<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 160, pages 1–20 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-19">2026-09-19</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5 (claude-opus-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-25">2026-09-25</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">160</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Schémas [en] groupes : notes manuscrites (s.d.)</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 1 à 20 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 1 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>s.d. — le groupe « Dérivateurs » (157-1 à 160) est daté 1990-[1991]</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-19" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-25" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="1">
<div type="section">
<head>Un lemme d'algébrisation le long d'un fermé</head>
<pb n="1" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=2"/>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
X' \arrow[d, "p"] \\ X
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> Soit <formula notation="TeX">f : X' \to X</formula> morphisme <del>propre</del> <supplied resp="#pass">de</supplied> type fini
de schémas noethériens, <formula notation="TeX">V'</formula> l'ouvert des points de <formula notation="TeX">X'</formula> où <formula notation="TeX">f</formula> est étale, <formula notation="TeX">Z</formula> une
partie fermée de <formula notation="TeX">X</formula>, <formula notation="TeX">\hat{X}</formula> le complété formel de <formula notation="TeX">X</formula> le long de <formula notation="TeX">Z</formula>,
<formula notation="TeX">q</formula> (ou <formula notation="TeX">(q_n)</formula>) une section <unclear>formelle</unclear> de <formula notation="TeX">X'</formula> sur <formula notation="TeX">X</formula> <gap reason="illegible"/>
(i.e. une collection de sections des <formula notation="TeX">X'\times_X X_n</formula> sur les <formula notation="TeX">X_n</formula>),
<formula notation="TeX">Z' = q_\bullet(\hat{X}_\bullet)</formula>, <unclear><formula notation="TeX">= q(\ldots)</formula></unclear>
(qui est une sous-section <gap reason="illegible"/> de <formula notation="TeX">X'</formula> <gap reason="illegible"/>, avec <formula notation="TeX">p|Z' : Z' \simeq Z</formula>).</p>
<p>1) On peut <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">U_Z = q^{-1}(V') \longleftarrow V' \cap Z' .</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la flèche est tracée vers la gauche sur le feuillet</note></p>
<p>a) <formula notation="TeX">X_n \cap U_Z = q_n^{-1}(V')</formula> <unclear>est schématiquement dense dans <formula notation="TeX">\hat{X}</formula></unclear></p>
<p>b) <formula notation="TeX">X'</formula> est l'<unclear>adhérence schématique</unclear> <gap reason="illegible"/> de la famille des
<formula notation="TeX">q_n(X_n) \subset X'</formula>, <gap reason="illegible"/></p>
<p>c) La famille des <formula notation="TeX">V'_n</formula> <supplied resp="#pass">(</supplied><unclear>est schématiquement dense dans <formula notation="TeX">X'</formula></unclear><supplied resp="#pass">)</supplied>
<note type="authorial" place="margin">i.e. en un <formula notation="TeX">\hat{V'}</formula></note></p>
<p>2) Cas <unclear>où</unclear> <formula notation="TeX">V' \supset Z</formula>, i.e. <formula notation="TeX">f</formula> est étale aux points de <formula notation="TeX">Z</formula>
<supplied resp="#pass">(</supplied>et il existe une partie ouverte <formula notation="TeX">U' \subset V'</formula> <unclear>contenant</unclear> <formula notation="TeX">Z</formula>,
<gap reason="illegible"/> pour <unclear>que</unclear> <formula notation="TeX">U'\times_X Z \xrightarrow{\ \sim\ } Z' \xrightarrow{\ \sim\ } Z</formula>.</p>
<p><hi rend="bold">Dém.</hi> <del>OPS <formula notation="TeX">X</formula> affine, <gap reason="illegible"/> hypothèse <gap reason="illegible"/> par localisation</del>
La condition c) équivaut : <gap reason="illegible"/> des conditions</p>
<p><formula notation="TeX">c_1</formula>) <formula notation="TeX">V'</formula> schématiquement dense dans <formula notation="TeX">X'</formula>,</p>
<p><formula notation="TeX">c_2</formula>) <formula notation="TeX">\hat{V'}</formula> schématiquement dense dans <formula notation="TeX">U'</formula>, i.e.<gap reason="illegible"/></p>
</div>
<div type="section">
<head>Le schéma des sous-groupes finis de rang <formula notation="TeX">p^n</formula> de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula></head>
<pb n="2" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=3"/><p><formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>, <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a = \mathbb{G}_{a\,\mathbb{F}_p}</formula>, <formula notation="TeX">n \in \mathbb{N}</formula>,
<formula notation="TeX">X_n</formula> schéma des sous-groupes finis de rang <formula notation="TeX">p^n</formula> de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula>,
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{E}^n = \mathbb{E}^n_{\mathbb{F}_p} \xrightarrow{\ \varphi_n\ } X_n</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">a = (a_0, \dots, a_{n-1}) \longmapsto \operatorname{Ker}(f_a)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f_a : \mathbb{G}_a \longrightarrow \mathbb{G}_a, \qquad
  f_a(x) = x^{p^n} + a_{n-1}x^{p^{n-1}} + \dots + a_1 x^p + a_0 x .</formula></p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> <formula notation="TeX">\varphi_n</formula> est une <del><gap reason="illegible"/></del> <supplied resp="#pass">immersion fermée</supplied>
surjective, donc induit <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n \xrightarrow{\ \sim\ } X_{n\,\mathrm{réd}}</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">le correctif « immersion fermée » est porté au-dessus d'un mot biffé</note></p>
<p>a) <hi rend="italic">Surjectif</hi> : il suffit de prouver que
<formula notation="TeX">\mathbb{E}^n \to X_n(k)</formula> surj. si <formula notation="TeX">k</formula> alg. clos.
Or si <formula notation="TeX">H \subset \mathbb{G}_{a,k}</formula>, <formula notation="TeX">H \in X_n(k)</formula> i.e. <formula notation="TeX">H</formula> fini de rang <formula notation="TeX">p^n</formula>, <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">H = \alpha_p^r \times (\mathbb{Z}/p)^s_k, \qquad r+s = n .</formula>
Soit <formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_s</formula> base de <formula notation="TeX">H(k)</formula> sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>.
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">H^0</formula>, <formula notation="TeX">H(k)_k</formula></note>
On a <formula notation="TeX">H(k)_k = \operatorname{Ker}(f_\alpha)</formula>, <formula notation="TeX">\alpha \in \mathbb{E}^s_k</formula>, <unclear>à justifier</unclear> :
<formula notation="TeX" rend="display">\alpha = (\alpha_0, \dots, \alpha_{s-1}), \qquad
  f_\alpha(x) = x^{p^s} + \alpha_{s-1}x^{p^{s-1}} + \dots + \alpha_1 x^{p} + \alpha_0 x .</formula>
Considérons alors
<formula notation="TeX" rend="display">f : \mathbb{G}_a \longrightarrow \mathbb{G}_a, \qquad f = f_\alpha \circ \mathrm{Frob}^r</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f(x) = x^{p^{r+s}} + \alpha_{s-1} x^{p^{r+s-1}} + \dots + \alpha_0 x^{p^r}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">il annote les coefficients : <formula notation="TeX">a_{r+s-1}</formula>, <formula notation="TeX">a_r</formula>, et <formula notation="TeX">a_{r-1} = \dots = a_0 = 0</formula></note>
On a
<formula notation="TeX" rend="display">\operatorname{Ker} f = f_\alpha^{-1}(\alpha_{p^r}) \supset H(k)_k \cdot \alpha_{p^r}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sous <formula notation="TeX">\alpha_{p^r}</formula> il écrit « <formula notation="TeX">\operatorname{Ker}\mathrm{Frob}^r</formula> »</note>
et comme les <formula notation="TeX">2</formula> <unclear>membres</unclear> sont de <gap reason="illegible"/> rang <formula notation="TeX">p^{r+s} = p^n</formula>,
<unclear>l'inclusion</unclear> <formula notation="TeX">\supset</formula> est une égalité.</p>
<p>b) <hi rend="bold">Mono.</hi> Soient <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">k</formula> <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>-alg.,
<formula notation="TeX">a, b \in \mathbb{E}^n</formula> tels que <formula notation="TeX">\varphi_n(a) = \varphi_n(b)</formula>, i.e.
