<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 158, pages 21–40 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-20">2026-09-20</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5 (claude-opus-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-25">2026-09-25</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">158</idno>
          </msIdentifier>
          <head>[Autour des Dérivateurs] : notes manuscrites (s.d.)</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 21 à 40 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 2 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>[vers 1990-1991]</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-20" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-25" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="2">
<div type="section">
<head>Un monoïde dont le classifiant porte un objet 0-connexe non 1-connexe</head>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le titre ci-dessus est de l'éditeur : ces feuillets poursuivent un raisonnement commencé aux feuillets précédents et ne portent aucun titre</note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">les conditions sont numérotées sur les feuillets par des lettres et des chiffres entourés d'un cercle ; elles sont rendues ici (A), (B), … et (0), (1), …</note></p>
<pb n="21" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=22"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 3</note></p>
<p><formula notation="TeX">\mathrm{Ob}\,X = F = M/R</formula>.</p>
<p>Si <formula notation="TeX">x, y \in \mathrm{Ob}\,X</formula>, on a
<formula notation="TeX" rend="display">\mathrm{Hom}(x,y) \simeq \{\, u \in M \mid x = yu \,\},</formula>
la composition des flèches étant donnée par la composition de <formula notation="TeX">M</formula>. La catégorie
<formula notation="TeX">X</formula> ayant <formula notation="TeX">a = \dot{1}</formula> comme plus grand élément, <unclear>dans notre sujet</unclear>
<gap reason="illegible"/> de la forme
<formula notation="TeX" rend="display">x = \dot{u} = au .</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le point note le passage au quotient : <formula notation="TeX">\dot{u}</formula> est la classe de <formula notation="TeX">u</formula> dans <formula notation="TeX">F = M/R</formula>, et <formula notation="TeX">a = \dot{1}</formula> ; la lecture est confirmée par le feuillet 31, où il écrit <formula notation="TeX">e = \dot{1}</formula></note></p>
<p>À quelles conditions <formula notation="TeX">X</formula> <unclear>admet-il</unclear> un plus petit élément <formula notation="TeX">e</formula>, lequel
sera de la forme <formula notation="TeX">e = a\psi</formula> (pour <formula notation="TeX">\psi \in M</formula> fixé) ?</p>
<p><note type="authorial" place="margin">Notons que <formula notation="TeX">X = Y_{/F}</formula></note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">entre ces deux lignes court une rature où se lisent encore « pseudo-cofiltrant » et « il faut <formula notation="TeX">F \in \mathrm{Ob}\,Y^\wedge</formula> »</note></p>
<p>On voit tout de suite que la condition est la suivante :</p>
<p>(A) <formula notation="TeX">\forall\, u \in M</formula>, <formula notation="TeX">\exists\, u' \in M</formula> tel que <formula notation="TeX">uu' \overset{R}{\sim} \psi</formula>,
(i.e. <formula notation="TeX">\exists\, p,q \in \mathbb{N}</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\varphi^{p}\psi = \varphi^{q}uu'</formula>).</p>
<p>Par exemple, il suffit que <formula notation="TeX">\psi</formula> soit un élément minimal de <formula notation="TeX">M</formula>
(i.e. <formula notation="TeX">\forall\, u</formula> <formula notation="TeX">\exists\, u'</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\psi = uu'</formula>).</p>
<pb n="22" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=23"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 4</note></p>
<p>Posons
<formula notation="TeX" rend="display">M_0 = \mathrm{End}_X(e) = \{\, f \in M \mid ef = e,\ \text{i.e. } a\psi f = a\psi,
  \ \text{i.e. } \psi f \overset{R}{\sim} \psi \,\}.</formula></p>
<p>Ainsi, on a pour <formula notation="TeX">f \in M</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">f \in M_0 \iff \forall\, p,q \in \mathbb{N} \quad \varphi^{p}\psi f = \varphi^{q}\psi .</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le quantificateur est bien tracé <formula notation="TeX">\forall</formula>, nettement distinct du <formula notation="TeX">\exists</formula> en 3 renversé qu'il forme au bas du feuillet 21, alors que la suite (« ne dépend pas du choix de <formula notation="TeX">p,q</formula> ») demande <formula notation="TeX">\exists</formula></note></p>
<p>Je vais écrire une condition sur <formula notation="TeX">\varphi,\psi</formula> qui impliquera que pour
<formula notation="TeX">f \in M_0</formula> fixé,
<formula notation="TeX" rend="display">\delta(f) \overset{\text{déf}}{=} q - p</formula>
ne dépend pas du choix de <formula notation="TeX">p,q</formula>.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">Notation</note></p>
<p>Supposons donc qu'on ait
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \varphi^{p}\psi f = \varphi^{q}\psi \\
    \varphi^{p'}\psi f = \varphi^{q'}\psi
  \end{cases}</formula>
on en conclut
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi^{p+p'}\psi f =
  \begin{cases}
    \varphi^{p'+q}\psi \\
    \varphi^{p+q'}\psi
  \end{cases}</formula>
donc</p>
<pb n="23" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=24"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 5</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\varphi^{p'+q}\psi = \varphi^{p+q'}\psi .</formula></p>
<p><note type="authorial" place="margin">On veut en déduire <formula notation="TeX">p'+q = p+q'</formula>, i.e. <formula notation="TeX">q-p = q'-p'</formula></note></p>
<p>On va supposer</p>
<p>(B) Si <formula notation="TeX">r,s \in \mathbb{N}</formula> sont tels que <formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi</formula>, on a <formula notation="TeX">r = s</formula>.</p>
<p>On trouve alors une application
<formula notation="TeX" rend="display">M_0 \xrightarrow{\ \delta\ } \mathbb{Z} ,</formula>
et il est immédiat que celle-ci est <unclear>multiplicative</unclear>, i.e.
