\tau(y\bar{z})} ,
  \qquad z\bar{y} = \overline{y\bar{z}}</formula>
donc
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha(\varphi_n(y, z)) = \tau(y \bar{z}) \qquad \text{i.e. } \alpha(t(y\bar{z}))</formula>
donc si <formula notation="TeX">\alpha</formula> est injectif, on en déduit
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi_n(y, z) = t(y \bar{z})</formula>
i.e. la formule d'additivité pour <formula notation="TeX">n</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">n(y + z) = n(y) + n(z) + t(y\bar{z}) , \qquad t(y\bar{z}) = t(\bar{y} z)
  \quad \text{car } t(x) = t(\bar{x})</formula></p>
<p>Ceci posé, on veut</p>
<p>3°) la formule précédente est vraie (sans supposer <formula notation="TeX">\alpha</formula> injectif…)</p>
<p>4°) Une formule facultative, quand <formula notation="TeX">k</formula> est fini loc. libre <del>de rang</del> <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">n</formula> sur un anneau <formula notation="TeX">k_0</formula>, <unclear>et</unclear> <formula notation="TeX">A</formula> loc. libre de rang <formula notation="TeX">2n</formula> <del>et <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del> sur <formula notation="TeX">k_0</formula> (N.B. <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">k_0 \to A</formula> injectif mais <formula notation="TeX">k \to A</formula> injectif)<note type="editorial" resp="#pass">tel quel sur la page ; le sens demande « mais non <formula notation="TeX">k \to A</formula> injectif ».</note>. <unclear>On</unclear> <unclear>veut</unclear> <unclear>supposer</unclear> <unclear>que</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \mathrm{Tr}_{k/k_0}(t(x)) = \mathrm{Tr}_{A/k_0}(x) \\
    N_{k/k_0}(n(x)) = N_{A/k_0}(x)
  \end{cases}</formula>
<note type="authorial" place="margin">identité entre applic. linéaires <formula notation="TeX">A \to k_0</formula> ; identité de <formula notation="TeX">(2n)</formula>-formes</note></p>
<pb n="109" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=110"/><p>Récapitulons le formulaire pour</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  k \arrow[r, "\alpha"] &amp; A \arrow[l, bend left=40, "t"] \arrow[l, bend left=70, "n"]
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>(<formula notation="TeX">k</formula>-alg.)
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">\alpha</formula> homom. d'anneaux comm. <formula notation="TeX">\alpha(\lambda) = \lambda \cdot 1_A</formula>. On pose <formula notation="TeX">\tau(x) = \alpha\, t(x)</formula>, <formula notation="TeX">\nu(x) = \alpha\, n(x)</formula></note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">ici et pp. 111, 113, les numéros (1) à (6) sont cerclés.</note></p>
<p>(1) <formula notation="TeX">t</formula> <del>k</del>-<formula notation="TeX">k</formula>-linéaire, <formula notation="TeX">t(1_A) = 2</formula></p>
<p>(2) <formula notation="TeX">x \mapsto \bar{x} \overset{\mathrm{déf}}{=} \tau(x) - x : A \to A</formula>    (automorphisme involutif du <formula notation="TeX">k</formula>-module <formula notation="TeX">A</formula>, avec <formula notation="TeX">\bar{1}_A = 1_A</formula>) est un automorphisme d'alg., i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">\overline{xy} = \bar{x}\,\bar{y} \qquad \text{i.e.} \qquad
  2xy = \bigl(\tau(xy) - \tau(x)\tau(y)\bigr) + \tau(y)\,x + \tau(x)\,y</formula></p>
<p>(3)
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    n(\lambda x) = \lambda^2 n(x) \\
    n(x + y) = n(x) + n(y) + t(x\bar{y})
  \end{cases}
  \qquad \lambda \in k , \ x \in A</formula>
i.e. <formula notation="TeX">n</formula> est quadratique, la forme bil. ass. est
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi_n(x, y) = t(x \bar{y})</formula></p>
<p>(4) <formula notation="TeX">n(1) = 1</formula>    (<hi rend="italic">NB</hi> compte tenu de la formule d'additivité en 3°, cela implique <formula notation="TeX">t(1) = 2</formula>)</p>
<p>(5) <formula notation="TeX">\alpha(n(x)) = x \bar{x}</formula>    <formula notation="TeX">x \in A</formula>    (qui implique 3° 4° si <formula notation="TeX">\alpha</formula> injectif)</p>
<p>(6) (facultatif), <add>et</add> si <formula notation="TeX">k</formula> loc. libre de rang <formula notation="TeX">n</formula> sur <formula notation="TeX">k_0</formula>, et <formula notation="TeX">A</formula> loc. libre de rang <formula notation="TeX">2n</formula> sur <formula notation="TeX">k_0</formula>)
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \mathrm{Tr}_{k/k_0}(t(x)) = \mathrm{Tr}_{A/k_0}(x) \\
