<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 84, pages 1–20 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-10-09">2026-10-09</date>) ; révisée par le même modèle (<date when="2026-10-10">2026-10-10</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-10-10">2026-10-10</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">84</idno>
          </msIdentifier>
          <head>[Formes quadratiques] : notes manuscrites (s.d.).</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 1 à 20 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 1 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>[à partir de 1982-vers 1986]</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\supplied</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> (restitué par le transcripteur) ;
        <hi rend="monospace">\add</hi> devient <hi rend="monospace">add</hi>
        (ajout de l'auteur, en interligne ou sur un mot biffé) ;
        <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\drawing</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='drawing']</hi> (dessin de l'auteur, décrit par le
        transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Restitution et ajout de l'auteur n'ont longtemps fait qu'une macro. Ils
        ont été séparés le 26 septembre 2026 par une règle vérifiable dans le
        fichier, non par une relecture : un ajout accolé au mot qu'il complète
        est une restitution (<hi rend="monospace">supplied</hi>), un ajout
        isolé est de l'auteur (<hi rend="monospace">add</hi>). Certains
        <hi rend="monospace">add</hi> sont donc encore des restitutions du
        transcripteur, que seuls les fac-similés départageront.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="2">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
      <schemaRef type="ODD" url="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.odd"/>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
        <language ident="en">anglais : le compte rendu des révisions, cité de l'en-tête de la source</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-10-10" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
      <change when="2026-10-10" who="#pass" xml:lang="en">re-read on the 700 dpi tiles; 35 \ill and 18 \uncertain resolved, 59 remain.</change>
      <change when="2026-10-09" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="1">
<pb n="1" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=2"/><p><note type="editorial" resp="#pass">feuillet de calculs très chargé, en plusieurs couches ; on transcrit les formules dans l'ordre où elles se lisent, en comprimant la disposition</note></p>
<p><formula notation="TeX">R_1 \rightleftarrows R_0</formula>, avec <formula notation="TeX">\beta : R_1 \to R_0</formula> et <formula notation="TeX">\alpha : R_0 \to R_1</formula>. <del>hom. de monoïdes</del></p>
<p><formula notation="TeX">R_0</formula>, <formula notation="TeX">R_1</formula> monoïdes ;</p>
<p><formula notation="TeX">\alpha : R_0 \to R_1</formula> hom. de monoïdes, <formula notation="TeX">(L, \delta \in \Gamma(L^{\otimes 2}), T_0 \in \Gamma L_0) \longmapsto (L, \Gamma)</formula><note type="editorial" resp="#pass">la dernière lettre se lit <formula notation="TeX">\Gamma</formula> ; on attendrait <formula notation="TeX">\delta</formula></note></p>
<p><formula notation="TeX">\beta : R_1 \to R_0</formula> <unclear>multiplicat.</unclear>, <gap reason="illegible"/> (<unclear>non compat. avec</unclear> produits), <formula notation="TeX">(L,\delta) \longmapsto (L, 4\delta, 0)</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">R_* = R_0 \sqcup R_1</formula>, loi de composition <formula notation="TeX">(x,y) \mapsto x \wedge y</formula> (comm., ass., unitaire), compat. avec <formula notation="TeX">R_* \to \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</formula>, i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">R_0 . R_0 \subset R_0, \qquad R_1 R_1 \subset R_0, \qquad R_1 . R_0 = R_0 . R_1 \subset R_1 .</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align*}
  x, y \in R_0 &amp;\Longrightarrow x \wedge y = x . y \\
  x, y \in R_1 &amp;\Longrightarrow x \wedge y = \beta(x.y) \qquad (\ldots : \beta(x)\beta(y)) \\
  x \in R_1,\ y \in R_0 &amp;\qquad x \wedge y = y \wedge x = x\, \alpha(y)
\end{align*}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans la dernière ligne, une expression biffée et noircie précède <formula notation="TeX">x\,\alpha(y)</formula> ; à la deuxième, la parenthèse se lit « (<unclear>pas néc. égal</unclear> : <formula notation="TeX">\beta(x)\beta(y)</formula>) »</note></p>
<p><formula notation="TeX">(x \wedge y) \wedge z = x \wedge (y \wedge z)</formula> :</p>
<list rend="itemize">
<item>a) <formula notation="TeX">x, y, z \in R_0</formula> : OK (<del><gap reason="illegible"/></del>) — ass. dans <formula notation="TeX">R_0</formula> ;</item>
<item>b) <formula notation="TeX">x \in R_1</formula>, <formula notation="TeX">y, z \in R_0</formula> : <formula notation="TeX">(x . \alpha(y))\alpha(z) = x . \alpha(y.z)</formula> — multipl. de <formula notation="TeX">\alpha</formula> + ass. dans <formula notation="TeX">R_1</formula> ;</item>
<item>c) <formula notation="TeX">y \in R_1</formula>, <formula notation="TeX">x, z \in R_0</formula> : <formula notation="TeX">(\alpha(x) y)\alpha(z) = \alpha(x)(y\,\alpha(z))</formula> — ass. dans <formula notation="TeX">R_1</formula> ;</item>
<item>d) <formula notation="TeX">z \in R_1</formula>, <formula notation="TeX">x, y \in R_0</formula> : <formula notation="TeX">\alpha(x.y).z = \alpha(x)(\alpha(y).z)</formula> — multipl. de <formula notation="TeX">\alpha</formula> + ass. de <formula notation="TeX">R_1</formula> ;</item>
<item>b') <formula notation="TeX">x \in R_0</formula>, <formula notation="TeX">y, z \in R_1</formula> : <formula notation="TeX">\beta((\alpha(x) y).z) \overset{?}{=} x . \beta(y.z)</formula>    <formula notation="TeX">(*)</formula> ;</item>
<item>c') <formula notation="TeX">y \in R_0</formula>, <formula notation="TeX">x, z \in R_1</formula> : <formula notation="TeX">\beta((x\,\alpha(y)).z) = \beta(x.(\alpha(y).z))</formula> — ass. dans <formula notation="TeX">R_1</formula> ;</item>
<item>d') <formula notation="TeX">z \in R_0</formula>, <formula notation="TeX">x, y \in R_1</formula> : <formula notation="TeX">\beta(x.y)\, z \overset{?}{=} \beta(x(y\,\alpha(z)))</formula> — comme <formula notation="TeX">(*)</formula> + comm. et ass. dans <formula notation="TeX">R_1</formula> ;</item>
<item>a') <formula notation="TeX">x, y, z \in R_1</formula> : <formula notation="TeX">\alpha(\beta(x.y)).z \overset{?}{=} x\, \alpha(\beta(y.z))</formula>.</item>
</list>
<p><note type="editorial" resp="#pass">sous d') il récrit les deux membres : <formula notation="TeX">z\,\beta(y.x)</formula> et <formula notation="TeX">\beta((\alpha(z)y)x)</formula></note></p>
<p>Donc il faut vérifier</p>
<p>① <formula notation="TeX">\beta(\alpha(x).yz) = x\,\beta(yz)</formula>, i.e. <formula notation="TeX">\beta(\alpha(x)u) = x\,\beta(u)</formula> ; <formula notation="TeX">\beta(\alpha(x)) = x.\beta(1)</formula> (cas partic. <formula notation="TeX">y = z = 1</formula>) ;</p>