<formula notation="TeX">\operatorname{Ker} f_a = \operatorname{Ker} f_b</formula> ; prouvons <formula notation="TeX">f_a = f_b</formula> (i.e. <formula notation="TeX">a = b</formula>)
<del><gap reason="illegible"/></del></p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=small, row sep=small, nodes={font=\scriptsize}]
H \arrow[r, hook] &amp; \mathbb{G}_{a,k} \arrow[r, bend left=20, "f_a"] \arrow[r, bend right=20, "f_b"'] \arrow[rd, "g_a"'] &amp; \mathbb{G}_{a,k} \\
 &amp; &amp; \mathbb{G}_{a,k}/H
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la seconde flèche descendante porte les deux noms <formula notation="TeX">g_a</formula>, <formula notation="TeX">g_b</formula></note></p>
<p><formula notation="TeX">g_b = u\,g_a</formula> donc <formula notation="TeX">f_b = u f_a</formula>, <formula notation="TeX">u \in \operatorname{Aut}(\mathbb{G}_{a,k})</formula>.
Il faut prouver <formula notation="TeX">u = \operatorname{id}_{\mathbb{G}_a}</formula>. Clair si <formula notation="TeX">k</formula> réduit, car
<unclear><formula notation="TeX">\operatorname{Aut}(\mathbb{G}_a) = k^*</formula></unclear></p>
<pb n="3" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=4"/><p>Cas général : <del>OPS</del> <formula notation="TeX">k</formula> noethérien, et <unclear>que</unclear> <formula notation="TeX">J</formula> idéal
<del><gap reason="illegible"/></del> de carré nul, <formula notation="TeX">k_0 = k/J</formula>, <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">u_0 = {}</formula><gap reason="illegible"/></p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> Soit <formula notation="TeX">a \in \mathbb{E}^n</formula>, <formula notation="TeX">u \in \operatorname{Aut}(\mathbb{G}_{a,k})</formula>
tel que <formula notation="TeX">u \circ f_a</formula> soit de la forme <formula notation="TeX">f_b</formula> <formula notation="TeX">(b \in k^n)</formula>, alors
<formula notation="TeX">u = \operatorname{id}_{\mathbb{G}_{a,k}}</formula>.</p>
<p>Cas général : OPS <formula notation="TeX">k</formula> noethérien, <formula notation="TeX">J</formula> idéal de carré nul
et <formula notation="TeX">u</formula> tel que <formula notation="TeX">u_0 = \operatorname{id}_{\mathbb{G}_{a,k_0}}</formula> <formula notation="TeX">(k_0 = k/J)</formula>. Alors
<formula notation="TeX" rend="display">u(x) = \bigl(x + c_1 x^{p} + c_2 x^{p^2} + \dots + c_N x^{p^N}\bigr), \qquad c_i \in J</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">il écrit d'abord <formula notation="TeX">c_0 x</formula> puis ramène le coefficient de <formula notation="TeX">x</formula> à <formula notation="TeX">1</formula> ; voir la fin de la page</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{align}
  u \circ f_a(x) &amp;= c_0\bigl(x^{p^n} + a_{n-1}x^{p^{n-1}} + a_{n-2}x^{p^{n-2}} + \dots + a_1 x^p + a_0 x\bigr) \notag \\
   &amp;\quad {} + c_1\bigl(x^{p^{n+1}} + a_{n-1}^{p} x^{p^{n}} + \dots + a_0^{p} x^{p}\bigr) \notag \\
   &amp;\quad {} + c_2\bigl(x^{p^{n+2}} + a_{n-1}^{p^2} x^{p^{n+1}} + \dots + a_0^{p^2} x^{p^2}\bigr) \notag \\
   &amp;\quad \dots \notag \\
   &amp;\quad {} + c_N\bigl(x^{p^{n+N}} + a_{n-1}^{p^N} x^{p^{n+N-1}} + \dots + a_0^{p^N} x^{p^N}\bigr) \notag
\end{align}</formula>
Le coeff. de <formula notation="TeX">x^{p^{n+N}}</formula> dans l'expression <gap reason="illegible"/> est <unclear><formula notation="TeX">c_N x^{p^{n+N}}</formula></unclear>,
donc pour <formula notation="TeX">N \geqslant 1</formula>, on doit avoir <formula notation="TeX">c_N = 0</formula>. On en déduit de proche en proche
<formula notation="TeX">c_{N-1} = 0, \dots, c_1 = 0</formula>. Donc <formula notation="TeX">u(x) = c_0(x) = c_0 x^{p^n}</formula> <gap reason="illegible"/>, et il
faut aussi <formula notation="TeX">c_0 = 1</formula>. cqfd.</p>
<p>c) <hi rend="italic"><formula notation="TeX">\varphi_n</formula> <del>est</del> propre.</hi> <gap reason="illegible"/> <unclear>il faut prouver</unclear> <gap reason="illegible"/>
<del><gap reason="illegible"/></del></p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> Soit <formula notation="TeX">S</formula> <unclear>un trait</unclear> sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>,
<formula notation="TeX">H \subset \mathbb{G}_{a,S}</formula>, <formula notation="TeX">H \in X_n(S)</formula> i.e. <formula notation="TeX">H</formula> plat fini <formula notation="TeX">/S</formula> de rang <formula notation="TeX">p^n</formula> ;
supposons que <formula notation="TeX">H_\eta = \operatorname{Ker} f_{a_\eta}</formula>, <formula notation="TeX">a_\eta \in K^n</formula>
<formula notation="TeX">(K = k(\eta))</formula>, alors <formula notation="TeX">a_\eta \in V^n</formula> et <del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX">H = \operatorname{Ker}\bigl(f_a : \mathbb{G}_{a,S} \to \mathbb{G}_{a,S}\bigr)</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">V</formula> est l'anneau de valuation du trait <formula notation="TeX">S</formula></note></p>
<pb n="4" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=5"/><p>Supposons que <formula notation="TeX">a_\eta = (a_0, a_1, \dots, a_{n-1})</formula> soit <formula notation="TeX">\notin V^n</formula>,
<del><gap reason="illegible"/></del> soit <formula notation="TeX">\nu = -\inf \operatorname{val}(a_i)</formula>, <formula notation="TeX">\pi</formula> uniformisante de <formula notation="TeX">V</formula>,
soit <formula notation="TeX">b = \pi^\nu a = (\pi^\nu a_0, \dots, \pi^\nu a_{n-1})</formula>, de sorte que les
<formula notation="TeX">b_i = \pi^\nu a_i</formula> <del>soit</del> <formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n-1)</formula> <unclear>soient</unclear> <formula notation="TeX">\in V</formula>
et l'un est une unité. On a, si
<formula notation="TeX" rend="display">f(x) = \pi^\nu x^{p^n} + b_{n-1}x^{p^{n-1}} + \dots + b_1 x^p + b_0 x</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f : \mathbb{G}_{a,S} \longrightarrow \mathbb{G}_{a,S}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">H_\eta = \operatorname{Ker} f_\eta .</formula>
Par ailleurs <formula notation="TeX">f</formula> est <del><gap reason="illegible"/></del> fid. plat — car on <gap reason="illegible"/> sur les fibres :
<unclear>fibre par fibre</unclear>, et sur la fibre spéciale <unclear>ceci provient</unclear> du fait
que <formula notation="TeX">f_s</formula> n'est pas nul (car un des coeff. <formula notation="TeX">b_{i s}</formula> est <formula notation="TeX">\neq 0</formula>). Donc
<formula notation="TeX">\operatorname{Ker} f</formula> est un sous-schéma en groupes <supplied resp="#pass">fini</supplied> plat de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,S}</formula>,
de fibre générique <formula notation="TeX">H_\eta</formula>, donc coïncide avec <formula notation="TeX">H</formula>
<del>Donc</del> (qui <unclear>est</unclear> l'adhérence schématique de <formula notation="TeX">H_\eta</formula> dans <formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,S}</formula>).
Donc <formula notation="TeX">\operatorname{Ker} f_s</formula> est de rang <formula notation="TeX">p^n</formula>, or il est de rang <formula notation="TeX">p^{n-i}</formula> si
<formula notation="TeX">b_{i,s}</formula> est le premier des <formula notation="TeX">b_{0,s}, b_{1,s}, \dots</formula> qui soit non nul.