    N_{k/k_0}(n(x)) = N_{A/k_0}(x)
  \end{cases}
  \qquad x \in A</formula></p>
<p>La donnée de <add><formula notation="TeX">A</formula> sur <formula notation="TeX">k</formula>, et</add> <formula notation="TeX">\alpha</formula>, <formula notation="TeX">t</formula>, <formula notation="TeX">n</formula> satisfaisant 1° à 5° sera appelée algèbre <hi rend="italic">quasi-quadratique</hi> sur <formula notation="TeX">k</formula>. On va maintenant pouvoir étendre dans la situation <add>quasi-</add><hi rend="italic">biquadratique</hi>.</p>
<pb n="110" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=111"/><p>Données</p>
<list rend="enumerate">
<label>a)</label><item>un anneau de base <formula notation="TeX">k</formula></item>
<label>b)</label><item><formula notation="TeX">k</formula>-algèbres <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula>, <formula notation="TeX">A_3</formula>, <formula notation="TeX">A</formula></item>
<label>c)</label><item>Sur chacune des <formula notation="TeX">A_i</formula>, structure quasi-quadratique sur <formula notation="TeX">k</formula>, i.e. on a</item>
</list>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  A_i \arrow[r, bend left=20, "t_i"] \arrow[r, bend right=20, "n_i"'] &amp; k
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><del><unclear>Comme pour</unclear></del> satisfaisant les conditions 1° à 5° ci-dessus. Les notat. <formula notation="TeX">x \mapsto \bar{x}</formula> l'involution canonique de <formula notation="TeX">A_i</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">\bar{x} = t_i(x) - x</formula>
<del><formula notation="TeX">\bar{x} = t_i</formula></del> (<add>par abus de</add> notation) (<hi rend="italic">NB</hi> on identifie <formula notation="TeX">\lambda \in k</formula> avec ses images dans les <formula notation="TeX">A_i</formula>, sans pour autant supposer <formula notation="TeX">k \to A_i</formula> injectif…)</p>
<list rend="enumerate">
<label>d)</label><item>Des homom. de <formula notation="TeX">k</formula>-algèbres</item>
</list>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  A_1 \arrow[dr, "\alpha_1"'] &amp; A_2 \arrow[d, "\alpha_2"] &amp; A_3 \arrow[dl, "\alpha_3"] \\
  &amp; A &amp;
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>(non néc. inj.), et des structures d'alg. quasi-quadratiques de <formula notation="TeX">A</formula> sur les <formula notation="TeX">A_i</formula></p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=large, row sep=large]
  &amp; A \arrow[dl, bend right=15, "T_1"'] \arrow[dl, bend left=15, "N_1"] \arrow[d, bend right=15, "T_2"'] \arrow[d, bend left=15, "N_2"] \arrow[dr, bend right=15, "T_3"'] \arrow[dr, bend left=15, "N_3"] &amp; \\
  A_1 &amp; A_2 &amp; A_3
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">une première version du diagramme, à droite, est biffée.</note>
données satisfaisant donc au formulaire ci-dessus de 1° à 5°. De plus, <hi rend="italic">compatibilités</hi>.</p>
<p><del>On pose</del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\sigma_i(x) = T_i(x) - x$}}</formula>
<del><formula notation="TeX">\sigma_i</formula> est un auto. involutif de <formula notation="TeX">A</formula> ; et on veut que</del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\sigma_1 \sigma_2 = \sigma_3 , \quad \sigma_2 \sigma_3 = \sigma_1 , \quad \sigma_3 \sigma_1 = \sigma_2$}}</formula>
<del>i.e. que les <formula notation="TeX">\sigma_i</formula> sont des involutions qui <hi rend="italic">commutent</hi> entre elles, et <formula notation="TeX">\sigma_1 \sigma_2 \sigma_3 = \mathrm{id}</formula></del>
<note type="editorial" resp="#pass">tout ce dernier passage est barré de traits obliques.</note></p>
<pb n="111" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=112"/><p>Considérons un des 6 diagrammes <unclear>carrés</unclear>.</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  A_1 \arrow[r, no head, "\alpha_1"] \arrow[d, no head] &amp; A \arrow[d, no head, "\alpha_2"] \\
  k \arrow[r, no head] &amp; A_2
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>On veut que la situation soit, du point de vue des <add><gap reason="illegible"/></add> <unclear>traces</unclear>, <gap reason="illegible"/>, comme si <formula notation="TeX">A_1</formula> était quadratique sur <formula notation="TeX">k</formula>, et que <formula notation="TeX">A</formula> en soit déduit par <unclear>changement</unclear> de base <formula notation="TeX">k \to A_2</formula>.