<p>② <formula notation="TeX">(\alpha\beta(xy))z = x\,\alpha\beta(yz)</formula> ; <formula notation="TeX">(\alpha\beta(x))z = x(\alpha\beta(z))</formula> si <formula notation="TeX">y = 1</formula> ; et si <formula notation="TeX">z = 1</formula> : <formula notation="TeX">\alpha\beta(x) = x.\alpha\beta(1) = x\xi</formula>.</p>
<p>Et ② devient donc <formula notation="TeX">(xy\xi)z = x(yz\xi)</formula>, OK par ass. et comm. dans <formula notation="TeX">R_1</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\text{(A)}\quad \beta(\alpha(x)u) = x\,\beta(u), \qquad
  \text{(B)}\quad \alpha\beta(x) = x.\eta, \quad \eta = \alpha\beta(1) = \alpha(\zeta), \quad \zeta = \beta(1)</formula>
avec <formula notation="TeX">\zeta = (\underline{O}_X, 4\,1_{\underline{O}}, 0)</formula>, d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\beta\alpha(x) = x\zeta \quad \text{OK}, \qquad (\beta x)(\beta y) = \zeta\, \beta(x.y).</formula>
<del><formula notation="TeX">\beta(1)\beta(x.y) = \ldots</formula></del>    <formula notation="TeX">\beta(x)\beta(y) \overset{?}{=} \zeta . \beta(x.y)</formula>, via (A) et (B) : <formula notation="TeX">\beta(\alpha\beta(x)\,y) = \beta(\alpha(\zeta)\,x\,y) = \zeta\,\beta(xy)</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">la chaîne d'égalités sous la boîte est reconstituée de plusieurs fragments reliés par des flèches ; l'ordre est conjectural</note></p>
<p>Vér. les <gap reason="illegible"/> d'<unclear>espèces</unclear> : <formula notation="TeX">x = (L, \delta)</formula>, <formula notation="TeX">\beta(x) = (L, 4\delta, 0)</formula>, <formula notation="TeX">\alpha\beta(x) = (L, 4\delta) = (L,\delta)(\underline{O}, 4\,1_X)</formula> ;
<formula notation="TeX">x = (L, \delta, T_0)</formula>, <formula notation="TeX">u = (L', \delta')</formula> ; <formula notation="TeX">\alpha(x) = (L, \delta)</formula>, <formula notation="TeX">\alpha(x).u = (LL', \delta\delta')</formula>, <formula notation="TeX">\beta(\alpha(x).u) = (LL', 4\delta\delta', 0)</formula> ;
<formula notation="TeX">\beta(u) = (L', 4\delta', 0)</formula>, <formula notation="TeX">x\,\beta(u) = (LL', 4\delta\delta', 0)</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">encadré : <formula notation="TeX">R_* = R \times_{\mathbb{Z}} \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</formula>. On définit <formula notation="TeX">w_n : R_* \to R_0</formula> par : a) si <formula notation="TeX">n = 2\nu</formula>, <formula notation="TeX">w_n(\xi) = x\,\zeta^{\nu}</formula> ; b) si <formula notation="TeX">n = 2\nu + 1</formula>, <formula notation="TeX">w_n : R_1 \to R_0</formula>, <formula notation="TeX">w_n(x) = \beta(x)\,\zeta^{\nu}</formula>. On trouve ainsi un hom. <formula notation="TeX">w : R_* \to R_0</formula>. Un <gap reason="illegible"/><note type="editorial" resp="#pass">le bord de la feuille est déchiré</note> hom. <formula notation="TeX">w' : R_* \to \mathbb{Z} \times R_0</formula>.</note></p>
<p><formula notation="TeX">E = \bigoplus_{1 \le i \le n} (L_i, \delta_i)</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">w_1(E) = \bigwedge_{1 \le i \le n} (L_i, 4\delta_i, 0) = \Bigl(\bigotimes L_i,\ 4^{n} \textstyle\prod \delta_i,\ 0\Bigr),</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathrm{Arf}(E) = \Bigl(\bigotimes L_i,\ 2^{\nu} \textstyle\prod \delta_i,\ 0\Bigr),
  \qquad \mathrm{Arf}(E) = w_1(E).\,\xi^{\ldots}</formula>
avec <formula notation="TeX">\nu = n</formula> si <formula notation="TeX">n</formula> pair, <formula notation="TeX">\nu = n+1</formula> si <formula notation="TeX">n</formula> impair ; <formula notation="TeX">\nu = 2\nu'</formula>, <formula notation="TeX">\nu' = \bigl[\tfrac{n+1}{2}\bigr]</formula> ; <formula notation="TeX">\xi = (\underline{O}_X, 2^{?}1, 1)</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">w_1(L_n) = (L, 4\delta, 0)</formula>,    <formula notation="TeX">\mathrm{Arf}(L) = (L, 4\delta, 0)</formula>.</p>
<p><del>On peut prendre</del> NB si <formula notation="TeX">2</formula> inv. dans <formula notation="TeX">X</formula> : <del><formula notation="TeX">\ldots \simeq \ldots</formula></del> <del><formula notation="TeX">\mathrm{Arf}(E) \simeq \ldots</formula></del></p>
<p>On a
<formula notation="TeX" rend="display">c_1(E) = \mathrm{Arf}(E).\,\xi^{(n - \nu') = \nu''}, \qquad \nu'' = \begin{cases} \tfrac{n}{2} &amp; \text{si } n \text{ pair} \\ \tfrac{n-1}{2} &amp; \text{si } n \text{ impair} \end{cases}</formula>
où <formula notation="TeX">\xi = (\underline{O}_X, 4, 0)</formula>, <formula notation="TeX">\eta = \mathrm{Arf}(\mu_{2X}/X)</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">à côté, entre deux traits : <formula notation="TeX">c_1(E) \simeq (\bigotimes L_i, \delta, 0)</formula>, <formula notation="TeX">\mathrm{Arf}(E) \simeq (\bigotimes L_i, \delta, 0)</formula> ; et une remarque : « donc <formula notation="TeX">\mathrm{Arf}(E)</formula> <unclear>est un invariant</unclear> plus fin que <formula notation="TeX">c_1(E)</formula> (si <formula notation="TeX">2</formula> <unclear>inversible</unclear> sur <formula notation="TeX">X</formula>) »</note></p>
<p>Mais <formula notation="TeX">c_1(E)</formula> <gap reason="illegible"/>
<note type="editorial" resp="#pass">la page s'arrête sur ces mots</note></p>
<pb n="2" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=3"/><p><formula notation="TeX">R_1</formula>, <formula notation="TeX">R_0</formula> ;
<formula notation="TeX" rend="display">R_1 \times R_1 \to R_0, \quad R_0 \times R_0 \to R_0, \quad R_0 \times R_1 \to R_1, \quad R_1 \times R_0 \to R_1 .</formula>
<formula notation="TeX">R = R_1 \sqcup R_0</formula> est un groupoïde unitaire ; <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">R \xrightarrow{\varepsilon} \mathbb{Z}/2\mathbb{Z}</formula> est un hom. de monoïdes ;
<formula notation="TeX">R_1 = \varepsilon^{-1}(1)</formula>, <formula notation="TeX">R_0 = \varepsilon^{-1}(0)</formula> ; <formula notation="TeX">R_{00} \subset R_0</formula>, partie <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">= H^1(X, \mathbb{Z}/2\mathbb{Z})</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">R_1 \to R_0</formula> n'est <hi rend="italic">pas</hi> un hom. de monoïde ?    <formula notation="TeX">(L,\delta) \mapsto (L, 4\delta, 0)</formula><note type="editorial" resp="#pass">sous <formula notation="TeX">(L,\delta)</formula>, une flèche vers le bas et deux mots : <gap reason="illegible"/></note>.</p>
<p><hi rend="italic">Groupoïde</hi> <formula notation="TeX">(L, \delta, T_0)</formula> ; <formula notation="TeX">(L,\Gamma) \mapsto (\pi\ \omega)(L, \delta, T_0) \mapsto (L,\delta)</formula> ; <formula notation="TeX">(L, 4\delta, 0)</formula>.</p>
<p><hi rend="italic">Paires</hi> <formula notation="TeX">(L, \delta)</formula> ;    <formula notation="TeX">(L, \delta)</formula>, <formula notation="TeX">L</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">R_1 \to H^1(L)</formula><note type="editorial" resp="#pass">lecture douteuse</note></p>
<p><formula notation="TeX">\theta = 2\delta</formula>,    <formula notation="TeX">\theta' = 2\delta'</formula>,    <formula notation="TeX">\theta\theta' = 4\delta\delta'</formula>,    <formula notation="TeX">\theta\delta' = 2</formula> ;    <formula notation="TeX">\theta = 2\delta</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{align*}