C'est absurde.</p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> Soit <formula notation="TeX">X_n^{\text{ét}} \subset X_n</formula> l'ouvert correspondant
<note type="authorial" place="margin">à justifier</note>
aux sous-schémas en groupes étales de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula>. Alors <formula notation="TeX">\varphi_n</formula> induit iso
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1} \xrightarrow{\ \sim\ } X_n^{\text{ét}} .</formula></p>
<pb n="5" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=6"/><p>(on identifie <formula notation="TeX">\mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1}</formula> à l'ouvert de <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula> dont
les <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">k</formula>-points sont les <formula notation="TeX">(a_0, \dots, a_{n-1}) \in k^n</formula> tels que
<formula notation="TeX">a_0 \in k^*</formula> <gap reason="illegible"/>).</p>
<p><hi rend="bold">Question.</hi> <formula notation="TeX">X_n</formula> est-il réduit (i.e. <unclear>immersion</unclear> <formula notation="TeX">\subset \mathbb{E}^n</formula>) ?
Ou en <unclear>contient</unclear> l'un de ses points réduits <gap reason="illegible"/> il réduit :
<formula notation="TeX">X_n^{\mathrm{réd}} \simeq \mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1}</formula> ?</p>
<p>Cas <formula notation="TeX">n = 1</formula>, <formula notation="TeX">X_1</formula> est-il réduit <supplied resp="#pass">i.e. lisse</supplied> <unclear>au point <formula notation="TeX">0</formula></unclear> ?
Il revient au <unclear>même</unclear> de dire que l'espace tangent de Zariski de <formula notation="TeX">X_1</formula>
en <formula notation="TeX">0</formula> est de dim <formula notation="TeX">1</formula> (à priori c'est de dim <formula notation="TeX">\geqslant 1</formula>). <del>Donc</del> Il faut
étudier les points de <formula notation="TeX">X_0</formula> <unclear>à valeurs dans</unclear> <formula notation="TeX">k = \mathbb{F}_p[J]/J^2</formula>
se réduisant suivant <formula notation="TeX">0</formula>, i.e. les sous-groupes plats <unclear><formula notation="TeX">H</formula></unclear> de
<formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,k}</formula> tels que <formula notation="TeX">H_0 = \alpha_p</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">k</formula> est l'algèbre des nombres duaux ; la lecture de la barre de fraction est douteuse</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{lll}
    H \subset G &amp; H_0 \subset G_0 \to K_0 \simeq G_0/H_0 &amp; \\
    G_0 &amp; \overline{H_0} \subset G &amp; \overline{K_0} \simeq G/\overline{H_0} \simeq \overline{G_0}/\overline{H_0}
  \end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">entre <formula notation="TeX">G_0</formula> et <formula notation="TeX">K_0</formula> de la première ligne, un mot biffé et illisible</note>
<formula notation="TeX" rend="display">K = G/H \longrightarrow \text{une part.\ de } K_0 = G_0/H_0</formula>
défini par une extension de <formula notation="TeX">K_0</formula> par <formula notation="TeX">J\,K_0</formula> (les splittings correspondant aux
<gap reason="illegible"/> de <formula notation="TeX">\overline{K_0} = G/\overline{H_0}</formula>, <formula notation="TeX">K_0 = G/H</formula> <del><gap reason="illegible"/></del>) qui partagent
<gap reason="illegible"/> l'heure identique)
<note type="authorial" place="margin"><gap reason="illegible"/> ; Zariski et <gap reason="illegible"/> ; <unclear>plat de <gap reason="illegible"/></unclear> ; <gap reason="illegible"/></note>
<gap reason="illegible"/> en <unclear>raison</unclear> de cette extension par <formula notation="TeX">G \to K_0</formula>
est l'obstruction : partager <formula notation="TeX">G \to K_0</formula>
en <formula notation="TeX">G \to \overline{K_0}</formula>, ou aller si se partage des
<unclear>façons canoniques</unclear>, <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">G</formula> dans cette extension</p>
<pb n="6" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=7"/><p><gap reason="illegible"/> <unclear>splitting</unclear>, d'où un <unclear>hom.</unclear> de <formula notation="TeX">H_0</formula> dans <formula notation="TeX">J K_0</formula> qui
donne l'extension de <formula notation="TeX">K_0</formula> par <formula notation="TeX">J K_0</formula> plus l'<unclear>hom.</unclear> <formula notation="TeX">G \to K</formula> <gap reason="illegible"/>
(donc <unclear>provenant</unclear> de <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">H</formula>)
<formula notation="TeX" rend="display">u : H_0 \longrightarrow J K_0 .</formula>
<supplied resp="#pass">Ici</supplied> <formula notation="TeX">H_0 = \alpha_p</formula> <formula notation="TeX">(\subset G_0 = \mathbb{G}_a)</formula>, <formula notation="TeX">K_0 \simeq \mathbb{G}_a</formula>,
<formula notation="TeX">J K_0 \simeq \mathbb{G}_a</formula>, <formula notation="TeX">\operatorname{Hom}(\alpha_p, \mathbb{G}_a)</formula>
et <gap reason="illegible"/> sont <unclear><formula notation="TeX">\operatorname{Hom}(\alpha_p, \text{faisceau})
\xrightarrow{\ \sim\ } \operatorname{Hom}(J\alpha_p, J\,\text{faisceau})</formula></unclear>
donc <formula notation="TeX">\operatorname{Hom}(H_0, J K_0) \to \operatorname{Hom}(H_0, J K_0)</formula> <unclear>iso</unclear>,
donc <del>l'extension</del> <unclear><formula notation="TeX">\overline{K}</formula></unclear> de <formula notation="TeX">K_0</formula> est triviale.
On trouve l'espace tangent de Zariski
<formula notation="TeX" rend="display">: \quad \operatorname{Hom}_{\mathbb{F}_p}(H_0, J K_0) .</formula></p>
</div>
<div type="section">
<head>Théorème : <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n \xrightarrow{\ \sim\ } X_n</formula></head>
<p><hi rend="bold">Théorème.</hi> <formula notation="TeX">\varphi_n : \mathbb{E}^n_{\mathbb{F}_p} \longrightarrow X_n</formula>
<hi rend="italic">iso</hi></p>
<p>i.e. si <formula notation="TeX">S</formula> est un schéma de car. <formula notation="TeX">p</formula>, <formula notation="TeX">H \subset \mathbb{G}_{a,S}</formula>
sous-schéma en groupes fini et plat <del><gap reason="illegible"/></del>
<note type="authorial" place="margin"><unclear>localement libre</unclear> de rang <formula notation="TeX">p^n</formula></note>
alors
<formula notation="TeX" rend="display">\exists\,! \ \ a = (a_0, \dots, a_{n-1}) \in \mathbb{E}^n(S) = \Gamma(S, \mathcal{O})^n</formula>
tel que
<formula notation="TeX" rend="display">H = \operatorname{Ker} f_a</formula>
où
<formula notation="TeX" rend="display">f_a : \mathbb{G}_{a,S} \to \mathbb{G}_{a,S}, \qquad
  f_a(x) = x^{p^n} + a_{n-1}x^{p^{n-1}} + \dots + a_0 x .</formula>
De plus, <formula notation="TeX">H</formula> est étale <formula notation="TeX">/S</formula> sss <formula notation="TeX">a_0 \in \Gamma(S, \mathcal{O})^* = \Gamma(S, \mathcal{O}^*)</formula>.</p>
</div>
<div type="section">
<head>Le déterminant <formula notation="TeX">\Delta_n</formula> et les invariants de <formula notation="TeX">GL(n,\mathbb{F}_p)</formula></head>
<pb n="7" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=8"/><p><formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula> sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>, <formula notation="TeX">\Gamma_n = GL(n, \mathbb{F}_p)_{\mathbb{F}_p}
\subset GL(n)_{\mathbb{F}_p}</formula>
<note type="authorial" place="margin">opère sur <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula></note>
<formula notation="TeX" rend="display">Q_n = \mathbb{E}^n/\Gamma_n = \operatorname{Spec}(A_n), \qquad
  A_n = \mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]^{\Gamma_n} .</formula>
Soit <formula notation="TeX">U_n \subset \mathbb{E}^n</formula> l'ouvert formé des syst. « linéairement indépendants
sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula> », i.e. le <del>plus grand</del> ouvert de <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula> où le groupe
<formula notation="TeX">\Gamma_n</formula> opère <unclear>librement</unclear>, <formula notation="TeX">Q_n^0 = U_n/\Gamma_n</formula>.</p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi> On a <del><gap reason="illegible"/></del> dans <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\det\begin{pmatrix}
    X_1 &amp; \cdots &amp; X_n \\
    X_1^{p} &amp; \cdots &amp; X_n^{p} \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots \\
    X_1^{p^{n-1}} &amp; \cdots &amp; X_n^{p^{n-1}}
  \end{pmatrix}
  = \prod_{(\alpha_1, \dots, \alpha_{n-1}) \in \mathbb{F}_p^{n-1}}\Bigl(X_n + \sum_1^{n-1}\alpha_i X_i\Bigr)
    \prod_{(\alpha_1, \dots, \alpha_{n-2}) \in \mathbb{F}_p^{n-2}}\Bigl(X_{n-1} + \sum_1^{n-2}\alpha_i X_i\Bigr)\cdots</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cdots \Bigl(\prod_{\alpha_1 \in \mathbb{F}_p}(X_2 + \alpha_1 X_1)\Bigr) X_1
  \;=\; \prod_{0 \leqslant j \leqslant n-1}\ \prod_{\alpha \in k^j}\Bigl(X_{j+1} + \sum_{i=1}^{j}\alpha_i X_i\Bigr)</formula>
<note type="authorial" place="margin">noté <formula notation="TeX">\Delta_n(X_1, \dots, X_n)</formula></note>
<note type="editorial" resp="#pass">le second produit est indexé par <formula notation="TeX">\alpha \in k^j</formula> sur le feuillet, là où le
premier membre est écrit sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula></note></p>
<p><hi rend="bold">N.B.</hi> À un facteur <formula notation="TeX">\in \mathbb{F}_p^*</formula> près, le déterminant est le produit
des combinaisons linéaires non <del><gap reason="illegible"/></del> id. nulles des <formula notation="TeX">X_i</formula> à coeff. dans
<formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>, <del><gap reason="illegible"/></del> ces combinaisons, modulo <gap reason="illegible"/>
<del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>multiplication</unclear> par un <formula notation="TeX">c \in \mathbb{F}_p^*</formula>.