<note type="authorial" place="margin">Mais ici on <unclear>suppose</unclear> <formula notation="TeX">A/A_2</formula> (<formula notation="TeX">\alpha_2</formula>) quasi-quadratique <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula> <gap reason="illegible"/></note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale en diagonale, presque entièrement illisible ; les traits du carré sont tracés sans pointes.</note></p>
<p>(1)
<formula notation="TeX" rend="display">T_2\bigl(\alpha_1(x_1)\, \text{\struck{$\alpha_2(x_2)$}}\bigr) = t_1(x_1)\, \text{\struck{$\alpha_2(x_2)$}}</formula>
<note type="authorial" place="margin">ce qui détermine <formula notation="TeX">T_2</formula> sur <formula notation="TeX">k[A_1, A_2] \subset A</formula> en termes de <formula notation="TeX">t_1</formula></note></p>
<p>i.e. on veut un diagramme <unclear>commutatif</unclear>.</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  A_1 \otimes_k A_2 \arrow[r] \arrow[d, "t_1 \otimes \mathrm{id}_{A_2}"'] &amp; A \arrow[d, "T_1"] \\
  A_2 \arrow[r, no head] &amp; A_2
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la flèche verticale de droite est lue <formula notation="TeX">T_1</formula> ; d'après (1) on attendrait <formula notation="TeX">T_2</formula>. En bas, les deux <formula notation="TeX">A_2</formula> sont reliés par un trait double.</note>
<note type="authorial" place="margin">NB. <formula notation="TeX">A_1 \otimes A_2 \to A</formula> n'est pas supposé injectif, mais que <formula notation="TeX">t_1 \otimes \mathrm{id}_{A_2}</formula> s'annule <unclear>au moins</unclear> sur le noyau</note></p>
<p>Ceci implique que
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_2(\alpha_1(x)) = \alpha_1(\bar{x}) ,</formula>
i.e. <formula notation="TeX">\sigma_2</formula> (<unclear>ainsi</unclear> <unclear>que</unclear> <formula notation="TeX">\sigma_3</formula>) « <unclear>induit</unclear> » sur <formula notation="TeX">A_1</formula> l'involution donnée <formula notation="TeX">x_1 \mapsto \bar{x}_1</formula> de <formula notation="TeX">A_1</formula>.</p>
<p>On veut une condition similaire pour les normes</p>
<p>2°
<formula notation="TeX" rend="display">N_2(\alpha_1(x_1)) = n_1(x_1)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans les deux membres, un facteur biffé illisible suit <formula notation="TeX">\alpha_1(x_1)</formula> et <formula notation="TeX">n_1(x_1)</formula>.</note></p>
<pb n="112" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=113"/><p>Je dis que cette formule implique que le diagramme similaire au précédent</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  A_1 \otimes_k A_2 \arrow[r] \arrow[d, "{n_1 \otimes_k \mathrm{id}_{A_2} = N_{12}}"'] &amp; A \arrow[d, "N_2"] \\
  A_2 \arrow[r, no head] &amp; A_2
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">en bas, les deux <formula notation="TeX">A_2</formula> sont reliés par un trait double fléché.</note>
<note type="authorial" place="margin">déduite de la forme <formula notation="TeX">n_1</formula> par chgt de base <formula notation="TeX">k \to A_2</formula></note>
commute. C'est en tous cas vrai pour les éléments <del>de la forme</del> de <formula notation="TeX">A_1 \otimes_k A_2</formula> de la forme <formula notation="TeX">x_1 \otimes x_2</formula>, car les deux membres sont <unclear>alors</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">t_1(x_1) \cdot x_2^2</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le premier facteur se lit <formula notation="TeX">t_1(x_1)</formula> ; le sens demande <formula notation="TeX">n_1(x_1)</formula>. Entre les deux facteurs, des lettres biffées.</note>
par quadraticité de <formula notation="TeX">N_{1,2}</formula>, <formula notation="TeX">N_2</formula>. Il reste à voir qu'on a commutativité pour les <del>formes</del> formes bil. associées, or pour <formula notation="TeX">N_{12}</formula> c'est la forme déduite de
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$(x,y) \mapsto$}}\ \varphi_{n_1}(x, y) = t_1(x \bar{y}) \quad \text{sur } A_1 \times A_1 ,</formula>