  (L, \delta)(L', \delta') &amp;= (LL', 4\delta\delta', 0) \\
  (L, \delta)(L', \delta', T'_0) &amp;= (LL', 2\delta\delta') \\
  (L, \delta, T_0)(L', \delta') &amp;= (LL', \delta\delta') \\
  (L, \delta, T_0)(L', \delta', T'_0) &amp;= (LL', \delta\delta', T_0 T'_0)
\end{align*}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans la deuxième ligne le <formula notation="TeX">2</formula> est surchargé et douteux</note></p>
<p>« deux ou trois produits » <gap reason="illegible"/> : <formula notation="TeX">(LL'L'', 4\delta\delta'\delta'', 0 \ldots)</formula>, <formula notation="TeX">(LL'L'', \delta\delta'\delta'', T_0T'_0T''_0)</formula> <gap reason="illegible"/>.</p>
<p>(<hi rend="italic">Commutation</hi>)</p>
<pb n="3" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=4"/><p><formula notation="TeX">A_1</formula>, <formula notation="TeX">A_2</formula>, <formula notation="TeX">A_3</formula>, de bases <formula notation="TeX">1, u_1</formula> ; <formula notation="TeX">1, u_2</formula> ; <formula notation="TeX">1, u_3</formula>, avec <formula notation="TeX">u_i^2 + e_i = 0</formula> ;
<formula notation="TeX" rend="display">A_1 \otimes A_2 \otimes A_3 \overset{\mathrm{df}}{=} A .</formula>
Base : <formula notation="TeX">1</formula>, <formula notation="TeX">u_1</formula>, <formula notation="TeX">u_2</formula>, <formula notation="TeX">u_3</formula>, <formula notation="TeX">u_2u_3</formula>, <formula notation="TeX">u_3u_1</formula>, <formula notation="TeX">u_1u_2</formula>, <formula notation="TeX">u_1u_2u_3</formula>.</p>
<p>extensions quadratiques, involutions canoniques <formula notation="TeX">\sigma_1, \sigma_2, \sigma_3</formula> (<formula notation="TeX">\sigma_i(u_i) = -u_i</formula>) se prolongent à <formula notation="TeX">A</formula> de façon canonique par <formula notation="TeX">\sigma_1 \otimes \mathrm{id} \otimes \mathrm{id}</formula> etc.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{lll}
  k &amp; 1 &amp; \sigma_1, \sigma_2, \sigma_3, \sigma_2\sigma_3, \sigma_3\sigma_1, \sigma_1\sigma_2, \sigma_1\sigma_2\sigma_3 = \tau \\
  A_1 &amp; 1, u_1 &amp; \sigma_2, \sigma_3, \sigma_2\sigma_3 \\
  A_2 &amp; 1, u_2 &amp; \sigma_3, \sigma_1, \sigma_3\sigma_1 \\
  A_3 &amp; 1, u_3 &amp; \sigma_1, \sigma_2, \sigma_1\sigma_2 \\
  B_1 &amp; 1, u_2u_3 &amp; \sigma_1, \sigma_2\sigma_3, \sigma_1\sigma_2\sigma_3 = \tau \\
  B_2 &amp; 1, u_3u_1 &amp; \sigma_2, \sigma_3\sigma_1, \sigma_2\sigma_3\sigma_1 = \tau \\
  B_3 &amp; 1, u_1u_2 &amp; \sigma_3, \sigma_1\sigma_2, \sigma_3\sigma_1\sigma_2 = \tau \\
  B_0 &amp; 1, u_1u_2u_3 &amp; \sigma_2\sigma_3, \sigma_3\sigma_1, \sigma_1\sigma_2
\end{array}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">B_1 \simeq A_2 \wedge A_3, \quad B_2 \simeq A_3 \wedge A_1, \quad B_3 \simeq A_1 \wedge A_2, \quad B_0 \simeq A_1 \wedge A_2 \wedge A_3 .</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la colonne de droite du tableau donne les involutions qui laissent fixe la sous-algèbre de la ligne</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{lll}
  A'_1 = (A_2, A_3, B_1) &amp; 1, u_2, u_3, u_2u_3 &amp; \sigma_1 \\
  A'_2 = (A_3, A_1, B_2) &amp; 1, u_3, u_1, u_3u_1 &amp; \sigma_2 \\
  A'_3 = (A_1, A_2, B_3) &amp; 1, u_1, u_2, u_1u_2 &amp; \sigma_3 \\
  B'_1 = (A_1, B_1, B_0) &amp; 1, u_1, u_2u_3, u_1u_2u_3 = u &amp; \sigma_2\sigma_3 \\
  B'_2 = (A_2, B_2, B_0) &amp; 1, u_2, u_3u_1, u_2u_3u_1 = u &amp; \sigma_3\sigma_1 \\
  B'_3 = (A_3, B_3, B_0) &amp; 1, u_3, u_1u_2, u_3u_1u_2 = u &amp; \sigma_1\sigma_2 \\
  B'_0 = (B_1, B_2, B_3) &amp; 1, u_2u_3, u_3u_1, u_1u_2 &amp; \sigma_1\sigma_2\sigma_3
\end{array}</formula>
correspondant aux sept droites vect. de <formula notation="TeX">\mathbb{F}_2^{\,3}</formula> <del><gap reason="illegible"/></del>, i.e. aux <del>sept</del> sept éléments non nuls.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">correspondant aux sept hyperplans de <formula notation="TeX">\mathbb{F}_2^{\,3}</formula>, i.e. <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> — <del>aux sept droites de <formula notation="TeX">\mathbb{F}_2^{\,3}</formula> i.e. aux</del> sept éléments non nuls</note></p>
<p><formula notation="TeX">A_i \otimes A'_i \xrightarrow{\ \sim\ } A</formula>    [<formula notation="TeX">B_i \subset B'_i</formula>]    <formula notation="TeX">B_0 \otimes B'_0 \xrightarrow{\ \sim\ } A</formula>, si les <unclear><formula notation="TeX">e_i</formula> inv.</unclear> i.e. les <formula notation="TeX">A_i</formula> étales.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{align*}
  A_1 &amp;\subset A'_2, A'_3, B'_1 &amp;  B_1 &amp;\subset A'_1, B'_1, B'_0 \\
  A_2 &amp;\subset A'_3, A'_1, B'_2 &amp;  B_2 &amp;\subset A'_2, B'_2, B'_0 \\
  A_3 &amp;\subset A'_1, A'_2, B'_3 &amp;  B_3 &amp;\subset A'_3, B'_3, B'_0 \\
      &amp;                          &amp;  B_0 &amp;\subset B'_1, B'_2, B'_3
\end{align*}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sous la dernière ligne : <formula notation="TeX">B_0(A_1)</formula>, <formula notation="TeX">B_0(A_2)</formula>, <formula notation="TeX">B_0(A_3)</formula></note></p>
<p>il y a <formula notation="TeX">7 + 7 = 14</formula> situations « biquadratiques » typiques (quand les <formula notation="TeX">A_i</formula> sont étales…)</p>
<pb n="5" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=6"/><p><formula notation="TeX">1, u</formula>    <formula notation="TeX">\longmapsto -u + \lambda</formula></p>
<p><formula notation="TeX">1, u \longmapsto \bar{u} + \alpha</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">N(\bar u + \alpha) = N(\bar u) \quad (= N(u)), \qquad
  \mathrm{Tr}(\bar u + \alpha) = \mathrm{Tr}\,\bar u \quad (= \mathrm{Tr}\,u)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">N(\bar u) + \alpha\,\mathrm{Tr}(\bar u) + \alpha^2 = N(\bar u)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases} \alpha(\mathrm{Tr}\,\bar u + \alpha) = 0 &amp; (\mathrm{Tr}\,\bar u = b) \\ 2\alpha = 0 \end{cases}
  \Longrightarrow \alpha = 0 \text{ si } 2 \text{ inv.}</formula></p>
<p><del><formula notation="TeX">\lambda + \mu u</formula></del>    <formula notation="TeX">u\bar u = N(u)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">N(v) = 1 \Longrightarrow v = u\,\bar u^{-1} \;(= u^2 N(u)^{-1}), \qquad u^2 + bu + c = 0, \quad \mathrm{Tr}\,u = -b .</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align*}
  v &amp;= \alpha + \beta u, &amp; N(v) &amp;= \alpha^2 - \alpha\beta b + \beta^2 c = 1 \\
  \bar v &amp;= (\alpha - \beta b) - \beta u, &amp; &amp;= \alpha(\alpha - \beta b) \quad \text{si } c = 0 \\
  v \bar v &amp;= \alpha(\alpha - \beta b) - \beta^2 c \ldots
\end{align*}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans <formula notation="TeX">N(v)</formula> le signe devant <formula notation="TeX">\alpha\beta b</formula> est noirci</note>
<formula notation="TeX" rend="display">v = \alpha + \beta u, \quad \bar v = \alpha + \beta \bar u, \qquad