<formula notation="TeX">\delta(fg) = \delta(f) + \delta(g)</formula> :
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \varphi^{p}\psi f = \varphi^{q}\psi \\
    \varphi^{p'}\psi g = \varphi^{q'}\psi
  \end{cases}</formula>
implique <formula notation="TeX">\varphi^{p}\psi fg = \varphi^{q}\psi g</formula></p>
<p><note type="authorial" place="margin">multiplier par <formula notation="TeX">g</formula> à droite</note></p>
<p>et en multipliant par <formula notation="TeX">\varphi^{p'}</formula> à gauche
<formula notation="TeX" rend="display">\varphi^{p+p'}\psi fg = \varphi^{q+p'}\psi g
  = \varphi^{q}\bigl(\underbrace{\varphi^{p'}\psi g}_{\varphi^{q'}\psi}\bigr)
  = \varphi^{q+q'}\psi</formula>
donc <formula notation="TeX">\delta(fg) = (q+q') - (p+p') = \delta(f) + \delta(g)</formula>.</p>
<p>Donc <formula notation="TeX">\delta</formula> se factorise en
<formula notation="TeX" rend="display">M_0 \xrightarrow{\ \mathrm{can}\ } G_0 \xrightarrow{\ \delta_0\ } \mathbb{Z} .</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">sous <formula notation="TeX">G_0</formula> il porte « groupe enveloppant de <formula notation="TeX">M_0</formula> », et une flèche courbe étiquetée <formula notation="TeX">\delta</formula> joint directement <formula notation="TeX">M_0</formula> à <formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula></note></p>
<pb n="24" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=25"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 6</note></p>
<p>Je vais supposer</p>
<p>(C) L'homo<unclear>morphisme</unclear> <formula notation="TeX">M_0 \xrightarrow{\ \delta\ } \mathbb{Z}</formula> n'est
pas nul, i.e. <formula notation="TeX">\exists\, f \in M_0</formula> et <formula notation="TeX">p,q \in \mathbb{N}</formula>, avec
<formula notation="TeX">\varphi^{p}\psi f = \varphi^{q}\psi</formula> et <formula notation="TeX">p \ne q</formula>.</p>
<p><del><gap reason="illegible"/></del></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">suit un bloc de six lignes, ouvert par « Exemple. Si <formula notation="TeX">\psi \sim \ldots{}</formula> », entièrement biffé de longs traits horizontaux ; on y distingue encore <formula notation="TeX">\psi f \sim \psi</formula>, <formula notation="TeX">\delta(f) = q-p</formula> et <formula notation="TeX">\delta(\psi) = 1</formula>, mais l'ensemble ne se laisse pas lire</note></p>
<p>N.B. Dans le cas <gap reason="illegible"/> objet <unclear>minimal et maximal</unclear> <gap reason="illegible"/></p>
<p>La condition (C) implique que <formula notation="TeX">G_0 = \pi_1(X_0,e)</formula> admet un quotient isomorphe à
<formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula> (l'image de <formula notation="TeX">G_0</formula> dans <formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula> par <formula notation="TeX">\delta_0</formula>).</p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">\varphi^{\alpha}\psi f = \varphi^{\beta}f</formula>    <formula notation="TeX">\psi f \overset{R}{\sim} \psi</formula>    <gap reason="illegible"/></note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">ces trois formules sont jetées au bas du feuillet, sans lien apparent avec ce qui précède ; la troisième ne se laisse pas lire</note></p>
<pb n="25" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=26"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 7</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><gap reason="illegible"/></note></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">en tête du feuillet, un bloc de six lignes écrites en biais, dont on ne tire que « Si on … », « N.B. pour … » et « … qu'il … »</note></p>
<p><gap reason="illegible"/> maintenant appliquer la prop. 1, pour calculer <formula notation="TeX">\pi_1(X,e)</formula>, en termes de
<formula notation="TeX">\pi_1(X_0,e) = G_0</formula>, et des relations explicitées par ailleurs. On veut
<del><gap reason="illegible"/></del> <supplied resp="#pass">montrer</supplied> que les images de ces relations dans <formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula>
par <formula notation="TeX">\delta_0</formula> sont nulles, donc que <formula notation="TeX">\pi_1(X_0,e)</formula> admet un groupe quotient
isomorphe à <formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula>, donc n'est pas <formula notation="TeX">\simeq \{1\}</formula>, donc que <formula notation="TeX">X_0</formula> n'est pas