par chgt. de base <formula notation="TeX">k \to A_1</formula>, or on a, si <formula notation="TeX">x' = \alpha_1(x)</formula>, <formula notation="TeX">y' = \alpha_1(y)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \alpha_1(\bar{y}) = \sigma_2(\alpha_1(y)) \\
    t_1(x \bar{y}) = T_2(\alpha_1(x\bar{y})) \quad \text{dans } A_2
  \end{cases}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">k \to A_1</formula> » est écrit tel ; on attendrait <formula notation="TeX">k \to A_2</formula>.</note>
donc
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi_{n_1}(x, y) = T_2\bigl(x' \sigma_2(y')\bigr) = \varphi_{N_2}(x', y') \qquad \text{OK.}</formula></p>
<pb n="113" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=114"/><p><hi rend="italic">NB</hi> La condition sur <formula notation="TeX">N_2</formula> implique celle sur <formula notation="TeX">T_2</formula>, en passant aux formes bil. ass., i.e. en <unclear>l'appliquant</unclear> pour <formula notation="TeX">x</formula> et pour <formula notation="TeX">1 + x</formula> (<formula notation="TeX">x \in A_1</formula>).</p>
<p>(3) <unclear>Ensuite</unclear> on veut la condition
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_1 \sigma_2 \sigma_3 = 1</formula>
qui implique que les involutions <formula notation="TeX">\sigma_i</formula> commutent entre elles. Car en prenant 2 d'entre elles on <unclear>a une</unclear> involution
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \sigma_1 \sigma_2 = \sigma_3 \\
    \sigma_2 \sigma_3 = \sigma_1 \\
    \sigma_3 \sigma_1 = \sigma_2
  \end{cases}</formula>
(car pour deux invol. <formula notation="TeX">\sigma</formula> et <formula notation="TeX">\tau</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma\tau = \tau\sigma \iff (\sigma\tau)^2 = 1 \quad \text{i.e. } \sigma\tau\sigma\tau = 1</formula>
la condition <formula notation="TeX">\sigma_1 \sigma_2 \sigma_3 = 1</formula> <gap reason="illegible"/>)
<note type="authorial" place="margin">Cette condition est automatiquement vérifiée sur la sous-algèbre de <formula notation="TeX">A</formula> engendrée par les <formula notation="TeX">A_i</formula>, car elle est vraie sur les <formula notation="TeX">A_i</formula> (<unclear>lesquels</unclear> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\sigma_i</formula>) <unclear>et</unclear> <unclear>commutent</unclear></note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale en diagonale, à gauche de (3).</note></p>
<p>En utilisant 1°), <del><gap reason="illegible"/></del> s'explicite par la formule
<formula notation="TeX" rend="display">2x = T_1(x) + T_2(x) + T_3(x) - t_2 T_2(x) ,</formula>
<unclear>qui</unclear> n'est pas symétrique, <add>mais</add> elle est équivalente à
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_2 \sigma_3 \sigma_1 = 1 \quad \text{ou} \quad \sigma_3 \sigma_1 \sigma_2 = 1 ,</formula>
donc
<formula notation="TeX" rend="display">2x = T_1(x) + T_2(x) + T_3(x) - t_3 T_3(x)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">2x = \cdots - t_1 T_1(x) ,</formula>
elle implique (*) la condition
<formula notation="TeX" rend="display">t_1 T_1(x) = t_2 T_2(x) = t_3 T_3(x)</formula>
(qui ressemble à 6° ci-dessus). Si on désigne par <formula notation="TeX">T_{A/k}(x)</formula> cette valeur commune aux trois membres, on trouve donc la condition
<formula notation="TeX" rend="display">2x = T_1(x) + T_2(x) + T_3(x) - T_{A/k}(x) .</formula>
<note type="authorial" place="margin">(*) donc <gap reason="illegible"/> si <formula notation="TeX">k \to A</formula> injectif, mais <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> vérifiée <unclear>en tous cas</unclear>…</note></p>
<pb n="114" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=115"/><p><note type="editorial" resp="#pass">tout le haut de la page, jusqu'à la seconde formule encadrée, est barré de traits obliques.</note>