  v\bar v = \alpha^2 + \beta^2 + \alpha\beta\,(u + \bar u)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sous <formula notation="TeX">(u + \bar u)</formula> : <formula notation="TeX">\mathrm{Tr}\,u</formula> ; ce second calcul est biffé en partie</note></p>
<p><formula notation="TeX">w = \lambda 1 + \mu u</formula> &amp; <del><formula notation="TeX">N(u) = 0</formula></del> <formula notation="TeX">N(u) = 0</formula>, donc <del><formula notation="TeX">N(w)</formula> inv.</del> <formula notation="TeX">N(w)</formula> inv. <formula notation="TeX">\Longrightarrow</formula> <formula notation="TeX">\lambda</formula> inv.
<formula notation="TeX" rend="display">N(w) = \lambda^2 - \lambda\mu b = \lambda(\lambda - \mu b) ; \qquad \alpha(\alpha - \beta b) = 1 .</formula></p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  &amp; SW/\mu_2 = W^*/G_m \arrow[r] &amp; 1 &amp; \\
  1 \arrow[r] &amp; SW \arrow[r] \arrow[u] &amp; W^* \arrow[r, "N"] &amp; G_m \arrow[r] &amp; 1 \\
  1 \arrow[r] &amp; \mu_2 \arrow[r] \arrow[u] &amp; G_m \arrow[r, "{(\ )^2}"] \arrow[u] &amp; G_m \arrow[r] \arrow[u, no head] &amp; 1
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la flèche <formula notation="TeX">G_m \to W^*</formula> porte « cas <gap reason="illegible"/> » ; la flèche <formula notation="TeX">G_m \to G_m</formula> de la dernière ligne porte un exposant <formula notation="TeX">2</formula> de lecture douteuse ; les deux <formula notation="TeX">G_m</formula> de droite sont reliés par un double trait ; la première ligne est en partie biffée et des flèches verticales partent encore vers le bas de la page</note></p>
<div type="section">
<head>Formes quadratiques binaires et revêtements quadratiques</head>
<p><note type="editorial" resp="#pass">titre souligné, en tête de la p. 8</note></p>
<pb n="8" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=9"/><p>1. Forme quadratique à scalaire près, structure de similitude.</p>
<p>1.1. <formula notation="TeX">(X, \underline{O}_X)</formula> désigne un schéma, plus généralement un topos loc. annelé. Soit <formula notation="TeX">E</formula> un Module sur <formula notation="TeX">X</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Quad}}(E) \simeq \underline{\mathrm{Hom}}(\Gamma^2(E), E)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la seconde lettre se lit <formula notation="TeX">E</formula>, où l'on attendrait <formula notation="TeX">\underline{O}_X</formula></note>
le faisceau des formes quadratiques sur <formula notation="TeX">E</formula>. Si <formula notation="TeX">E</formula> est loc. libre de type fini, on a un iso. can.
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Quad}}(E) \simeq \underline{\mathrm{Sym}}^2(E^\vee),</formula>
(en général on a seulement un homomorphisme can.
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E^\vee) \longrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E),</formula>
qui transforme <formula notation="TeX">f.g</formula> (<formula notation="TeX">f, g \in \Gamma E^\vee</formula>) dans <formula notation="TeX">Q_{fg} : x \mapsto f(x)g(x)</formula> sur <formula notation="TeX">E</formula>…).
Le faisceau <del><gap reason="illegible"/></del> en groupes <formula notation="TeX">\underline{O}_X^*</formula> opère sur <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>, d'où un faisceau quotient
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Sim}}(E) \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E)/\underline{O}^* .</formula>
Une section du faisceau quotient s'appelle une <hi rend="italic">structure de similitude</hi> sur <formula notation="TeX">E</formula>. Une telle section correspond à un sous-faisceau ensembliste de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>, qui <gap reason="illegible"/> un sous-faisceau <del>loc</del> soit : fibres non vides et sur lequel <formula notation="TeX">\underline{O}^*</formula> opère transitivement<note type="editorial" resp="#pass">les lignes, inclinées, se chevauchent ici ; l'ordre des membres de phrase est incertain</note>. Localement, une telle structure est définie par une section <formula notation="TeX">Q</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>, i.e. par une forme quadratique sur <formula notation="TeX">E</formula>, deux telles sections <formula notation="TeX">Q</formula>, <formula notation="TeX">Q'</formula> définissant la même structure de similitude ssi <formula notation="TeX">\exists</formula> localement <formula notation="TeX">a \in \Gamma(\underline{O}_X^*)</formula> avec <formula notation="TeX">Q' = aQ</formula>. Le cas le plus intéressant est celui où <del><formula notation="TeX">a \mapsto aQ</formula></del>
<formula notation="TeX" rend="display">a \longmapsto a.Q : \underline{O}_X \ (\text{sans } * \,!) \longrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>
est injectif. Dans ce cas, si <formula notation="TeX">Q'</formula> <del>définit la même</del> définit la même</p>
<pb n="9" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=10"/><p>structure de similitude ssi <formula notation="TeX">\exists\, a \in \Gamma \underline{O}_X^*</formula> (globalement) telle que <formula notation="TeX">Q' = aQ</formula>, et cette <formula notation="TeX">a</formula> est alors unique (ce qui assure l'unicité). <del>On appelle des</del> <add>structure de similitude</add> <hi rend="italic">fidèle</hi> : définie loc. par une <formula notation="TeX">Q</formula> telle que <formula notation="TeX">a \mapsto aQ</formula> injectif <del>(ce qui est indépendant du choix des <formula notation="TeX">Q</formula>, seulement de la structure de similitude)</del>.</p>
<p>1.2. <del>Soit</del> Pour <formula notation="TeX">P \subset \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> une structure de similitude, on peut regarder le sous-Module engendré, soit
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta = \Delta_P \subset \underline{\mathrm{Quad}}(E),</formula>
et on voit que
<formula notation="TeX" rend="display">P \longmapsto \Delta_P</formula>
donne une bijection entre l'ens. des structures de similitudes sur <formula notation="TeX">E</formula>, et l'ens. des sous-Modules de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> qui sont localement monogènes. <del>Les formes</del> Les structures <hi rend="italic">fidèles</hi> de similitude fidèles correspondent aux sous-modules
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta \hookrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>
qui sont inversibles. Un <unclear>hom.</unclear> quelc. <formula notation="TeX">\Delta \to \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> définit évidemment une structure <gap reason="illegible"/>.</p>
<p><hi rend="italic">NB</hi> Dans le cas où <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">E</formula> est loc. <gap reason="illegible"/> de type fini, dans <unclear>ce cas</unclear> il <gap reason="illegible"/></p>
<p>1.3. <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E) \simeq \underline{\mathrm{Sym}}^2(E)</formula>. Une structure <gap reason="illegible"/> de similitudes est dite <hi rend="italic">strictement fidèle</hi> (ou universellement fidèle) si l'homom. précédent est « universellement injectif », ou encore (ce qui revient au même) injectif sur chaque fibre résiduelle.