1-connexe.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">les deux indices <formula notation="TeX">0</formula> sont bien tracés ici, alors que l'énoncé auquel le raisonnement aboutit, à sa p. 13 (feuillet 31), porte sur <formula notation="TeX">\pi_1(X,e)</formula> et sur <formula notation="TeX">X</formula></note></p>
<p>Je reprends donc le diagramme (<formula notation="TeX">\ast</formula>)</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
x \arrow[r, "f"] &amp; y \arrow[r, "g"] &amp; z \\
 &amp; e \arrow[ul, "u"'] \arrow[u, "v"] \arrow[ur, "w"]
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">sur le feuillet <formula notation="TeX">e</formula> est placé sous <formula notation="TeX">x</formula>, les trois flèches partant de lui en éventail</note></p>
<p>en posant
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    z = a\rho \\
    y = a\rho g \\
    x = a\rho g f
  \end{cases}
  \qquad\text{donc}\qquad
  \begin{cases}
    e = xu = a\rho g f u \\
    e = yv = a\rho g v \\
    e = zw = a\rho w
  \end{cases}</formula>
et comme <formula notation="TeX">e = a\psi</formula>, les trois relations précédentes s'écrivent
<formula notation="TeX" rend="display">(\ast\ast) \qquad
  \boxed{\ \rho g f u \overset{R}{\sim} \rho g v \overset{R}{\sim} \rho w \overset{R}{\sim} \psi\ }</formula></p>
<p>La donnée d'un diagramme (<formula notation="TeX">\ast</formula>) dans <formula notation="TeX">X</formula>, avec <formula notation="TeX">z = a\rho</formula> (pour <formula notation="TeX">\rho</formula> fixé)
équivaut à celle des <unclear>six</unclear> éléments</p>
<pb n="26" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=27"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 8</note></p>
<p><formula notation="TeX">\rho, f, g, u, v, w \in M</formula> de <formula notation="TeX">M</formula>, satisfaisant les relations (<formula notation="TeX">\ast\ast</formula>), ou
encore tels qu'il existe <formula notation="TeX">p,q,r,s \in \mathbb{N}</formula> avec
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ \varphi^{p}(\rho g f u) = \varphi^{q}(\rho g v) = \varphi^{r}(\rho w) = \varphi^{s}\psi\ }</formula></p>
<p>Ceci posé, on doit poser la relation
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ [w,\, gv]\,[v,\, fu]\,[w,\, gfu]^{-1} = 1\ } ,</formula></p>
<p>Pour l'expliciter, considérons de façon générale</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
e \arrow[r, "\lambda", bend left=25] \arrow[r, "\mu"', bend right=25] &amp; \xi = a\sigma
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>donc <formula notation="TeX">e = a\sigma\lambda = a\sigma\mu</formula>, i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ \sigma\lambda \overset{R}{\sim} \sigma\mu \overset{R}{\sim} \psi\ } ,</formula>
et choisissons <formula notation="TeX">\lambda', \mu' \in M</formula> tels que
<formula notation="TeX">\lambda\lambda' = \mu\mu' \overset{\text{déf}}{=} \pi</formula>, de sorte qu'on a un
diagramme commutatif</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
 &amp; e \arrow[dr, "\lambda"] \\
\eta \arrow[ur, "\lambda'"] \arrow[dr, "\mu'"'] &amp; &amp; \xi \\
 &amp; e \arrow[ur, "\mu"']
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>donc
<formula notation="TeX" rend="display">\eta =
  \begin{cases}
    e\lambda' = a\sigma\lambda\lambda' = a\sigma\pi \\
    e\mu' = a\sigma\mu\mu' = a\sigma\pi
  \end{cases}</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">sur le feuillet l'accolade se referme entre les signes « <formula notation="TeX">=</formula> » et les produits <formula notation="TeX">\lambda\lambda'</formula>, <formula notation="TeX">\mu\mu'</formula>, qui y sont mis en facteur</note></p>
<p>On va <del>choisir</del> prendre une flèche <formula notation="TeX">e \xrightarrow{\ \nu\ } \eta</formula>
<gap reason="illegible"/>, i.e. <formula notation="TeX">\nu \in M</formula> tel que</p>
<pb n="27" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=28"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 9</note></p>
<p><formula notation="TeX">e = \eta\nu =</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">a\sigma\pi\nu</formula>, i.e. tel que
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ \sigma\pi\nu \overset{R}{\sim} \psi\ }
  \qquad\text{où } \pi = \lambda\lambda' = \mu\mu' .</formula></p>