<del>Sous réserve que les <formula notation="TeX">\alpha_i : A_i \to A</formula> soient bien injectifs, cela montre que chacun des <formula notation="TeX">T_i</formula> est déterminé par les deux autres, <unclear>via</unclear></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\alpha_1 T_1(x) = 2x + T_{A/k}(x)$}}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{${} - \alpha_2 T_2(x) - \alpha_3 T_3(x)$}}</formula>
<del>On s'attend à trouver des formules similaires, multiplicatives</del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$N_{A/k}(x)\, x^2 = N_1(x)\, N_2(x)\, N_3(x)$}}</formula>
<del>et</del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$n_1(N_1(x)) = n_2(N_2(x)) = n_3(N_3(x))$}}</formula></p>
<p>Mais <del>toutes</del> les <del>conditions</del> <add>relatives sur la norme</add> (à prouver ci-dessous), sont conséquences de celles sur les traces, i.e. de <formula notation="TeX">\sigma_1 \sigma_2 \sigma_3 = 1</formula> sur les <formula notation="TeX">\sigma_i</formula>. En effet, posons
<formula notation="TeX" rend="display">x_0 = x , \quad x_1 = T_1(x) , \quad x_2 = T_2(x) , \quad x_3 = T_3(x)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">les lettres sont lues <formula notation="TeX">T_i</formula> ; le sens et la suite demandent <formula notation="TeX">x_i = \sigma_i(x)</formula>.</note>
On a alors
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
    \sigma_1 &amp;: x_0 \leftrightarrow x_1 , \quad x_2 \leftrightarrow x_3 \\
    \sigma_2 &amp;: x_0 \leftrightarrow x_2 , \quad x_1 \leftrightarrow x_3 \\
    \sigma_3 &amp;: x_0 \leftrightarrow x_3 , \quad x_1 \leftrightarrow x_2
  \end{aligned}</formula>
d'où <del><formula notation="TeX">n_1(N_1(x)) = N_1(x)\overline{N_1(x)} = \ldots</formula>, <formula notation="TeX">N_1(x_1) = \ldots</formula></del>
<formula notation="TeX" rend="display">n_1(N_1(x)) \overset{!}{=} \underbrace{N_1(x)}_{x\, \sigma_1(x)} \overline{N_1(x)}
  = (x_0 x_1)\, \underbrace{\sigma_2(x_0 x_1)}_{x_2 x_3} = x_0 x_1 x_2 x_3</formula>
et de même pour <formula notation="TeX">n_2(N_2(x))</formula>, <formula notation="TeX">n_3(N_3(x))</formula>. Donc on a l'égalité des <formula notation="TeX">n_i(N_i(x))</formula> si <formula notation="TeX">k \to A</formula> est injectif. Et on a
<formula notation="TeX" rend="display">N_1(x)\, N_2(x)\, N_3(x) = (x_0 x_1)(x_0 x_2)(x_0 x_3)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">= x_0^2 \underbrace{(x_0 x_1 x_2 x_3)}_{N_{A/k}(x_0)} = x^2 N_{A/k}(x) ,</formula>
OK.</p>
<pb n="115" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=116"/><p>Considérons l'algèbre produit tensoriel <unclear>triple</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 \otimes A_2 \otimes A_3 ,</formula>
via les <formula notation="TeX">\sigma_{A_i}</formula>, le groupe <formula notation="TeX">\mathbb{F}_2^3</formula> opère dessus. Il n'y a pas en général d'opération de ce groupe sur <formula notation="TeX">A</formula>, compatible avec
<formula notation="TeX" rend="display">\textstyle\bigotimes A_i \to A ,</formula>
car il faudrait qu'il y ait p.ex. un auto. <formula notation="TeX">\tau_1</formula> de <formula notation="TeX">A</formula> qui induise <del>l'</del> l'identité sur <formula notation="TeX">A_2</formula>, <formula notation="TeX">A_3</formula>, et <formula notation="TeX">\sigma_{A_1}</formula> sur <formula notation="TeX">A_1</formula>. Mais dans le cas le plus simple, <formula notation="TeX">A</formula> est engendré par <formula notation="TeX">A_2</formula>, <formula notation="TeX">A_3</formula>, donc <formula notation="TeX">\tau_1</formula> devrait être l'identité, donc qu'il induise <formula notation="TeX">\sigma_{A_1}</formula> sur <formula notation="TeX">A_1</formula> ne l'est pas.</p>
<p>Par contre, soit
<formula notation="TeX" rend="display">\Gamma \subset \mathbb{F}_2^3 , \qquad
  \Gamma = \mathrm{Ker}\bigl(\mathbb{F}_2^3 \to \mathbb{F}_2\bigr) , \quad (\varepsilon_i) \mapsto \textstyle\sum \varepsilon_i</formula>