<note type="editorial" resp="#pass">ce passage est très surchargé : une note interlinéaire précédée de « NB » et le numéro 1.3 s'y enchevêtrent ; la formule se lit <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E)</formula> là où 1.1 donnait <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E^\vee)</formula></note></p>
<pb n="10" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=11"/><p>Les structures de similitude strictement fidèles correspondent donc aux <hi rend="italic">sous-fibrés vectoriels de rang 1</hi> du fibré vectoriel <formula notation="TeX">\mathbb{W}(\underline{\mathrm{Quad}}(E))</formula>], ou encore aux sections du fibré en espaces projectifs <formula notation="TeX">\mathbb{P}^\vee(\underline{\mathrm{Quad}}(E))</formula>.</p>
<p>1.4. Soient <formula notation="TeX">\Delta</formula> un Module inv. sur <formula notation="TeX">X</formula>, et
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta \xrightarrow{\ i\ } \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>
un hom. (pas nécessairement injectif), définissant <add>donc</add> une structure de similitude <formula notation="TeX">\Sigma</formula> sur <formula notation="TeX">E</formula>. Je dis qu'on a une forme quadratique <add><formula notation="TeX">Q_\Sigma</formula> ou <formula notation="TeX">Q_i</formula></add> (canonique) à valeurs dans le module inversible <formula notation="TeX">\Delta^\vee</formula>. Pour la définir, je vais d'abord définir (indép. du choix de <formula notation="TeX">i</formula> ou de <formula notation="TeX">\Sigma</formula>) une forme quadratique canonique
<formula notation="TeX" rend="display">Q = Q_E : E \longrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E)^\vee :</formula>
<del>elle associe</del> sa valeur, pour une section locale <formula notation="TeX">x</formula> de <formula notation="TeX">E</formula>, est la forme linéaire
<formula notation="TeX" rend="display">Q(x) = \{ f \longmapsto f(x) \} \qquad \text{i.e.} \quad f(x) = \langle f, Q(x) \rangle</formula>
<del>(pour toute section (locale) <formula notation="TeX">f</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>, <formula notation="TeX">x</formula> de <formula notation="TeX">E</formula>.</del> <del><gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>).</del> Celle-ci dépend de <formula notation="TeX">x</formula> de façon quadratique, i.e. la fonction <formula notation="TeX">E \times E \to \underline{\mathrm{Quad}}(E)^\vee</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">(x, y) \longmapsto Q(x + y) - Q(x) - Q(y) = \{ f \longmapsto \underbrace{f(x+y) - f(x) - f(y)}_{\varphi_f(x,y)} \}</formula></p>
<pb n="11" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=12"/><p>est bilinéaire en <formula notation="TeX">x, y</formula>. Comme on a, par transposition de <formula notation="TeX">i : \Delta \hookrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Quad}}(E)^\vee \xrightarrow{\ i^\vee\ } \Delta^\vee ,</formula>
on en déduit une forme quadratique composée
<formula notation="TeX" rend="display">Q_i = Q_\Sigma : E \longrightarrow \Delta^\vee .</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">au-dessus de la flèche, la composition est dessinée : <formula notation="TeX">Q : E \to \underline{\mathrm{Quad}}(E)^\vee</formula> puis <formula notation="TeX">i^\vee</formula></note>
Dans le cas d'une structure de similitude <formula notation="TeX">\Sigma</formula> <add>fidèle</add>, <formula notation="TeX">(\Delta, i)</formula> ne dépend, à iso. <add>can.</add> unique près, que de <formula notation="TeX">\Sigma</formula>, et il en est donc de même de <formula notation="TeX">Q_i</formula>, ce qui justifie la notation <formula notation="TeX">Q_\Sigma</formula>. <del>Quand</del></p>
<p><hi rend="italic">NB</hi> Quand on se donne une base <formula notation="TeX">e</formula> de <formula notation="TeX">\Delta</formula>, d'où <formula notation="TeX">\Delta \simeq \Delta^\vee \simeq \underline{O}</formula>, alors <formula notation="TeX">Q_\Sigma</formula> s'identifie à une forme quadr. ordinaire <formula notation="TeX">E</formula> à val. dans <formula notation="TeX">\underline{O}</formula>, et on a <gap reason="illegible"/> <del><gap reason="illegible"/></del> <add><formula notation="TeX">f = i(e)</formula></add>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">1.5. La donnée d'une structure de similitudes (<hi rend="italic">fidèle</hi> <add>strictement</add>) sur <formula notation="TeX">E</formula> <unclear>équivaut</unclear> à celle d'un Module inv. <formula notation="TeX">\Delta</formula> sur <formula notation="TeX">X</formula> et d'une forme quadratique <formula notation="TeX">Q : E \to \Delta^\vee</formula> (<gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">Q(E)</formula> engendre <formula notation="TeX">\Delta^\vee</formula>, i.e. <del><formula notation="TeX">Q</formula></del> <unclear>sur aucune</unclear> fibre résiduelle identiquement nulle).</note></p>
<p>2.1. On suppose à partir de maintenant que <formula notation="TeX">E</formula> est loc. libre de rang 2. Soit
<formula notation="TeX" rend="display">L = \underline{\det} E = \textstyle\bigwedge^2 E</formula>
le Module déterminantiel, qui est un Module inversible. Notons l'iso. can.
<formula notation="TeX" rend="display">E \xrightarrow{\ \sim\ } \check E \otimes L</formula>
donné par <formula notation="TeX">\bigl(x \longmapsto (y \longmapsto x \wedge y)\bigr)</formula>, i.e. provenant de l'accouplement canonique
<formula notation="TeX" rend="display">E \times E \longrightarrow L = \textstyle\bigwedge^2 E : \quad (x, y) \longmapsto x \wedge y .</formula></p>
<pb n="12" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=13"/><p>On en déduit des iso. can.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \check E \simeq E \otimes L^\vee \\
    \underbrace{\underline{\mathrm{Sym}}^2(E^\vee)}_{\underline{\mathrm{Quad}}(E)} \simeq \underbrace{\underline{\mathrm{Sym}}^2(E)}_{\underline{\mathrm{Quad}}(E^\vee)} \otimes \underbrace{L^{\vee \otimes 2}}_{L^{\otimes(-2)}}
  \end{cases}</formula>
i.e. <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E) \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(\check E) \otimes L^{\otimes -2}</formula>.