<p>Alors on a
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{cases}
    \lambda'\nu,\ \mu'\nu \in M_0 \\
    \lambda(\lambda'\nu) = \mu(\mu'\nu)
  \end{cases}</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">entre <formula notation="TeX">\lambda'\nu</formula> et <formula notation="TeX">\mu'\nu</formula> une esperluette est biffée</note></p>
<p>d'où
<formula notation="TeX" rend="display">[\mu,\lambda] = (\mu'\nu)(\lambda'\nu)^{-1} .</formula></p>
<p>L'existence de <formula notation="TeX">\nu</formula>, satisfaisant <formula notation="TeX">(\sigma\pi)\nu \overset{R}{\sim} \psi</formula>, est
garantie par (A) : on obtient (pour tout <formula notation="TeX">u \in M</formula>) un <formula notation="TeX">\theta(u)</formula> tel que
<formula notation="TeX">u\,\theta(u) \overset{R}{\sim} \psi</formula>, et on prendra ici
<formula notation="TeX">\nu = \theta(\sigma\pi)</formula>. Donc on a
<formula notation="TeX" rend="display">[\mu,\lambda] = \bigl(\mu'\,\theta(\sigma\pi)\bigr)\bigl(\lambda'\,\theta(\sigma\pi)\bigr)^{-1}</formula>
où <formula notation="TeX">\lambda', \mu' \in M</formula> sont tels que
<formula notation="TeX">\lambda\lambda' = \mu\mu'\ (\overset{\text{déf}}{=} \pi)</formula>, et <formula notation="TeX">\sigma</formula>
<supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">\in M</formula></supplied> <del><gap reason="illegible"/></del> tel que <formula notation="TeX">\xi = a\sigma</formula>.</p>
<p>Je crois que je vais craquer, et restreindre la généralité, en supposant <gap reason="illegible"/>
que <formula notation="TeX">\psi</formula> est un objet minimal (ce qui implique (A)), de sorte que pour tout
<unclear><formula notation="TeX">u</formula></unclear> il existe <formula notation="TeX">\theta(u)</formula> tel que
<formula notation="TeX" rend="display">u\,\theta(u) = \psi \qquad \text{(plus seulement } \overset{R}{\sim} \psi\text{)} ;</formula>
dans ce cas <gap reason="illegible"/> on peut prendre <formula notation="TeX">\lambda' = \theta(\lambda)</formula>,
<formula notation="TeX">\mu' = \theta(\mu)</formula>, et on aura
<formula notation="TeX">\lambda\lambda' = \mu\mu' \overset{\text{déf}}{=} \pi = \psi</formula>.</p>
<pb n="28" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=29"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 10</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">[\mu,\lambda] = \bigl(\underbrace{\theta(\mu)\,\theta(\sigma\psi)}_{\in M_0}\bigr)
  \bigl(\underbrace{\theta(\lambda)\,\theta(\sigma\psi)}_{\in M_0}\bigr)^{-1}</formula></p>
<p>On <gap reason="illegible"/> aussi <gap reason="illegible"/> les quantités analogues qui figurent dans les relations de
la <gap reason="illegible"/></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la ligne porte ensuite deux signes que l'on peut lire <formula notation="TeX">\forall\,\exists</formula>, puis « 8 : » — vraisemblablement un renvoi à sa page 8, le feuillet 26, où la relation est posée</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l}
    [w,\, gv] = \bigl(\theta(w)\,\theta(\rho\psi)\bigr)\bigl(\theta(gv)\,\theta(\rho\psi)\bigr)^{-1} \\
    {}[v,\, fu] = \bigl(\theta(v)\,\theta(\rho g\psi)\bigr)\bigl(\theta(fu)\,\theta(\rho g\psi)\bigr)^{-1} \\
    {}[w,\, gfu] = \bigl(\theta(w)\,\theta(\rho\psi)\bigr)\bigl(\theta(gfu)\,\theta(\rho\psi)\bigr)^{-1}
  \end{array}</formula></p>
<p>La relation devient dès lors
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ \bigl(\theta(gv)\,\theta(\rho\psi)\bigr)^{-1}
  \bigl(\theta(v)\,\theta(\rho g\psi)\bigr)
  \bigl(\theta(fu)\,\theta(\rho g\psi)\bigr)^{-1}
  \bigl(\theta(gfu)^{-1}\,\theta(\rho\psi)\bigr) = 1\ }</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le dernier facteur est renvoyé à la ligne du dessous : le « <formula notation="TeX">-1</formula> » y est porté juste après la parenthèse qui ferme <formula notation="TeX">\theta(gfu)</formula>, et la parenthèse ouvrante du facteur n'est pas refermée sur le feuillet. La règle de composition de ses p. 9-10 donnerait ici <formula notation="TeX">\bigl(\theta(gfu)\,\theta(\rho\psi)\bigr)</formula>, sans exposant</note></p>
<p>( N.B. <formula notation="TeX">w</formula> y a disparu sans laisser de traces. ) En fait, on a besoin de s'en
<gap reason="illegible"/> un peu plus, pour <gap reason="illegible"/> ; <gap reason="illegible"/></p>