C'est un polynôme de degré
<formula notation="TeX" rend="display">1 + p + \dots + p^{n-1} = \frac{p^n - 1}{p-1} = \operatorname{card} \mathbb{P}^n(\mathbb{F}_p)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le cardinal de <formula notation="TeX">\mathbb{P}^{n-1}(\mathbb{F}_p)</formula> est ce que donne la formule ; il
écrit <formula notation="TeX">\mathbb{P}^n</formula></note>
donc de degré égal <unclear>au précédent</unclear>, <formula notation="TeX">Q</formula>. En tous cas, les zéros
<del>des produits</del> <supplied resp="#pass">de chaque facteur <formula notation="TeX">P_\lambda</formula> de <formula notation="TeX">P</formula></supplied> sont contenus dans
celui de <formula notation="TeX">Q</formula>, <formula notation="TeX">(P_\lambda</formula> étant premier<formula notation="TeX">)</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> donc <formula notation="TeX">P_\lambda</formula> divise
<formula notation="TeX">Q</formula>, donc (les <formula notation="TeX">P_\lambda</formula> étant premiers <formula notation="TeX">2</formula> à <formula notation="TeX">2</formula> distincts <unclear>non associés</unclear>)
<formula notation="TeX">Q</formula> est divisible par <formula notation="TeX">P = \prod_\lambda P_\lambda</formula>, donc, étant de même degré, on a
<formula notation="TeX">Q = cP</formula>, <formula notation="TeX">c \in \mathbb{F}_p^*</formula>. Reste à déterminer <formula notation="TeX">c</formula>.</p>
<pb n="8" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=9"/><p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> Soit <formula notation="TeX">k</formula> corps de car. <formula notation="TeX">p</formula>,
<formula notation="TeX">\xi = (\xi_1, \dots, \xi_n) \in k^n</formula>. Alors
<formula notation="TeX">\Delta_n(\xi_1, \dots, \xi_n) = 0</formula> sss <formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_n</formula> sont lin. dép. sur
<formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>.</p>
<p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> <formula notation="TeX">U_n = \mathbb{E}^n_{\Delta_n} = \operatorname{Spec}
k[X_1, \dots, X_n]_{\Delta_n}</formula>.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_n \in k</formula> corps de car. <formula notation="TeX">p</formula>, cherchons
<formula notation="TeX">a = (a_0, \dots, a_{n-1}) \in k^n</formula> tel que l'on ait
<formula notation="TeX" rend="display">(*) \qquad \xi_i^{p^n} + a_{n-1}\xi_i^{p^{n-1}} + \dots + a_1 \xi_i^{p} + a_0 \xi_i = 0</formula>
i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">f_a(\xi_i) = 0, \qquad 1 \leqslant i \leqslant n .</formula>
C'est un système de <formula notation="TeX">n</formula> équations linéaires <del><gap reason="illegible"/></del> <supplied resp="#pass">en les <formula notation="TeX">a_i</formula></supplied> aux
seconds membres <formula notation="TeX">-\xi_i^{p^n}</formula>, dont le déterminant est
<formula notation="TeX">\Delta_n(\xi_1, \dots, \xi_n)</formula>. Sous réserve que celui-ci est inversible
(i.e. les <formula notation="TeX">\xi_i</formula> engendrent un sous-groupe <supplied resp="#pass">fini</supplied> (étale) de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,k}</formula>
de rang <formula notation="TeX">p^n</formula>) il y a <unclear>une solution et une seule</unclear>, donnée par les formules
de Cramer
<formula notation="TeX" rend="display">a_0 = \frac{1}{\Delta_n(\xi)}\det\begin{pmatrix}
    \xi_1^{p^n} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^n} \\
    \xi_1^{p} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p} \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots \\
    \xi_1^{p^{n-1}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{n-1}}
  \end{pmatrix}
  = \frac{\Delta_0(\xi)}{\Delta_n(\xi)}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">a_i = \frac{1}{\Delta_n(\xi)}\det\begin{pmatrix}
    \xi_1 &amp; \cdots &amp; \xi_n \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots \\
    \xi_1^{p^{i-1}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{i-1}} \\
    \xi_1^{p^{n}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{n}} \\
    \xi_1^{p^{i+1}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{i+1}} \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots \\
    \xi_1^{p^{n-1}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{n-1}}
  \end{pmatrix}
  = \frac{\Delta_i(\xi)}{\Delta_n(\xi)}</formula>
<note type="authorial" place="margin"><unclear>modulo les lignes</unclear>, dont <gap reason="illegible"/> <unclear>suit par suite</unclear></note>
<formula notation="TeX" rend="display">a_{n-1} = \frac{1}{\Delta_n(\xi)}\det\begin{pmatrix}
    \xi_1 &amp; \cdots &amp; \xi_n \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots \\
    \xi_1^{p^{n-2}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{n-2}} \\
    \xi_1^{p^{n}} &amp; \cdots &amp; \xi_n^{p^{n}}
  \end{pmatrix}
  = \frac{\Delta_{n-1}(\xi)}{\Delta_n(\xi)}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">les lignes des mineurs sont en partie illisibles ; elles sont restituées ici
selon la règle de Cramer que la page énonce, la ligne <formula notation="TeX">\xi_i^{p^{n}}</formula> venant
remplacer la ligne <formula notation="TeX">\xi_i^{p^{j}}</formula> d'indice correspondant</note></p>
<pb n="9" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=10"/><p><hi rend="bold">Lemme.</hi> Prenons <formula notation="TeX">k = \mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]</formula>, <formula notation="TeX">\xi_i = X_i</formula>, donc les
<del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">\Delta_i \in \mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]</formula>
<formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n)</formula> donc, <gap reason="illegible"/>
<del>Alors</del> <supplied resp="#pass">on a</supplied>
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta_n X_i^{p^n} + \Delta_{n-1} X_i^{p^{n-1}} + \dots + \Delta_1 X_i^{p} + \Delta_0 X_i = 0
  \qquad (1 \leqslant i \leqslant n) .</formula>
Les <formula notation="TeX">\Delta_i</formula> <formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n-1)</formula> sont divisibles par <formula notation="TeX">\Delta_n</formula>, soit
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta_i = A_i \Delta_n \qquad 0 \leqslant i \leqslant n-1</formula>
et
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta_0 = \pm\,\Delta_n^{p}\,(-1)^n</formula>
<unclear>au signe près</unclear>
<note type="editorial" resp="#pass">la puissance de <formula notation="TeX">\Delta_n</formula> est ici lue <formula notation="TeX">p</formula> ; le corollaire qui suit
donne <formula notation="TeX">\Delta_n^{p-1}</formula> pour <formula notation="TeX">A_0</formula>, ce qui est cohérent avec <formula notation="TeX">\Delta_0 = A_0\Delta_n</formula></note>
<note type="authorial" place="margin">et <gap reason="illegible"/> on a donc</note></p>
<p><hi rend="bold">Cor. 1.</hi>
<formula notation="TeX" rend="display">X_i^{p^n} + A_{n-1}X_i^{p^{n-1}} + \dots + A_1 X_i^{p} + A_0 X_i = 0
  \qquad (1 \leqslant i \leqslant n)</formula>
et les <formula notation="TeX">A_i \in k[X_1, \dots, X_n]</formula> <formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n-1)</formula> sont
caractérisés par <unclear>cette</unclear> relation. <del>En effet</del> <formula notation="TeX">A_0 = \pm\,\Delta_n^{p-1}</formula>
<del>au signe près</del></p>
<p><hi rend="bold">Cor. 2.</hi> Revenons à une <del><gap reason="illegible"/></del> <supplied resp="#pass">corps <formula notation="TeX">k</formula> de</supplied> car. <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>.