formé des éléments <formula notation="TeX">(\varepsilon_1, \varepsilon_2, \varepsilon_3)</formula> tels que le nombre de composantes <formula notation="TeX">\neq 0</formula> (i.e. <formula notation="TeX">= 1</formula>) soit <formula notation="TeX">0</formula> ou <formula notation="TeX">2</formula> i.e. soit pair. Les <del><gap reason="illegible"/></del> trois élts non nuls de ce groupe, savoir
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$(0,0,1)$}}, \quad (0,1,1) , \quad (1,0,1) , \quad (1,1,0)</formula>
qui correspondent aux automorphismes
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
    \mathrm{id}_{A_1} \otimes \sigma_{A_2} \otimes \sigma_{A_3} &amp;\overset{\mathrm{déf}}{=} \tau_1 \\
    \sigma_{A_1} \otimes \mathrm{id}_{A_2} \otimes \sigma_{A_3} &amp;\overset{\mathrm{déf}}{=} \tau_2 \\
    \sigma_{A_1} \otimes \sigma_{A_2} \otimes \mathrm{id}_{A_3} &amp;\overset{\mathrm{déf}}{=} \tau_3
  \end{aligned}</formula></p>
<pb n="116" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=117"/><p>et <del>ici</del> on a une <del><gap reason="illegible"/></del> op. de <formula notation="TeX">\Gamma</formula> sur <formula notation="TeX">A</formula>, telle que
<formula notation="TeX" rend="display">\textstyle\bigotimes A_i \to A</formula>
soit compatible aux deux opérations de <formula notation="TeX">\Gamma</formula>, savoir celle qui fait opérer <formula notation="TeX">\tau_i</formula> par <formula notation="TeX">\sigma_{A/A_i}</formula>.</p>
<p><del>Considérons</del> Supposons maintenant que les <formula notation="TeX">A_i</formula> correspondent <del>à</del> des rev. quadratiques <formula notation="TeX">X_i</formula> de <formula notation="TeX">X</formula>, d'où <unclear>alors</unclear> un rev. quadratique
<formula notation="TeX" rend="display">X_1 \wedge X_2 \wedge X_3 , \qquad \text{d'algèbre } B = A_1 \wedge A_2 \wedge A_3 ,</formula>
et <unclear>on a</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">X_1 \times X_2 \times X_3 \to X_1 \wedge X_2 \wedge X_3 , \qquad
  (x_1, x_2, x_3) \mapsto x_1 * x_2 * x_3 ,</formula>
i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">B \to A_1 \otimes A_2 \otimes A_3 ,</formula>
et de façon plus précise, on a
<formula notation="TeX" rend="display">B \to (A_1 \otimes A_2 \otimes A_3)^{\Gamma} \qquad \text{invariant sous } \Gamma</formula></p>
<p>Et même, si on exclut les pts <formula notation="TeX">x \in X = \mathrm{Spec}(k)</formula> de <hi rend="italic">car. 2</hi> tels que deux au moins des <formula notation="TeX">A_i</formula> soient non étales en ce point, dans l'homom. précédent est un <hi rend="italic">iso</hi>.</p>
<p>On <unclear>va</unclear> <unclear>regarder</unclear> le composé
<formula notation="TeX" rend="display">B \to A_1 \otimes A_2 \otimes A_3 \to A , \quad \text{\uncertain{i.e.}}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la phrase continue p. 117.</note></p>
<pb n="117" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=118"/><p>i.e., en termes de <formula notation="TeX">\mathcal{X} = \mathrm{Spec}\, A</formula>, le composé
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X} \to X_1 \times_X X_2 \times_X X_3 \to X_1 \wedge X_2 \wedge X_3 ,</formula>
j'ai envie de prouver que c'est une <unclear>flèche</unclear> <hi rend="italic">constante</hi>, i.e. qu'il se factorise par une <hi rend="italic">section</hi> de <formula notation="TeX">X_1 \wedge X_2 \wedge X_3</formula>, ce qui signifie aussi que l'homom. composé précédent</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  B \arrow[rr, "f"] \arrow[dr] &amp; &amp; A \\
  &amp; (\bigotimes A_i)^{\Gamma} \arrow[ur] &amp;
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>est à valeurs dans <formula notation="TeX">k \cdot 1_A</formula>. (Du moins, on y <unclear>aboutira</unclear> quand on suppose <formula notation="TeX">k \to A</formula> injectif — c'est ce qu'on va supposer maintenant, pour simplifier.)</p>
<p>Mais on a évidemment
<formula notation="TeX" rend="display">f(B) \subset A^{\Gamma} ,</formula>
et la condition est vérifiée si on suppose
<formula notation="TeX" rend="display">A^{\Gamma} = k \cdot 1_A .</formula>