<pb n="29" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=30"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 11</note></p>
<p>On va supposer</p>
<p><note type="authorial" place="margin">ce qui implique</note></p>
<p>(D) <formula notation="TeX">\boxed{\ \psi \overset{R}{\sim} 1\ }</formula> i.e. <formula notation="TeX">\exists\, \alpha,\beta \in \mathbb{N}</formula>
<gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\boxed{\ \varphi^{\alpha}\psi = \varphi^{\beta}\ }</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la lettre entourée se lit mal ; la suite (A), (B), (C) des conditions donne (D)</note></p>
<p>Dans les relations
<formula notation="TeX" rend="display">\rho g f u \overset{R}{\sim} \rho g v \overset{R}{\sim} \rho w \overset{R}{\sim} \psi</formula>
équivalent :
<formula notation="TeX" rend="display">\rho g f u \overset{R}{\sim} \rho g v \overset{R}{\sim} \rho w \overset{R}{\sim} 1</formula>
i.e. :
<formula notation="TeX" rend="display">\boxed{\ \rho g f u,\ \rho g v,\ \rho w \in M_0\ }</formula></p>
<p>(Que <formula notation="TeX">w</formula> ait disparu de la relation fondamentale ne doit pas nous inquiéter,
c'est une relation en <del><formula notation="TeX">f, \psi, g, q</formula></del> <formula notation="TeX">\rho, f, g, u, v</formula>, et on peut
poser <formula notation="TeX">w = gv</formula>, de sorte qu'il ne reste, comme conditions sur ces cinq variables
ou quantités, que
<formula notation="TeX" rend="display">\underbrace{\rho g f u}_{\overset{\text{déf}}{=}\ \pi},\qquad
  \underbrace{\rho g v}_{\overset{\text{déf}}{=}\ \pi'} \ \in M_0 ,</formula>
donc on trouve deux éléments <formula notation="TeX">\pi, \pi' \in M_0</formula>.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la parenthèse ouverte à « (Que <formula notation="TeX">w</formula> ait disparu » n'est pas refermée. <formula notation="TeX">\pi</formula> est ici redéfini : au feuillet 26 il désignait <formula notation="TeX">\lambda\lambda' = \mu\mu'</formula></note></p>
<p>Ceci posé, on trouve les relations</p>
<pb n="30" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=31"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 12</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\pi\bigl(\underbrace{\theta(gv)\,\theta(\rho\psi)}_{c_1}\bigr)
  = \pi\bigl(\underbrace{\theta(v)\,\theta(\rho g\psi)}_{c_2}\bigr) = \psi</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\pi'\bigl(\underbrace{\theta(fu)\,\theta(\rho g\psi)}_{c_3}\bigr)
  = \pi'\bigl(\underbrace{\theta(gfu)\,\theta(\rho\psi)}_{c_4}\bigr) = \psi</formula></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">les deux lignes sont réunies par une accolade sur le feuillet, et sous le premier <formula notation="TeX">\pi</formula> il rappelle, en le soulignant d'un double trait, <formula notation="TeX">\pi = \rho g f u</formula></note></p>
<p>d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l}
    \delta(c_1) = \delta(c_2) = \delta(\psi) - \delta(\pi) \\
    \delta(c_3) = \delta(c_4) = \delta(\psi) - \delta(\pi')
  \end{array}</formula>
d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\delta_0\bigl(c_1 c_2^{-1} c_3 c_4^{-1}\bigr)
  = \underbrace{\bigl(\delta(c_1) - \delta(c_2)\bigr)}_{0}
  + \underbrace{\bigl(\delta(c_3) - \delta(c_4)\bigr)}_{0} = 0</formula>
donc <del><formula notation="TeX">G_0 \xrightarrow{\ \delta\ }</formula></del> <formula notation="TeX">\delta_0 : G_0 \longrightarrow \mathbb{Z}</formula>
se factorise en un homomorphisme surjectif
<formula notation="TeX" rend="display">\delta'_0 : \pi_1(X,e) \longrightarrow \mathbb{Z} .</formula></p>
<pb n="31" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=32"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 13</note></p>
<p>En résumé :</p>
<p><hi rend="bold">Proposition 2.</hi> Soient <formula notation="TeX">M</formula> un monoïde, <del><gap reason="illegible"/></del>
<del>et supposons</del> <formula notation="TeX">\varphi</formula> et <formula notation="TeX">\psi</formula> deux éléments de <formula notation="TeX">M</formula>. On suppose :</p>
<p>a) <formula notation="TeX">\psi</formula> est un élément minimal de <formula notation="TeX">M</formula>, i.e. pour tout <formula notation="TeX">u \in M</formula>, existe
<formula notation="TeX">\theta(u) \in M</formula> avec <formula notation="TeX">\psi = u\,\theta(u)</formula>.