Pour <unclear>que</unclear> l'on ait <formula notation="TeX">\Delta_n(\xi) \neq 0</formula> i.e. <formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_n</formula>
lin. indép. sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>, il faut et il suffit <unclear>que</unclear> <formula notation="TeX">\Delta_0(\xi) \neq 0</formula>.
<note type="authorial" place="margin">Cor. 2. Les <formula notation="TeX">A_i</formula> sont <gap reason="illegible"/> <del><gap reason="illegible"/></del> des invariants de
<formula notation="TeX">GL(n,\mathbb{F}_p) = \Gamma_n</formula>. <unclear>La factorisation</unclear> <gap reason="illegible"/> ; <formula notation="TeX">A_i</formula> est
<unclear>homogène et de degré</unclear> <gap reason="illegible"/></note></p>
<p>Considérons
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{E}^n \xrightarrow{\ A_*\ } \mathbb{E}^n</formula>
défini par <formula notation="TeX">A_0, \dots, A_{n-1}</formula>. Il se factorise en <gap reason="illegible"/>
<del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">U_n \ \bigl(= \mathbb{E}^n_{\Delta_n}\bigr) = A_*^{-1}\bigl(\mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1}\bigr)</formula>
et <formula notation="TeX">A_*</formula> induit <del><gap reason="illegible"/></del> iso</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=small, row sep=small, nodes={font=\scriptsize}]
\mathbb{E}^n \arrow[rr, "A_*"] \arrow[rd, "\mathrm{can}"'] &amp; &amp; \mathbb{E}^n \\
 &amp; Q_n \arrow[ru, "\varphi_n"'] &amp;
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><del>et induit</del> Ceci dit.</p>
<pb n="10" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=11"/><p>Puis
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi_n^{-1}\bigl(\underbrace{\mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1}}_{(a_0, \dots, a_{n-1}) \text{ tels que } a_0 \text{ inv.}}\bigr) = Q_n^0</formula>
et
<formula notation="TeX" rend="display">Q_n^0 \xrightarrow{\ \sim\ } \mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1} .</formula>
<del>En effet</del> <supplied resp="#pass">[</supplied>Il est immédiat que <formula notation="TeX">Q_n^0 \simeq</formula> « sous-groupes finis
étales de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula> de rang <formula notation="TeX">p^n</formula> », ce qui donne une
<unclear>interprétation</unclear> géométrique au foncteur <unclear>constant</unclear>
<formula notation="TeX">\mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1}</formula>, en <unclear>termes de noyaux d'itérés</unclear>
<formula notation="TeX">f_a</formula> <gap reason="illegible"/><supplied resp="#pass">]</supplied></p>
<p>En effet, on a un <del>foncteur</del> <unclear>hom.</unclear> en sens inverse
<formula notation="TeX" rend="display">Q_n^0 \longleftarrow \mathbb{E}^* \times \mathbb{E}^{n-1} \subset \mathbb{E}^n</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f_a \longleftarrow a</formula></p>
<p><hi rend="bold">Thm.</hi> <formula notation="TeX">Q_n \longrightarrow \mathbb{E}^n</formula> est un isomorphisme,
ou d'autres formes
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]^{\Gamma_n} \simeq \mathbb{F}_p[A_0, \dots, A_{n-1}] .</formula></p>
<p>Dès <unclear>lors</unclear> déjà que <formula notation="TeX">Q_n \to \mathbb{E}^n</formula> est birationnel,
il suffit de prouver qu'il est fini
<note type="authorial" place="margin">ou même propre</note>
<del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">Q_n</formula> est intègre et <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula> normal, en conclure
que c'est un iso. <del>Il suffit de prouver</del>
<note type="authorial" place="margin">Ou aussi il suffit</note>
<del><gap reason="illegible"/></del> de prouver que <formula notation="TeX">Q_n \to \mathbb{E}^n</formula> est quasi-fini (car on
<unclear>a une immersion ouverte par le</unclear></p>
<pb n="11" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=12"/><p>« Main Theorem » de Zariski) et surjectif ; et il suffit
de prouver <unclear>la</unclear> <formula notation="TeX">=</formula> chose pour <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n \xrightarrow{\ A_*\ } \mathbb{E}^n</formula>,
donc prouver que pour <formula notation="TeX">k</formula> corps algébriquement clos, l'application
<del><hi rend="italic">Surjectivité</hi></del>
<formula notation="TeX" rend="display">k^n \xrightarrow{\ A_*\ } k^n</formula>
est <hi rend="italic">surjective à fibres finies</hi>.</p>
<p>1) <hi rend="italic">Surjection.</hi> Soit <formula notation="TeX">a = (a_0, \dots, a_{n-1}) \in k^n</formula>.
Si <formula notation="TeX">a = 0</formula>, c'est l'image de <formula notation="TeX">0 = (\underbrace{0, \dots, 0}) \in k^n</formula>.
<del><gap reason="illegible"/></del>
Sinon, soit <formula notation="TeX">a_r</formula> le premier parmi <formula notation="TeX">a_0, a_1, \dots</formula> qui soit <formula notation="TeX">\neq 0</formula>.
Considérons <formula notation="TeX">a_r, \dots, a_{n-1} \in k^{n-r}</formula>, il provient de
<formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_{n-r}</formula> ; on complète par des <formula notation="TeX">0</formula> pour avoir
<formula notation="TeX">\xi_1, \dots, \xi_n</formula>, ça marche, grâce au</p>
<p><hi rend="bold">Lemme.</hi>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    A_0(X_1, \dots, X_{n-1}, 0) = 0 \\
    A_i(X_1, \dots, X_{n-1}, 0) = A_{i-1}(X_1, \dots, X_{n-1})
  \end{cases}
  \qquad \text{pour } 1 \leqslant i \leqslant n</formula>
donc
<formula notation="TeX" rend="display">A_\alpha\bigl[X_1, \dots, X_{n-s}, \underbrace{0, \dots, 0}_{s}\bigr] =
  \begin{cases}
    0 &amp; \text{si } 0 \leqslant \alpha &lt; s \\
    A_{\alpha - s}(X_1, \dots, X_{n-s}) &amp; \text{si } s \leqslant \alpha \leqslant n
  \end{cases}</formula></p>
<p>2) <hi rend="italic">À fibres finies.</hi> En fait, on voit tout de suite que les fibres
sont les trajectoires de <formula notation="TeX">\Gamma_n</formula>. [Ainsi, indépendamment du M. Th. de Zar., on
voit que <formula notation="TeX">Q_n \to \mathbb{E}^n</formula> est surjectif, radiciel, birationnel.]</p>
<p><hi rend="bold">N.B.</hi> On peut aussi regarder les invariants de
<formula notation="TeX">\mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]</formula> sous <formula notation="TeX">S\Gamma_n = SL(n, \mathbb{F}_p)</formula>.