(C'est là une condition pas toujours vérifiée, <unclear>même</unclear> dans des cas <unclear>raisonnables</unclear>, à cause de la car. 2. Mais si 2 est inversible dans <formula notation="TeX">k</formula>, c'est toujours vrai sous les conditions précédentes).</p>
<pb n="118" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=119"/><p>En effet, si <formula notation="TeX">x \in A</formula>, <formula notation="TeX">\sigma_i(x) = x</formula> signifie <del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">T_i(x) - x = x \quad \text{i.e.} \quad 2x = T_i(x) ,</formula>
et si c'est vrai pour <formula notation="TeX">i = 1, 2, 3</formula> on trouve
<formula notation="TeX" rend="display">6x = \underbrace{T_1(x) + T_2(x) + T_3(x)}_{= 2x + T_{A/k}(x) \ \text{cf. plus haut}}</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">4x = T_{A/k}(x)</formula>
ce qui implique, si 2 inv.,
<formula notation="TeX" rend="display">x = \tfrac{1}{4} T_{A/k}(x) \in k \qquad \text{OK.}</formula></p>
<p><del><gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">A^{\Gamma} = k \cdot 1_A</formula></del>
<note type="editorial" resp="#pass">deux lignes barrées de croix.</note></p>
<p><hi rend="italic">Proposition.</hi> Supposons les <formula notation="TeX">A_i</formula> des alg. quadratiques <hi rend="italic">étales</hi>, que <formula notation="TeX">k \to A</formula> soit injectif, que les <formula notation="TeX">\alpha_i(A_i) \subset A</formula> engendrent l'algèbre <formula notation="TeX">A</formula> i.e. <formula notation="TeX">\bigotimes A_i \to A</formula> épi. (donc
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X} = \mathrm{Spec}\, A \to X_1 \times_k X_2 \times_k X_3</formula>
est une immersion) (<unclear>enfin</unclear> <formula notation="TeX">A^{\Gamma} = k \cdot 1_A</formula>, <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>). Alors <del>la situation <gap reason="illegible"/></del> <add><gap reason="illegible"/></add>
<del>se déduit de la situation <gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X} \to X_1 \times X_2 , \quad \mathcal{X} \to X_2 \times X_3 , \quad \mathcal{X} \to X_3 \times X_1</formula>
sont des iso., <formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> est <add>fini</add> <hi rend="italic">étale</hi> sur <formula notation="TeX">X = \mathrm{Spec}\, k</formula>.</p>
<p>Et la situation se déduit par <hi rend="italic">twist</hi> de celle <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">I_1</formula>, <formula notation="TeX">I_2</formula>, <formula notation="TeX">I_3</formula>, ens. à deux élts munis d'une trivialisation <formula notation="TeX">\varepsilon</formula> de <formula notation="TeX">I_1 \wedge I_2 \wedge I_3</formula>, et de
<formula notation="TeX" rend="display">J \subset I_1 \times I_2 \times I_3 , \qquad
  J = \{ (a_1, a_2, a_3) \in I_1 \times I_2 \times I_3 \mid a_1 \wedge a_2 \wedge a_3 = \varepsilon \}</formula></p>
<pb n="119" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=120"/><p>Inversement, <add>dans</add> une telle situation tordue, <formula notation="TeX">A</formula> est une algèbre étale quadratique sur chacun des <formula notation="TeX">A_i</formula>, donc on a une situation biquadratique <add>étale</add>, et de plus les hypothèses ci-dessus (en particulier <formula notation="TeX">A^{\Gamma} = k \cdot 1_A</formula>) sont satisfaites.</p>
<p><del>Il suffit</del> Seule la première partie, directe, demande un peu de soin. OPS <formula notation="TeX">X_1</formula>, <formula notation="TeX">X_2</formula>, <formula notation="TeX">X_3</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">I_{1X}</formula>, <formula notation="TeX">I_{2X}</formula>, <formula notation="TeX">I_{3X}</formula>, et <add>la section constante</add> <del>la section</del> <add>rev. trivialisé de <formula notation="TeX">X_1 \wedge X_2 \wedge X_3 = (I_1 \wedge I_2 \wedge I_3)_X</formula></add> <unclear>constante</unclear>. <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>On a</unclear> alors
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X} \subset J_X</formula>