<supplied resp="#pass">(Donc <formula notation="TeX">M</formula>, i.e. <formula notation="TeX">Y = B_M</formula>, est pseudo-cofiltrant, i.e. <formula notation="TeX">Y^\wedge</formula> est
loc. irréductible.)</supplied></p>
<p>b) <formula notation="TeX">\psi \overset{R_\varphi}{\sim} 1</formula> pour la relation d'équivalence <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">R_\varphi</formula> définie par <formula notation="TeX">\varphi</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\bigl(u \overset{R_\varphi}{\sim} v \iff \exists\, p,q \in \mathbb{N}
  \ \ill{}\ \varphi^{p}u = \varphi^{q}v\bigr),</formula>
i.e. <formula notation="TeX">\exists\, \alpha,\beta \in \mathbb{N}</formula> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">\varphi^{\alpha}\psi = \varphi^{\beta}</formula><del><formula notation="TeX">\psi</formula></del>.</p>
<p>c) Si <formula notation="TeX">r,s \in \mathbb{N}</formula> sont tels que <formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi</formula>,
alors <formula notation="TeX">r = s</formula>.</p>
<p>Soit <formula notation="TeX">Y = B_M</formula>, <formula notation="TeX">F = M/R_\varphi</formula> considéré comme <formula notation="TeX">M</formula>-ensemble, donc i.e. comme
objet de <formula notation="TeX">Y^\wedge</formula>, <formula notation="TeX">X = Y_{/F}</formula>. Alors l'objet <formula notation="TeX">e = \dot{1}</formula> de <formula notation="TeX">X</formula> est à la
fois le plus <del>petit</del> <supplied resp="#pass">grand</supplied> et un plus petit élément de <formula notation="TeX">X</formula>. De plus,
<del><formula notation="TeX">\pi_1(X,e)</formula></del> il existe un homomorphisme surjectif
<formula notation="TeX" rend="display">\pi_1(X,e) \longrightarrow \mathbb{Z} ,</formula>
en particulier <formula notation="TeX">X</formula> n'est pas 1-connexe.</p>
<pb n="32" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=33"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 14</note></p>
<p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> Supposons que <formula notation="TeX">M</formula> soit <del><gap reason="illegible"/></del> isomorphe, soit au
monoïde <formula notation="TeX">\mathrm{Ep}(E)</formula> où <formula notation="TeX">E</formula> est un ens. infini, soit au monoïde opposé :
<formula notation="TeX">\mathrm{Mon}(E)</formula>, où <formula notation="TeX">E</formula> un ens. <gap reason="illegible"/> infini.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">ni <formula notation="TeX">\mathrm{Ep}(E)</formula> ni <formula notation="TeX">\mathrm{Mon}(E)</formula> ne sont définis ici ; le feuillet 36 emploie <formula notation="TeX">\mathrm{Ep}(M_0)</formula> pour un monoïde d'applications <formula notation="TeX">M_0 \to M_0</formula></note></p>
<p>Alors <formula notation="TeX">M</formula> est pseudo-cofiltrant <del><gap reason="illegible"/></del> (il admet <del><gap reason="illegible"/></del> des
éléments minimaux, mais les <gap reason="illegible"/> vérifiant la loi <unclear><formula notation="TeX">fuf = uf</formula></unclear>
<formula notation="TeX">\Longrightarrow u = v</formula>), <formula notation="TeX">Y = B_M</formula> est 1-connexe, mais il existe
<formula notation="TeX">F \in \mathrm{Ob}\,Y^\wedge</formula> tel que <formula notation="TeX">X = Y_{/F}</formula> soit 0-connexe et non
1-connexe.</p>
<p>Pour ceci, il suffit de prendre <del>pour</del> la construction de la proposition,
en prenant <del>pour</del> <formula notation="TeX">\psi = \varphi</formula> n'importe quel <unclear>objet</unclear>
minimal de <formula notation="TeX">M</formula>. Il suffit de vérifier qu'on ne peut avoir
<formula notation="TeX">\varphi^{r} = \varphi^{s}</formula> avec <formula notation="TeX">r \ne s</formula>. Mais si <formula notation="TeX">r = s+h</formula>, <formula notation="TeX">h &gt; 0</formula>, on aurait
<formula notation="TeX">\varphi^{h}\varphi^{s} = \mathrm{id}\cdot\varphi^{s}</formula>, donc <formula notation="TeX">\varphi</formula> serait
inversible.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le premier exposant peut aussi se lire <formula notation="TeX">p</formula> ; c'est la condition « avec <formula notation="TeX">r \ne s</formula> » qui a fixé la lecture</note></p>
<p>N.B. <formula notation="TeX">\varphi^{h} = 1</formula>,</p>
<pb n="33" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=34"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 15</note></p>
<p>Mais un élément inversible ne peut être minimal. En effet, on aurait pour tout
<formula notation="TeX">u \in M</formula> un <formula notation="TeX">u' \in M</formula> tel que <formula notation="TeX">\varphi = uu'</formula>, <del><gap reason="illegible"/></del> et en posant
<formula notation="TeX">v = u'\varphi^{-1}</formula>, on aurait
<formula notation="TeX" rend="display">uv = 1 ;</formula>
montrons que l'on aurait aussi
<formula notation="TeX" rend="display">p \overset{\text{déf}}{=} vu = 1 ,</formula>
en effet on a <formula notation="TeX">p^{2} = p</formula>, i.e. <formula notation="TeX">p\cdot p = \mathrm{id}\cdot p</formula> dans <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">M</formula>,
<formula notation="TeX">p = \mathrm{id}</formula>. Donc tous les objets de <formula notation="TeX">M</formula> seraient inversibles, i.e. <formula notation="TeX">M</formula>
serait un groupe, ce qui n'est pas le cas.</p>
<p>N.B. Considérons <del><gap reason="illegible"/></del> <del>une partie</del> (sous-<formula notation="TeX">M</formula>-ensemble :
<del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>idéaux à</unclear> droite) <formula notation="TeX">F</formula> de <formula notation="TeX">M</formula>, donc <formula notation="TeX">F</formula> <gap reason="illegible"/> regardés
comme des objets de <formula notation="TeX">Y^\wedge</formula> (<formula notation="TeX">Y = B_M</formula>), d'où une <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">X = Y_{/F}</formula>. On peut
montrer <gap reason="illegible"/> et pourtant les <formula notation="TeX">X</formula> sont tous 1-connexes, <gap reason="illegible"/> que j'ai un peu
<gap reason="illegible"/> mal à construire un <formula notation="TeX">F</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> <supplied resp="#pass">0-connexe</supplied> qui ne soit
1-connexe !</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">les feuillets 35 et 36 sont reliés dans l'ordre inverse du sien : le feuillet 36 porte « 15 bis » et s'arrête au milieu d'une phrase que le feuillet 35, numéroté « 16 », reprend. Le raisonnement se lit donc 33, 36, 35, 37, 39</note></p>
<pb n="35" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=36"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 16 ; ce feuillet reprend la phrase interrompue au bas du feuillet 36, numéroté « 15 bis »</note></p>
<p><formula notation="TeX">\overline{\varphi}^{\,h} = 1</formula>, donc <formula notation="TeX">\overline{\varphi}</formula> est inversible. Mais
alors <del><gap reason="illegible"/></del>
<formula notation="TeX">\overline{\psi} \overset{\text{déf}}{=} \overline{\varphi}^{\,\beta}</formula> est
inversible (cet <gap reason="illegible"/> d'ordre fini), <del><gap reason="illegible"/></del> et d'autre part il est
minimal comme <gap reason="illegible"/> image de <formula notation="TeX">\overline{\varphi}^{\,\beta}</formula> qui est minimal.