Il en résulte un isom. canonique de faisceaux
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Sim}}(E) \xrightarrow[\ \sim\ ]{\ \mathrm{can}_E\ } \underline{\mathrm{Sim}}(\check E)</formula>
qui transforme le sous-Module loc. monogène <formula notation="TeX">\Delta</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E^\vee) \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> dans
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta \otimes L^{\otimes 2} \subset \underline{\mathrm{Quad}}(\check E) \otimes L^{\otimes 2}
  \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(\check E) \otimes L^{\otimes(-2)} \otimes L^{\otimes 2}
  \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(\check E).</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">avant <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(\check E) \otimes L^{\otimes 2}</formula>, un <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E)</formula> est biffé</note>
On trouve que <formula notation="TeX">\mathrm{can}_E</formula> et <formula notation="TeX">\mathrm{can}_{\check E}</formula> sont inverses l'un de l'autre. Les structures de similitude <hi rend="italic">fidèles</hi>, strictement fidèles, non dégénérées (<unclear>universellement</unclear>…) pour <formula notation="TeX">E</formula> et pour <formula notation="TeX">E^\vee</formula> se correspondent.</p>
<p>2.2. Considérons <add>encore</add> l'iso. can. (dépendant du choix d'un signe)
<formula notation="TeX" rend="display">\check E \simeq E \otimes L^\vee ,</formula>
en <add><formula notation="TeX">\otimes</formula>-</add>multipliant à droite par <formula notation="TeX">E</formula>, on trouve
<formula notation="TeX" rend="display">\check E \otimes E \simeq E \otimes E \otimes L^\vee .</formula>
D'autre part <del>(<gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\underline{O}_X</formula>-Module)</del> on a une suite exacte canonique (qui ne fait intervenir aucun choix de signe…) :
<formula notation="TeX" rend="display">0 \to \textstyle\bigwedge^2 E \longrightarrow E \otimes E \longrightarrow \underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \to 0 ,
  \qquad x \wedge y \longmapsto x \otimes y - y \otimes x</formula></p>
<pb n="13" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=14"/><p>et dans le cas actuel où <formula notation="TeX">\bigwedge^2 E \overset{\mathrm{df}}{=} L</formula> est inversible, <del>et <gap reason="illegible"/></del> donc
<formula notation="TeX" rend="display">0 \to L \longrightarrow E \otimes E \longrightarrow \underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \to 0 ,</formula>
d'où en multipliant par <formula notation="TeX">L^\vee</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">0 \to \underline{O} \longrightarrow (E \otimes E) \otimes L^\vee \longrightarrow \underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \otimes L^\vee \to 0</formula>
avec <formula notation="TeX">(E \otimes E) \otimes L^\vee \simeq E^\vee \otimes E \simeq \underline{\mathrm{End}}(E)</formula>.</p>
<p>Je dis que par l'iso. can. vertical, le sous-Module <formula notation="TeX">L \otimes L^\vee \simeq \underline{O}</formula> est transformé en le sous-module <formula notation="TeX">\underline{O}.1_E</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>, de façon plus précise que l'on a un diagramme <del>commutatif des</del> d'isomorphismes</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=small, nodes={font=\small}]
  0 \arrow[r] &amp; L \otimes L^\vee \arrow[r] \arrow[d, no head, "\wr"] &amp; (E \otimes E) \otimes L^\vee \arrow[r] \arrow[dd, "\wr"] &amp; \underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \otimes L^\vee \arrow[r] \arrow[dd, "\wr"] &amp; 0 \\
  &amp; \underline{O} \arrow[d, "{\mathrm{id}_{\underline{O}}}", "\wr"'] &amp; &amp; &amp; \\
  0 \arrow[r] &amp; \underline{O} \arrow[r] &amp; \underline{\mathrm{End}}(E) \arrow[r] &amp; \underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O} \arrow[r] &amp; 0
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">au-dessus de <formula notation="TeX">L</formula> : <formula notation="TeX">\det E</formula> ; au-dessus de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \otimes L^\vee</formula> : <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(\check E) \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E) \otimes L^{\otimes 2}</formula> ; sous <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula> : <formula notation="TeX">\simeq \check E \otimes E \simeq E \otimes L^\vee</formula> <unclear><formula notation="TeX">\otimes E</formula></unclear></note></p>
<p>d'où par <gap reason="illegible"/> l'<unclear>isom.</unclear> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{Sym}}^2(E) \otimes L^\vee \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E) \otimes L \qquad (\simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E, L))</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\wr\!\downarrow</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O}</formula></p>
<pb n="14" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=15"/><p>On en conclut : <hi rend="italic">les structures de similitude sur les Modules (loc. libres de rang 2) <formula notation="TeX">E</formula> correspondent aux sous-Modules loc. monogènes</hi> <add>Modules (loc. libres de rang 2)</add> <hi rend="italic">des</hi> <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O}</formula>, i.e. aux sous-Modules <formula notation="TeX">A</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula> tels que</p>
<list rend="itemize">
<item>1°) <formula notation="TeX">A \supset \underline{O}.1_E</formula></item>
<item>2°) <formula notation="TeX">A/\underline{O}.1_E</formula> soit loc. monogène.</item>
</list>
<p>Les structures de similitude strictement fidèles correspondent aux sous-fibrés vectoriels <add>de rang 2</add> (de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>) qui contiennent le sous-fibré <formula notation="TeX">\underline{O}.1_E</formula>.</p>
<p><hi rend="italic">Lemme 1</hi> Soit <formula notation="TeX">A</formula> un sous-Module de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula> qui contient <formula notation="TeX">\underline{O}.1_E</formula>. Conditions équivalentes :</p>
<list rend="itemize">
<item>a) <formula notation="TeX">A/\underline{O}1_E</formula> est monogène, i.e. <formula notation="TeX">\exists</formula> une section <formula notation="TeX">u</formula> de <formula notation="TeX">A</formula> t.q. <formula notation="TeX">A = \underline{O}.1_E + \underline{O}u</formula> ;</item>
<item>a') <formula notation="TeX">\exists</formula> loc. une section <gap reason="illegible"/> ;</item>
<item>b) <formula notation="TeX">A</formula> est <unclear>engendré</unclear> loc. par deux sections.</item>
</list>
<p><note type="authorial" place="margin">résulte de <unclear>N.C.</unclear> b) l'équation <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">u^2 - \mathrm{Tr}(u)u + N(u) = 0</formula></note>
Un tel <formula notation="TeX">A</formula> est stable par la loi d'algèbre de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>, et est un faisceau d'anneaux commutatif, et de plus <del>entier</del> <add>loc.</add> <unclear>fini</unclear> sur <formula notation="TeX">\underline{O}</formula>. Donc les <formula notation="TeX">A</formula> en question correspondent : des <add>structures de</add> similitude sur <formula notation="TeX">E</formula>) correspondant <add>(commutatives)</add> aux sous-algèbres) de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>. Les str. de similitude str. fidèles correspondent loc. aux <formula notation="TeX">A_u</formula> <del>loc. définis par <formula notation="TeX">u</formula></del> tels que <formula notation="TeX">u</formula> ne soit</p>