et tout résulte du lemme suivant</p>
<p><hi rend="italic">Lemme.</hi> Soit <formula notation="TeX">\Gamma</formula> un groupe, opérant de façon transitive sur un ens. <formula notation="TeX">J</formula>, et considérons un sous-schéma <add>fermé</add> <formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> de <formula notation="TeX">X_J</formula> (où <formula notation="TeX">X = \mathrm{Spec}\, k</formula>) tel que</p>
<list rend="enumerate">
<label>a)</label><item><formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> est stable sous <formula notation="TeX">\Gamma</formula>, et</item>
<label>b)</label><item>l'homomorphisme <formula notation="TeX">k \to \Gamma(X_J, \mathcal{O}_{X_J})</formula> <formula notation="TeX">(\simeq k^J)</formula> est injectif.</item>
</list>
<p><note type="editorial" resp="#pass">en b), on attendrait l'anneau de <formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> plutôt que celui de <formula notation="TeX">X_J</formula> ; transcrit tel quel.</note>
Alors <formula notation="TeX">\mathcal{X} = X_J</formula>, donc <formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> est étale sur <formula notation="TeX">X</formula> (c'est fini étale si <formula notation="TeX">J</formula> est fini).</p>
<p>En effet, soit <formula notation="TeX">j \in J</formula>, considérons le composant <formula notation="TeX">X_j</formula> de <formula notation="TeX">X_J</formula>, <formula notation="TeX">X_j \xrightarrow{\ \sim\ } X</formula>, et <formula notation="TeX">\mathcal{X}_j = X_j \cap \mathcal{X}</formula>, il correspond à un sous-schéma fermé de <formula notation="TeX">X</formula> donc à un idéal <formula notation="TeX">\mathfrak{J}_j</formula> de <formula notation="TeX">k</formula>. À cause de l'<unclear>action</unclear> de</p>
<pb n="120" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=121"/><p><formula notation="TeX">\mathcal{X}</formula> sous <formula notation="TeX">\Gamma</formula>, et de la transitivité de <formula notation="TeX">\Gamma</formula> sur <formula notation="TeX">J</formula>, on voit que cet idéal <formula notation="TeX">\mathfrak{J}_j</formula> ne dépend pas de <formula notation="TeX">j</formula>. D'autre part, l'intersection des <formula notation="TeX">\mathfrak{J}_j</formula> est évidemment le noyau de
<formula notation="TeX" rend="display">k \to \Gamma(X_J, \mathcal{O}_{X_J}) \simeq k^J .</formula>
Comme celui-ci est nul, on a <formula notation="TeX">\mathfrak{J}_j = 0</formula> <unclear>pour tout</unclear> <formula notation="TeX">j</formula>, <unclear>donc</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X}_j = X_j \qquad \text{donc} \qquad \mathcal{X} = X_J \qquad \text{OK.}</formula></p>
<p>Ce résultat vaut sans restrictions de caractéristiques, mais il concerne la situation standard étale, <hi rend="italic">très</hi> restrictive. J'ai envie de vérifier que dès qu'on a trois rev. quadratiques <formula notation="TeX">X_1</formula>, <formula notation="TeX">X_2</formula>, <formula notation="TeX">X_3</formula> de <formula notation="TeX">X</formula>, et une section <formula notation="TeX">\varepsilon</formula> de <formula notation="TeX">X_1 \wedge X_2 \wedge X_3</formula>, sans condition étale, on en déduit sur
<formula notation="TeX" rend="display">\mathcal{X} = \pi^{-1}(\varepsilon) \qquad
  \bigl(\pi : X_1 \times_X X_2 \times_X X_3 \to X_1 \wedge X_2 \wedge X_3\bigr)</formula>
une structure biquadratique par rapport aux <formula notation="TeX">X_i</formula>. Ceci doit généraliser la structure biquadratique connue sur un <formula notation="TeX">X_1 \times X_2</formula>, par les applications</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[row sep=small]
  &amp; X_1 \\
  X_1 \times X_2 \arrow[ur] \arrow[r] \arrow[dr] &amp; X_2 \\
  &amp; X_3 = X_1 \wedge X_2
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>comme on <unclear>va le voir</unclear> de suite.
<note type="editorial" resp="#pass">l'argument se poursuit au-delà du lot.</note></p>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