<del>Ainsi</del></p>
<p>Mais si dans un monoïde <formula notation="TeX">\overline{M}</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> on a la loi
<formula notation="TeX" rend="display">\bigl[\ \bar{u}\bar{f} = \bar{v}\bar{f} \Longrightarrow \bar{u} = \bar{v}\ \bigr],</formula>
on a <gap reason="illegible"/> un élément minimal et inversible, <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> que <formula notation="TeX">\overline{M}</formula>
est un groupe. Car <formula notation="TeX">\forall\, u \in \overline{M}</formula>,
<formula notation="TeX">\exists\, v \in \overline{M}</formula> <gap reason="illegible"/> tels que <formula notation="TeX">\sigma = uv</formula>, i.e.
<formula notation="TeX">u(v\sigma^{-1}) = 1</formula>, et alors <formula notation="TeX">p = vu</formula> <unclear>satisfait</unclear> <formula notation="TeX">p^{2} = p</formula>
<del>donc</del> <formula notation="TeX">p\cdot p = 1\cdot p</formula>, i.e. <formula notation="TeX">p = 1</formula>, donc <formula notation="TeX">u</formula> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> est
inversible.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">dans « <formula notation="TeX">p \cdot p = 1 \cdot p</formula> », le <formula notation="TeX">1</formula> est écrit par-dessus un <formula notation="TeX">\mathrm{id}</formula> biffé</note></p>
<p>On a prouvé :</p>
<p><hi rend="bold">Proposition 3.</hi> Soit <formula notation="TeX">M</formula> un monoïde ayant un <del>objet</del> élément
minimal <formula notation="TeX">\psi</formula>, et soit <formula notation="TeX">\varphi \in M</formula> tel qu'il existe <formula notation="TeX">\beta \in \mathbb{N}</formula>
avec <formula notation="TeX">\varphi^{\beta}</formula> minimal (et <gap reason="illegible"/> pas exact que <formula notation="TeX">\varphi</formula> minimal
<del><gap reason="illegible"/></del>, par ex. <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\varphi = \psi</formula>). S'il existe
<formula notation="TeX">r,s \in \mathbb{N}</formula> avec <formula notation="TeX">r \ne s</formula> et <formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi</formula>,</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">l'énoncé s'arrête là : le bas du feuillet est occupé par une grande boucle et la conclusion manque</note></p>
<pb n="36" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=37"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : « 15 bis » ; ce feuillet précède, dans son ordre, celui qui porte le numéro 16 (feuillet 35)</note></p>
<p><del><gap reason="illegible"/></del></p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">le feuillet s'ouvre sur une ligne entièrement biffée, où l'on reconnaît la relation du feuillet 28 recopiée avec <formula notation="TeX">\alpha</formula> à la place de <formula notation="TeX">\theta</formula> : <formula notation="TeX">(\alpha w)^{-1}(\alpha gv)(\alpha gv)^{-1}(\alpha gfu)\bigl((\alpha w)^{-1}(\alpha gfu)\bigr)^{-1} = 1</formula></note></p>
<p>(0) <formula notation="TeX">M</formula> pseudo-cofiltr. <gap reason="illegible"/>, i.e. <formula notation="TeX">\forall\, u,v</formula> <formula notation="TeX">\exists\, u',v'</formula> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">uu' = vv'</formula></p>
<p>(1) <formula notation="TeX">\forall\, u</formula>, <formula notation="TeX">\exists\, u'</formula> tel que <formula notation="TeX">uu' \overset{R}{\sim} \psi</formula>, i.e.
<formula notation="TeX">\exists\, p,q \in \mathbb{N}</formula> tels que <formula notation="TeX">\varphi^{p}uu' = \varphi^{q}\psi</formula></p>
<p>(2) <formula notation="TeX">\exists\ a \xrightarrow{\ \lambda\ } e = a\psi</formula>, i.e. <formula notation="TeX">\exists\, \lambda</formula>
tel que <formula notation="TeX">\psi\lambda \overset{R}{\sim} 1</formula>, i.e.