Parmi ces invariants il y a <formula notation="TeX">\Delta_n</formula> (car <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\Delta</formula> <unclear>en fait</unclear></p>
<pb n="12" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=13"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\Delta_n(u \cdot X) = (\det u)\,\Delta_n(X) \qquad ]</formula>
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">u \in \Gamma_n</formula></note>
<del><gap reason="illegible"/> coefficient</del></p>
<p><del>donc les <formula notation="TeX">\Delta_i = \Delta_n A_i</formula> sont aussi des invariants sous <formula notation="TeX">S\Gamma_n</formula>.</del></p>
<p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> <del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]^{S\Gamma_n} = \mathbb{F}_p[A_1, \dots, A_{n-1}, \Delta_n]</formula>
<formula notation="TeX">\bigl(</formula>et <formula notation="TeX">\Gamma_n/S\Gamma_n \xrightarrow[\ \det\ ]{\ \sim\ } \mathbb{F}_p^*</formula> opère
sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p[A_1, \dots, A_{n-1}, \Delta_n]</formula> en invariant <formula notation="TeX">A_1, \dots, A_{n-1}</formula>
et par homothéties sur <formula notation="TeX">\Delta_n\bigr)</formula>.</p>
<p><hi rend="bold">Dém.</hi>
<note type="authorial" place="margin"><unclear>plus <formula notation="TeX">i^0</formula> iso</unclear></note>
On a le diagramme commutatif (défini par l'inclusion
<formula notation="TeX">\mathbb{F}_p[A_1, \dots, A_{n-1}, \Delta_n] \subset \mathbb{F}_p[X_1, \dots, X_n]^{S\Gamma_n}</formula>)</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=small, row sep=small, nodes={font=\scriptsize}]
\mathbb{E}^n/S\Gamma_n \arrow[r, "i^0"] \arrow[d, "p = \mathrm{can}"'] &amp; \mathbb{E}^n \arrow[d, "q"] \\
\mathbb{E}^n/\Gamma_n \arrow[r, "\sim"] &amp; \mathbb{E}^n
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><formula notation="TeX">q</formula> défini par l'inclusion
<formula notation="TeX">\mathbb{F}_p[A_1, \dots, A_{n-1}, \Delta_n^{p-1}] \subset \mathbb{F}_p[A_1, \dots, A_{n-1}, \Delta_n]</formula>.
Ainsi <formula notation="TeX">p</formula> et <formula notation="TeX">q</formula> sont des <unclear>revêtements</unclear> de groupe <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p^*</formula>,
identifiant le but au quotient de la source par ledit groupe, et <formula notation="TeX">i^0</formula> est une
<gap reason="illegible"/> compatible avec ces opérations, donc génériquement bijectif et
birationnel, donc (comme <formula notation="TeX">\mathbb{E}^n</formula> est normal) un iso par le Main Theorem.</p>
</div>
<div type="section">
<head>Structures linéaires, racines <formula notation="TeX">(p-1)</formula>-ièmes, et la version « faisceau »</head>
<pb n="13" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=14"/><p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> Soit <formula notation="TeX">M \subset \mathbb{G}_{a,S}</formula> un sous-groupe fini et plat
<del>loc. libre</del> de rang <formula notation="TeX">p^n</formula>, d'où <formula notation="TeX">a = (a_0, \dots, a_{n-1}) \in \Gamma(S, \mathcal{O})^n</formula>
tel que <formula notation="TeX">M = \operatorname{Ker} f_a</formula>, <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">a_0</formula> inversible.</supplied>
On a alors une correspondance
<note type="authorial" place="margin">précise</note>
biunivoque entre l'ens. des <hi rend="italic">structures spéciales linéaires</hi>
(sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>) de <formula notation="TeX">M</formula>, et l'ens. des racines <formula notation="TeX">(p-1)</formula>-ièmes de <formula notation="TeX">a_0</formula>.
On <unclear>aura</unclear> : <formula notation="TeX">\bigl(\overset{n}{\Lambda}_{\mathbb{F}_p} M\bigr)^*</formula> s'identifie
à : <formula notation="TeX">(\mathbb{F}_p^*)_S</formula>-torseur des racines <formula notation="TeX">(p-1)</formula>-ièmes de <formula notation="TeX">a_0</formula>,
i.e. <del>à</del> <unclear>l'image inverse</unclear> de <formula notation="TeX">a_0 \in \Gamma(S, \mathcal{O})^*</formula>
par <formula notation="TeX">\mathbb{G}_m \xrightarrow{\ x \mapsto x^{p-1}\ } \mathbb{G}_m</formula>, qui est un
torseur sous <formula notation="TeX">\mu_{p-1,S} \simeq (\mathbb{F}_p^*)_S</formula>.</p>
<p><hi rend="bold">N.B.</hi> <del><gap reason="illegible"/></del> La donnée d'un <unclear>sous-groupe</unclear> fini <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">M</formula>
de rang <formula notation="TeX">n</formula> sur <formula notation="TeX">\mathbb{F}_p</formula>, sur <formula notation="TeX">S</formula>, équivaut : la donnée de <formula notation="TeX">E</formula> loc. libre de
rang <formula notation="TeX">n</formula>, avec iso
<formula notation="TeX" rend="display">E'^{(p)} \xrightarrow[\ \sim\ ]{\ u\ } E .</formula>
(On prend <formula notation="TeX">E \simeq M \otimes_{\mathbb{F}_p} \mathcal{O}_S</formula>, <unclear>on retrouve</unclear> <formula notation="TeX">M</formula>
comme <formula notation="TeX">M = \operatorname{Ker}\bigl(V(E) \xrightarrow{\ \operatorname{id} - u \circ F_E\ } V(E)\bigr)</formula>.)
La donnée d'un <unclear>hom.</unclear> <formula notation="TeX">M \to \mathbb{G}_a</formula> équivaut à la donnée d'un
<unclear>hom.</unclear> <formula notation="TeX">\mathcal{O}</formula>-lin. <formula notation="TeX">E \to \mathcal{O}_S</formula>, i.e. d'une section <formula notation="TeX">\xi</formula>
de <formula notation="TeX">\check{E}</formula>. Notons que <formula notation="TeX">\check{E}</formula> est aussi muni d'une structure
<formula notation="TeX">\check{E}^{(p)} \xrightarrow{\ \check{u}\ } \check{E}</formula>.</p>
<pb n="14" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=15"/><p>Pour <unclear>une</unclear> section <formula notation="TeX">\xi</formula> de <formula notation="TeX">\check{E}</formula> (lié à un hom. <formula notation="TeX">\varphi : M \to \mathbb{G}_a</formula>)
on peut considérer la section
<formula notation="TeX" rend="display">\xi^{(p)} \overset{\text{df}}{=} u\bigl(\xi^{(F)}\bigr)</formula>
<note type="authorial" place="margin"><unclear>par linéarité</unclear></note>
et par itération les <formula notation="TeX">\xi^{(p^i)}</formula>. <del>Telles</del> <unclear>Elles</unclear> correspondent
aux composés de <formula notation="TeX">\varphi : M \to \mathbb{G}_a</formula> avec
<formula notation="TeX">F_{\mathbb{G}_a} : \mathbb{G}_a \to \mathbb{G}_a</formula>, et <supplied resp="#pass">les</supplied> itérés
<formula notation="TeX">F^i_{\mathbb{G}_a}</formula>.</p>
<p>Considérons
<formula notation="TeX" rend="display">\xi \wedge \xi^{(p)} \wedge \dots \wedge \xi^{(p^{n-1})} \in \Gamma\bigl(\overset{n}{\Lambda}\check{E}\bigr) .</formula>
On trouve ainsi <del>une <unclear>application</unclear> polynomiale</del>
<note type="authorial" place="margin">au-dessous de <gap reason="illegible"/></note>
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta^E_n : \check{E} \longrightarrow \overset{n}{\Lambda}\check{E}</formula>
homogène de degré <formula notation="TeX">1 + p + \dots + p^{n-1} = \dfrac{p^n - 1}{p - 1}</formula>, d'où
<del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\Delta^E_n : V(E) \longrightarrow V\bigl(\overset{n}{\Lambda}E\bigr)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sous les deux membres il écrit <formula notation="TeX">W(\check{E})</formula> et <formula notation="TeX">W(\overset{n}{\Lambda}\check{E})</formula></note>
<del>Pour</del> <del><gap reason="illegible"/> degré <gap reason="illegible"/></del>
Considérons l'image inverse dans <formula notation="TeX">V(E)</formula> de la section nulle de
<formula notation="TeX">V(\overset{n}{\Lambda}E)</formula> ; <del><gap reason="illegible"/></del> c'est un diviseur de Cartier relatif,
dont le complémentaire <formula notation="TeX">V(E)^0</formula> est un <unclear>ouvert</unclear> schém. dense.