<pb n="15" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=16"/><p>un scalaire sur aucune fibre résiduelle.</p>
<p><formula notation="TeX">A</formula> est appelé l'anneau des <hi rend="italic">homothéties</hi> (<add>sous-entendu :</add> <hi rend="italic">directes</hi>) <del>pour</del> de la structure de similitude <formula notation="TeX">\Sigma</formula>, on le note <formula notation="TeX">A_\Sigma</formula>.</p>
<p><hi rend="italic">Lemme 2</hi> Soit <formula notation="TeX">\Sigma</formula> une structure de similitude sur <formula notation="TeX">E</formula>, et <formula notation="TeX">A_\Sigma \subset \underline{\mathrm{End}}(E)</formula> l'Anneau des homothéties. Conditions équivalentes :</p>
<list rend="itemize">
<item>a) <del><formula notation="TeX">\Sigma</formula> est</del> strictement fidèle <add><formula notation="TeX">A_\Sigma</formula> est loc. libre de rang 2 et</add></item>
<item>b) <formula notation="TeX">A(s) \to \underline{\mathrm{End}}(E(s))</formula> injectif pour tout <formula notation="TeX">s \in X</formula>, i.e. <formula notation="TeX">A</formula> sous-fibré vectoriel (de rang 2) de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>.</item>
<item>b') (si <formula notation="TeX">A = \underline{O}.1_E + \underline{O}.u</formula>) <formula notation="TeX">\forall s \in X</formula>, <formula notation="TeX">u(s) \in \underline{\mathrm{End}}(E(s))</formula> <add>n'est pas un scalaire</add>.</item>
<item>c) <formula notation="TeX">E</formula> est un <formula notation="TeX">A</formula>-Module <del>loc. libre de rang</del> inversible, i.e. loc. libre de rang 1.</item>
<item>c') <formula notation="TeX">E</formula> est un <formula notation="TeX">A</formula>-module loc. monogène.</item>
<item>d) <formula notation="TeX">\mathcal{E} = \underline{\mathrm{End}}(E)</formula> est un <formula notation="TeX">A</formula>-Module ; c). Comme la structure régulière <gap reason="illegible"/>) loc. libre de rang 2.</item>
<item>d') <formula notation="TeX">\mathcal{E}</formula> est un <formula notation="TeX">A</formula>-module loc. engendré par 2 éléments.</item>
</list>
<p><note type="editorial" resp="#pass">au-dessus de d') : <formula notation="TeX">\Delta \subset \underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> ; à la suite, « <formula notation="TeX">x \in \Gamma E</formula>, dans <gap reason="illegible"/> » est biffé</note></p>
<p><hi rend="italic">Cor. 1</hi>, Sous ces conditions, soit <formula notation="TeX">\Delta</formula> le sous-Module <del>loc. lib.</del> inv. de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{Quad}}(E)</formula> tel que <formula notation="TeX">\Sigma = \Sigma_\Delta</formula>. On a un iso. can.
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta \simeq (A/\underline{O}) \otimes L^\vee \qquad (\text{où } L = \textstyle\bigwedge^2 E = \det E)</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\check\Delta \simeq (A/\underline{O})^\vee \otimes L ,</formula></p>
<pb n="16" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=17"/><p>et on a <unclear>la</unclear> forme quadratique de définition de la structure <del>quadratique</del> <add>de similitude</add>
<formula notation="TeX" rend="display">Q_\Sigma : E \longrightarrow \Delta^\vee \overset{\mathrm{df}}{=} \Delta' \quad (\simeq A/\underline{O} \otimes L^\vee)</formula>
<del>Soit pois, soit</del> Plus généralement, soit <formula notation="TeX">\Delta'</formula> un Module inversible,
<formula notation="TeX" rend="display">Q : E \longrightarrow \Delta' \qquad \bigl(\text{i.e. } \Delta'^\vee \to \underline{\mathrm{Quad}}(E) \text{ un homom. de Modules}\bigr)</formula>
une forme quadratique, d'où une structure de similitude <formula notation="TeX">\Sigma = \Sigma_Q</formula> sur <formula notation="TeX">E</formula>, correspondant à un sous-anneau <formula notation="TeX">A = A_\Sigma</formula> de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>. Soit <formula notation="TeX">x</formula> une section de <formula notation="TeX">E</formula>. Conditions équivalentes</p>
<list rend="itemize">
<item>a) <formula notation="TeX">\{x\}</formula> est un générateur de <formula notation="TeX">E</formula> comme <formula notation="TeX">A</formula>-Module, i.e. <formula notation="TeX">A \to E</formula> <add><formula notation="TeX">a \mapsto a.x</formula></add>, est épi ;</item>
<item>a') <del><formula notation="TeX">Q(x)</formula> est</del> <formula notation="TeX">\{x\}</formula> est une base de <formula notation="TeX">E</formula> comme <formula notation="TeX">A</formula>-Module, i.e. <formula notation="TeX">A \to E</formula> est un iso ;</item>
<item>b) <formula notation="TeX">\{Q(x)\}</formula> est une base de <formula notation="TeX">\Delta'</formula>, i.e. <formula notation="TeX">Q(x) \in \Gamma \Delta'</formula> est inversible ;</item>
<item>b') (si <formula notation="TeX">\Delta' = \underline{O}</formula>) <formula notation="TeX">\forall s \in X</formula>, <formula notation="TeX">Q(x)(s) \neq 0</formula> ;</item>
<item><del>c) Soit <formula notation="TeX">Q</formula></del> <del>Lem 2</del></item>
<item>d) (si <formula notation="TeX">u</formula> est un gén. loc. de l'Alg. <formula notation="TeX">A</formula>) <formula notation="TeX">\forall s \in X</formula>, <formula notation="TeX">x(s) \in E(s)</formula> n'est pas <hi rend="italic">vecteur propre</hi> de <formula notation="TeX">u(s) \in \underline{\mathrm{End}}\,E(s)</formula>.</item>
</list>
<pb n="17" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=18"/><p>2.3. Considérons à nouveau l'iso. can.
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O}.1_E \simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E) \otimes \underline{L} \qquad (\simeq \underline{\mathrm{Quad}}(E, L))</formula>
<del>Soit</del> <formula notation="TeX">u</formula> une section de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula> i.e. un endom. de <formula notation="TeX">E</formula>, <del>considérons</del> son image est donc une forme quadratique <formula notation="TeX">Q_u</formula> à valeurs dans <formula notation="TeX">L</formula>. Je dis que
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\,Q_u(x) = u(x) \wedge x\,}</formula>
(<del><gap reason="illegible"/></del> il faut vérifier le signe !). <hi rend="italic">C'est</hi> On vérifie directement par des coordonnées que
<formula notation="TeX" rend="display">Q_u = 0 \iff u \in \Gamma\, \underline{O}.\mathrm{id}_E</formula></p>
<p>[NB. Si
<formula notation="TeX" rend="display">u = \begin{pmatrix} a &amp; b \\ c &amp; d \end{pmatrix}</formula>
alors
<formula notation="TeX" rend="display">Q_u(\lambda, \mu) = c\lambda^2 + (d - a)\lambda\mu \ \ldots\ b\mu^2</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le signe devant <formula notation="TeX">b\mu^2</formula> est couvert d'une tache</note>
qui est identiquement nul en <formula notation="TeX">\lambda, \mu</formula> ssi <formula notation="TeX">b = c = 0</formula>, <formula notation="TeX">d = a</formula>, i.e. <formula notation="TeX">u = \begin{pmatrix} a &amp; 0 \\ 0 &amp; a \end{pmatrix} = a\,\mathrm{id}_E</formula>.