Si <formula notation="TeX">\xi</formula> est une section de cet <unclear>ouvert</unclear>, les
<formula notation="TeX">\xi, \xi^{(p)}, \dots, \xi^{(p^{n-1})}</formula> forment une base de <formula notation="TeX">\check{E}</formula>, et on peut
écrire
<formula notation="TeX" rend="display">\xi^{(p^n)} + A_{n-1}(\xi)\,\xi^{(p^{n-1})} + \dots + A_0(\xi)\,\xi = 0</formula></p>
<pb n="15" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=16"/><p>avec des <formula notation="TeX">A^E_i(\xi)</formula> <formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n-1)</formula> uniquement
<unclear>déterminés</unclear>. On trouve ainsi des hom.
<formula notation="TeX" rend="display">A^E_i \in \Gamma\bigl(V(E)^0, \mathcal{O}_{V(E)^0}\bigr)
  \quad \text{i.e.} \quad A^E_i : V(E)^0 \longrightarrow \mathbb{G}_{a,S}</formula>
uniquement déterminés par les conditions précédentes.
On peut les interpréter comme des éléments de
<formula notation="TeX" rend="display">\underline{\operatorname{Sym}}^\bullet(E)_{\Delta^E_n} .</formula>
<del><formula notation="TeX">A_i</formula> est homogène de degré <formula notation="TeX">p^i</formula></del></p>
<p>Ceci dit, on trouve que les <formula notation="TeX">A_i</formula> sont des sections de
<formula notation="TeX">\underline{\operatorname{Sym}}(E)</formula>, i.e. sont définis sur <formula notation="TeX">V(E)</formula>
<unclear>tout entier</unclear> ; bien entendu ils y sont
<unclear>caractérisés</unclear> par les identités précédentes <del><gap reason="illegible"/></del>.
On a encore
<formula notation="TeX" rend="display">A^E_0 = \bigl(\Delta^E_n\bigr)^{p-1}\,(\pm 1)</formula>
<supplied resp="#pass">[</supplied>ceci a un sens, grâce à : <formula notation="TeX">\bigl(\overset{n}{\Lambda}\check{E}\bigr)^{p-1} \simeq \mathcal{O}_S</formula>,
i.e. <formula notation="TeX">\bigl(\overset{n}{\Lambda}\check{E}\bigr)^{p} = \overset{n}{\Lambda}\check{E}'^{(p)}
\simeq \bigl(\overset{n}{\Lambda}\check{E}\bigr)</formula><supplied resp="#pass">]</supplied></p>
<p><hi rend="bold">N.B.</hi> <del><gap reason="illegible"/></del> Supposons que <formula notation="TeX">\xi</formula> soit une section de <formula notation="TeX">V(E)^0</formula>.
<del>Alors</del> <supplied resp="#pass">Alors</supplied> les <formula notation="TeX">\xi^{(p^i)}</formula> <formula notation="TeX">(0 \leqslant i \leqslant n-1)</formula>
forment une base de <formula notation="TeX">\check{E}</formula>, qui s'identifie à <formula notation="TeX">\mathcal{O}_S^n</formula>,
<unclear>avec le choix de</unclear> <gap reason="illegible"/> base <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">e_0^{(p)} = e_1, \quad e_1^{(p)} = e_2, \quad \dots, \quad e_{n-2}^{(p)} = e_{n-1}, \quad \text{et}</formula></p>
<pb n="16" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=17"/><p><formula notation="TeX" rend="display">e_{n-1}^{(p)} = -\Bigl(\underbrace{A_0(\xi)}_{a_0}\,e_0 + \dots + \underbrace{A_{n-1}(\xi)}_{a_{n-1}}\,e_{n-1}\Bigr)</formula>
i.e. on trouve la matrice
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{pmatrix}
    0 &amp; 0 &amp; \cdots &amp; 0 &amp; -a_0 \\
    1 &amp; 0 &amp; \cdots &amp; 0 &amp; -a_1 \\
    0 &amp; 1 &amp; &amp; \vdots &amp; \vdots \\
    \vdots &amp; &amp; \ddots &amp; 0 &amp; \\
    0 &amp; 0 &amp; \cdots &amp; 1 &amp; -a_{n-1}
  \end{pmatrix}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la dernière colonne est en partie recouverte de ratures ; seuls <formula notation="TeX">-a_0</formula>, <formula notation="TeX">a_1</formula>
et <formula notation="TeX">-a_{n-1}</formula> se lisent avec certitude</note>
<unclear>par</unclear> l'<unclear>application</unclear> <gap reason="illegible"/> précédente. Ainsi <del><gap reason="illegible"/></del>
<del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>retrouve-t-on que</unclear> le choix d'un <gap reason="illegible"/></p>
<p>Il dresse ensuite un tableau à deux colonnes, chacune de trois étages reliés par des
flèches montantes, les deux colonnes étant reliées par des inclusions
<formula notation="TeX">\subset</formula> de gauche à droite.</p>
<p><hi rend="italic">Colonne de gauche</hi> — en haut : <formula notation="TeX">(a_0, \dots, a_{n-1})</formula>, <formula notation="TeX">a_0</formula> inv. ; au
milieu : sous-groupes finis étales de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula> ; en bas : <formula notation="TeX">E</formula> loc. libre <formula notation="TeX">/S</formula>
avec <formula notation="TeX">\check{E}^{(p)} \simeq \check{E}</formula>, et section <formula notation="TeX">\xi</formula> de <formula notation="TeX">\check{E}</formula> telle que
<formula notation="TeX">\xi, \xi^{(p)}, \dots, \xi^{(p^{n-1})}</formula> soit une base.</p>
<p><hi rend="italic">Colonne de droite</hi> — en haut : <formula notation="TeX">(a_0, \dots, a_n)</formula> ; au milieu :
sous-groupes finis loc. libres de rg <formula notation="TeX">p^n</formula> de <formula notation="TeX">\mathbb{G}_a</formula> ; en bas : <formula notation="TeX">F</formula> loc. 