Si
<formula notation="TeX" rend="display">Q = \alpha\lambda^2 + \beta\lambda\mu + \gamma\mu^2 ,</formula>
alors les <formula notation="TeX">u</formula> tels que <formula notation="TeX">Q_u = Q</formula> sont ceux de la forme
<formula notation="TeX" rend="display">u_a = \begin{pmatrix} a &amp; -\gamma \\ \alpha &amp; a + \beta \end{pmatrix}, \qquad a \in \Gamma\,\underline{O} \text{ arbitraire},</formula>
parmi lesquels
<formula notation="TeX" rend="display">u_0 = \begin{pmatrix} 0 &amp; -\gamma \\ \alpha &amp; \beta \end{pmatrix} \quad \ldots \quad ]</formula></p>
<p>On a <del>alors</del></p>
<pb n="18" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=19"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\,\delta(u) \;\Bigl(\overset{\mathrm{df}}{=} (\mathrm{Tr}\,u)^2 - 4N(u)\Bigr) = -\underbrace{\delta(Q_u)}_{\text{discr. de la forme } Q_u}\,}</formula></p>
<p>— Attention au signe — dans le second cas !</p>
<p>On note que si <formula notation="TeX">Q</formula> est une forme quadratique à valeurs dans le module inv. <formula notation="TeX">\Delta'</formula> <del>(<gap reason="illegible"/> inv.)</del> <del>inv./<formula notation="TeX">\Delta</formula> <formula notation="TeX">\Lambda</formula>, alors</del>, alors
<formula notation="TeX" rend="display">\delta(Q) \in \Gamma(\Delta'^{\otimes 2} \otimes L^{\otimes 2})</formula>
est défini ainsi :
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi_Q : E \otimes E \longrightarrow \Delta' ,</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">E \longrightarrow \underline{\mathrm{Hom}}(E, M) \simeq E^\vee \otimes \Delta' ,</formula>
d'où <del><gap reason="illegible"/></del> en prenant l'ext. <unclear>deux</unclear> <del>dit</del> maximale, <formula notation="TeX">\det = \bigwedge^2</formula> :
<formula notation="TeX" rend="display">\underbrace{\det E}_{L} \longrightarrow \underbrace{\det(E^\vee)}_{L^\vee} \otimes \Delta'^{\otimes 2}</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\delta(Q) \in \Gamma\, \underbrace{L^{\vee \otimes 2} \Delta'^{\otimes 2}}_{(\Delta' \otimes L^\vee)^{\otimes 2}}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la formule encadrée plus haut écrivait <formula notation="TeX">L^{\otimes 2}</formula> là où ce calcul donne <formula notation="TeX">L^{\vee \otimes 2}</formula></note></p>
<p><del>Mais d'autre part</del> Quand <formula notation="TeX">\Delta' \simeq L</formula>, c'est donc une section de <formula notation="TeX">\underline{O}</formula>, ce qui donne un sens à la formule sur les discriminants…</p>
<p>2.4. Soit
<formula notation="TeX" rend="display">Q : E \longrightarrow \Delta' \qquad Q \in \Gamma\, \underline{\mathrm{Quad}}(E, \Delta')</formula></p>
<pb n="19" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=20"/><p>une forme quadratique à valeurs dans le module inversible <formula notation="TeX">\Delta'</formula> <add><formula notation="TeX">= \Delta^\vee</formula></add>. Il revient au même de se donner
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta \longrightarrow \underline{\mathrm{Quad}}(E) \qquad (\simeq \underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O} \otimes L^\vee)</formula>
(vrai pour <formula notation="TeX">E</formula> loc. libre de r. fini), i.e. de se donner
<formula notation="TeX" rend="display">u_Q : \Delta \otimes L \longrightarrow \underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O}.1</formula>
Nous allons en profiter pour définir une alg. quadratique <formula notation="TeX">A_Q</formula> dans <formula notation="TeX">X</formula>, et un homom. d'alg.
<formula notation="TeX" rend="display">A_Q \longrightarrow \underline{\mathrm{End}}(E)</formula>
dont l'image soit l'anneau <formula notation="TeX">A_\Sigma</formula> des similitudes <add><formula notation="TeX">\Sigma = \Sigma_Q</formula></add> défini par la structure de similitude <formula notation="TeX">\Sigma</formula> <add>i.e. l'image inverse de <formula notation="TeX">\mathrm{Im}\,u_Q</formula> dans <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula></add>, (pour <unclear>ceci</unclear>), i.e. associée à la structure de <formula notation="TeX">Q</formula>. Considérons
<formula notation="TeX" rend="display">0 \to \underline{O}_X \longrightarrow \underline{\mathrm{End}}(E) \longrightarrow \underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O}.1_E \to 0</formula>
et <add>on désigne par <formula notation="TeX">A_Q</formula></add> l'image inverse de cette extension par <formula notation="TeX">u_Q</formula>, d'où une extension</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  0 \arrow[r] &amp; \underline{O} \arrow[r] \arrow[d, "\mathrm{id}"] &amp; A_Q \arrow[r] \arrow[d, "u^!_Q"] &amp; \Lambda \arrow[r] \arrow[d, "u_Q"] &amp; 0 \\
  0 \arrow[r] &amp; \underline{O} \arrow[r] &amp; \underline{\mathrm{End}}(E) \arrow[r] &amp; \underline{\mathrm{End}}(E)/\underline{O} \arrow[r] &amp; 0
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">au-dessus de <formula notation="TeX">\Lambda</formula> : <formula notation="TeX">\Lambda \overset{\mathrm{df}}{=} \Delta \otimes L</formula></note></p>
<pb n="20" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/84.pdf#page=21"/><p>Considérons sur <formula notation="TeX">A_Q</formula> la forme quadratique <formula notation="TeX">N_Q</formula> définie par
<formula notation="TeX" rend="display">N_Q(x) = N(u^!_Q(x))</formula>
on aura donc, en désignant par <formula notation="TeX">1_Q</formula> la section <formula notation="TeX">1</formula> de <formula notation="TeX">\underline{O}_X</formula>, regardée comme section de <formula notation="TeX">A_Q</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">N_Q(1_Q) = 1 ,</formula>
Ainsi,
<formula notation="TeX" rend="display">(A_Q, 1_Q, N_Q)</formula>
est un module loc. libre de rang 2, muni d'une section <formula notation="TeX">1_Q</formula> et d'une forme quadratique valant <formula notation="TeX">1</formula> sur cette section. On a donc une structure d'alg. quadratique unique sur <formula notation="TeX">A_Q</formula>, pour laquelle <formula notation="TeX">N_Q</formula> soit la norme. De plus, on vérifie immédiatement que <formula notation="TeX">u^!_Q</formula> est un homom. d'algèbres, et que, en plus de la relation sur les normes, les relations
<formula notation="TeX" rend="display">\mathrm{Tr}(u^!_Q(x)) = \mathrm{Tr}_{A_Q/\underline{O}}(x)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">u^!_Q(\bar x) = \overline{u^!_Q(x)}</formula>
où on désigne par
<formula notation="TeX" rend="display">v \longmapsto \bar v = (\mathrm{Tr}\,v).1 - v</formula>
l'anti-involution canonique de <formula notation="TeX">\underline{\mathrm{End}}(E)</formula>, égale à <formula notation="TeX">\mathrm{id}_{\underline{O}}</formula> sur <formula notation="TeX">\underline{O}.1_E</formula> et induisant <formula notation="TeX">-\mathrm{id}</formula> sur le quotient.
<note type="editorial" resp="#pass">l'argument se poursuit au-delà de la p. 20, hors de ce lot</note></p>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