libre de rg <formula notation="TeX">n</formula> avec <formula notation="TeX">F^{(p)} \to F</formula> (pas nécess. iso) et <formula notation="TeX">\xi \in \Gamma F</formula> telle
que <formula notation="TeX">\xi, \xi^{(p)}, \dots, \xi^{(p^{n-1})}</formula> base.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la flèche montante du bas vers le milieu, dans la colonne de droite, est
suivie d'un « ? » : c'est l'implication qu'il ne tranche pas. Une accolade court
du bas de la colonne de droite vers le haut, annotée <unclear>« trivial ? »</unclear></note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Descente le long d'un pincement</head>
<pb n="18" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=19"/>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
X' \arrow[d] \\ X
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><unclear>déduit</unclear> de <formula notation="TeX">X'</formula> en « pinçant » <formula notation="TeX">a</formula> et <formula notation="TeX">b</formula></note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">H \subset \mathbb{G}_{a,X} = \operatorname{Ker}\Bigl(\mathbb{G}_{a,X}
  \xrightarrow{\ x^{p^n} + a_{n-1}x^{p^{n-1}} + \dots + a_0 x\ } \mathbb{G}_{a,X}\Bigr)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">H' \subset \mathbb{G}_{a,X'}, \qquad H'_a = H'_b, \qquad c_i(a) = c_i(b)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cdot \longrightarrow H \longrightarrow \mathbb{G}_{a,X} \longrightarrow \mathbb{G}_{a,X} \longrightarrow \cdot</formula>
<formula notation="TeX">\varphi|\hat{H} = 0</formula> i.e. <formula notation="TeX">\hat{\varphi}</formula> se <del><gap reason="illegible"/></del> factorise en <formula notation="TeX">\psi</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">deux flèches partent de ce point : l'une, notée <formula notation="TeX">q</formula>, descend vers
<formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,X}</formula> ; l'autre, en pointillé, notée <formula notation="TeX">\hat{r}</formula>, y remonte</note>
<formula notation="TeX" rend="display">(\operatorname{Ker}\varphi')_{y'} = (\operatorname{Ker}\varphi)_y = N'_y,
  \qquad \overline{N_y} = N'</formula>
<note type="authorial" place="margin">adhérence schématique dans <formula notation="TeX">\mathbb{G}_{a,X'}</formula></note>
<formula notation="TeX" rend="display">N' \subset H', \qquad \hat{N'} \simeq \hat{H'} \quad\text{i.e.}\quad
  \mathbb{G}_{a,X'}/N' \longrightarrow \mathbb{G}_{a,X'} \ \ \text{ét.}</formula>
<hi rend="italic">Mais</hi> supposons <formula notation="TeX">N'(a) \neq N'(b)</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">N' \subset H' \subset \mathbb{G}_{a,X'}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">H'(a) = H'(b), \qquad N'(a) \neq N'(b)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\hat{N'} \simeq \hat{H'} \quad\text{i.e.}\quad
  \mathbb{G}_{a,X'}/N' \longrightarrow \mathbb{G}_{a,X'}/H' \ \ \text{ét.}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\cdot \to N' \to \mathbb{G}_{a,X'} \xrightarrow{\ f_{\alpha'}\ } \mathbb{G}_{a,X'} \to \cdot
  \qquad \xrightarrow{\ u_\lambda\ } \mathbb{G}_{a,X}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">u_\lambda</formula> est annoté <unclear>« hom. Verschiebung »</unclear></note>
<formula notation="TeX" rend="display">\cdot \to K' \to \mathbb{G}_{a,X'} \xrightarrow{\ f_{\beta'}\ } \mathbb{G}_{a,X'} \to \cdot</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">une flèche <formula notation="TeX">u_{\lambda'}</formula> part de cette seconde ligne, et une flèche en
pointillé rejoint <formula notation="TeX">\psi</formula> ; le point d'arrivée est noyé sous une tache d'encre</note>
<formula notation="TeX" rend="display">u_{\lambda'} f_{\alpha'} = \lambda' f_{\alpha'}</formula>
<del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>pour</unclear> <formula notation="TeX">i : X</formula> <del><gap reason="illegible"/></del>
<note type="editorial" resp="#pass">la fin de la page est une esquisse : les deux suites exactes et les flèches
qui les relient sont tracées, mais l'argument qui devait les comparer n'est pas
écrit</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Fragments au crayon</head>
<pb n="19" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=20"/><p><note type="editorial" resp="#pass">les deux feuillets qui suivent sont au crayon, d'un tracé pâle et sans
rédaction suivie : ce sont des brouillons de calcul. Ce qui se lit est donné
ici ; le reste est laissé <gap reason="illegible"/></note></p>
<p><del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">X^{p^n} + A_1(X_1, \dots, X_n)\,X^{p^{n-1}} + A_2(X_1, \dots, X_n)\,X^{p^{n-2}}
  + \dots + A_{n-1}(X_1, \dots, X_n)\,X</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">ici les <formula notation="TeX">A_i</formula> sont indexés en sens inverse de celui des pages 9 à 15</note></p>
<p>Un bloc écrit dans le sens de la hauteur occupe la marge gauche ; on y lit
<formula notation="TeX">H_0</formula>, <formula notation="TeX">\mathbb{G}_0</formula>, <formula notation="TeX">K_0 = \mathbb{G}_0/H_0</formula>, <formula notation="TeX">G/H_0 = \overline{G_0}/\overline{H_0} = \overline{K_0}</formula>,
<formula notation="TeX">G/H = K</formula>, <formula notation="TeX">\mathbb{G}_0 \to K_0 \Rightarrow K_0</formula>, puis
<formula notation="TeX">\operatorname{Hom}(\alpha_{p^r}, \mathbb{G}_a) = \operatorname{Hom}(\alpha_p, \ldots)</formula>,
dont le second argument est <gap reason="illegible"/>, puis <formula notation="TeX">V_F</formula> suivi d'un terme <gap reason="illegible"/>,
<formula notation="TeX">F^r = 0</formula>, <unclear><formula notation="TeX">\mathbb{F}_p(\mathbb{F})/F^r</formula></unclear>.
Le reste du bloc est <gap reason="illegible"/>.
<note type="editorial" resp="#pass">ce bloc reprend, au crayon, le calcul d'espace tangent des pages 5 et 6</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">X_1 e_1 + \dots + X_n e_n, \qquad X_1^{p} e_1, \ \dots, \qquad X_1^{p^{n-1}} e_1, \ \dots</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">X_1^{p^n} + a_1 X_1^{p^{n-1}} + a_2 X_1^{p^{n-2}} + \dots + a_n X_1 = 0</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f^{p^n} + a_1 f^{p^{n-1}} + \dots + a_{n-1} f^{p} + a_n f = 0</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f, \ f^{p}, \ \dots, \ f^{p^{n-1}} \qquad\text{en regard de}\qquad e_1, \ e_2, \ \dots, \ e_n</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e_1^{(p)} = e_2, \quad e_2^{(p)} = e_3, \quad \dots, \quad e_{n-1}^{(p)} = e_n,
  \quad e_n^{(p)} = -\bigl(a_1 e_n + a_2 e_{n-1} + \dots + a_n e_1\bigr)</formula>
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">a_n \neq 0</formula></note>
<formula notation="TeX" rend="display">M \ \text{loc.\ lib.\ t.f.}, \qquad M^{(p)} \xrightarrow{\ \sim\ } M, \qquad
  M \longrightarrow 0</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">e_1, \dots, e_n \ ; \qquad e_i \longmapsto \sum_j \lambda_{ij} e_j</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">M \longrightarrow M^{(p)} \longrightarrow M</formula></p>
<pb n="20" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/160.pdf#page=21"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\bigl(f^{p-1} - g^{p-1}\bigr) X^{p^2} - \bigl(f^{p^2} - g^{p^2}\bigr) X^{p}
  + \bigl(f^{p^2} g^{p-1} - g^{p^2} f^{p-1}\bigr) X</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">les exposants de cette ligne sont les plus incertains du feuillet ; il
souligne les trois coefficients par des accolades</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    f^{p^3} + a f^{p^2} + b f^{p} + c f = 0 \\
    g^{p^3} + a g^{p^2} + b g^{p} + c g = 0 \\
    h^{p^3} + a h^{p^2} + b h^{p} + c h = 0
  \end{cases}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\det\begin{pmatrix}
    X_1^{p^{n-1}} &amp; \cdots &amp; X_1^{p} &amp; X_1 \\
    \vdots &amp; &amp; \vdots &amp; \vdots \\
    X_n^{p^{n-1}} &amp; \cdots &amp; X_n^{p} &amp; X_n
  \end{pmatrix}</formula>
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">1 + p + \dots + p^{n-1} = \dfrac{p^n - 1}{p-1}</formula></note>
<del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX" rend="display">\prod_{\mathbb{P}^n(\mathbb{F}_p)} \bigl(\lambda_1 X_1 + \dots + \lambda_n X_n\bigr),
  \qquad (\lambda_1, \dots, \lambda_n)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\prod_{i=1}^{n} \Biggl(\ \prod_{\lambda \in \mathbb{F}_p^{n-i}}
  \bigl(X_i + \lambda_1 X_{i+1} + \dots + \lambda_{n-i} X_n\bigr)\Biggr)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">X^{p^2} Y^{p} - Y^{p^2} X^{p}, \qquad X^{p^2} Y - Y^{p^2} X</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\frac{\bigl(X^{p}Y - Y^{p}X\bigr)^{p}}{X^{p}Y - Y^{p}X} = \bigl(X^{p}Y - Y^{p}X\bigr)^{p-1}</formula>
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">(X \wedge Y)</formula></note>
<formula notation="TeX" rend="display">\left(\frac{X}{Y}\right)^{p^2} = \frac{X}{Y}</formula>
<gap reason="illegible"/></p>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