<formula notation="TeX">\exists\, \alpha,\beta \in \mathbb{N}</formula> tels que
<formula notation="TeX">\boxed{\ \varphi^{\alpha}\psi\lambda = \varphi^{\beta}\ }</formula></p>
<p>[ N.B. Si <formula notation="TeX">\psi</formula> est <hi rend="italic">minimal</hi>, alors (0) et (1) sont satisfaits, et (2) est
satisfait ssi <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">\exists\, \beta \in \mathbb{N}</formula> tel que
<formula notation="TeX">\varphi^{\beta}</formula> soit minimal (. Il <gap reason="illegible"/> pour un tel <formula notation="TeX">\beta</formula>,
<formula notation="TeX">\exists\, \lambda \in M</formula> <gap reason="illegible"/>) pour un tel <formula notation="TeX">\beta</formula>, tel que
<formula notation="TeX">\psi\lambda = \varphi^{\beta}</formula> ]</p>
<p>(3) <formula notation="TeX">\forall\, r,s \in \mathbb{N}</formula> avec <formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi</formula>, on a
<formula notation="TeX">r = s</formula>.</p>
<p>[ N.B. Si <formula notation="TeX">\psi</formula> est minimal, alors la relation
<formula notation="TeX" rend="display">R_0 : \qquad u \overset{R_0}{\sim} v \iff u\psi = v\psi</formula>
est aussi la relation d'équivalence définie par l'application
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{rcl}
    M &amp;\longrightarrow&amp; \mathrm{Ep}(M_0) \\
    u &amp;\longmapsto&amp; u_{M_0} = \bigl(\lambda \mapsto u\lambda : M_0 \to M_0\bigr)
  \end{array}</formula>
(puisque <formula notation="TeX">u\psi = v\psi \Longrightarrow u\psi\alpha = v\psi\alpha</formula>
<formula notation="TeX">\forall\, \alpha \in M</formula>, or <formula notation="TeX">\psi M = M_0</formula>, i.e. l'ens. des <formula notation="TeX">\psi\alpha</formula> est
l'ens. des <formula notation="TeX">\lambda \in M_0</formula>). Soit
<formula notation="TeX">\overline{M} \simeq M/R_0 \subset \mathrm{Ep}(M_0)</formula> le monoïde image.
<del>Ainsi</del> C'est un monoïde <gap reason="illegible"/> dans lequel on a :
<formula notation="TeX">\bar{u}\bar{f} = \bar{v}\bar{f} \Longrightarrow \bar{u} = \bar{v}</formula>, et il est
pseudo-cofiltrant, comme image de <formula notation="TeX">M</formula>. (<formula notation="TeX">X</formula> n'est filtrant que s'il est réduit à
1.) Ainsi la relation <formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi</formula> dans (3) équivaut à
<formula notation="TeX">\overline{\varphi}^{\,r} = \overline{\varphi}^{\,s}</formula>, et <formula notation="TeX">\overline{\varphi}</formula>
est l'image de <formula notation="TeX">\varphi</formula> dans <formula notation="TeX">\overline{M}</formula>. Si on a <formula notation="TeX">r = s+h</formula>, <formula notation="TeX">h \ge 1</formula>,
<del><gap reason="illegible"/></del> :</p>
<pb n="37" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=38"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 17</note></p>
<p>donc l'image <formula notation="TeX">\overline{M}</formula> de <formula notation="TeX">M</formula> dans <formula notation="TeX">\mathrm{Ep}(E)</formula> (<formula notation="TeX">E</formula> = ens. des éléments
minimaux de <formula notation="TeX">M</formula>) est un groupe. Donc si <formula notation="TeX">Y = B_M</formula> est 1-connexe, ce groupe est
réduit à <formula notation="TeX">\{1\}</formula>, ce qui signifie que pour <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">\lambda \in E</formula>
(p. ex. pour <formula notation="TeX">\lambda = \psi</formula>), <del><gap reason="illegible"/></del> et <formula notation="TeX">u \in M</formula>, i.e. <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">u\lambda = \lambda</formula>, ce qui implique que <formula notation="TeX">M</formula> est cofiltrant.</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">la lettre <formula notation="TeX">E</formula> est tracée d'un double trait sur le feuillet</note></p>
<p>Dans le cas contraire
(<formula notation="TeX">\varphi^{r}\psi = \varphi^{s}\psi \Longrightarrow r = s</formula>) <supplied resp="#pass"><gap reason="illegible"/> immédiat
<gap reason="illegible"/> dans <formula notation="TeX">\overline{M}</formula></supplied>, prenant la relation d'équivalence <formula notation="TeX">R_\varphi</formula>
<del>définie</del> par
<formula notation="TeX" rend="display">u \overset{R_\varphi}{\sim} v \iff \exists\, p,q \in \mathbb{N}
  \ \text{avec}\ \varphi^{p}u = \varphi^{q}v ,</formula>
et <gap reason="illegible"/> le quotient <formula notation="TeX">F = M/R_\varphi</formula>, considéré comme <formula notation="TeX">M</formula>-ens. à droite
<supplied resp="#pass">(pseudo-cofiltrant)</supplied> i.e. comme objet de <formula notation="TeX">Y^\wedge</formula>, alors <formula notation="TeX">Y_{/F}</formula> est
0-connexe (tous ses objets sont <unclear>équivalents</unclear>), mais elle n'est pas
1-connexe, plus précisément son groupe fondamental est isomorphe à
<formula notation="TeX">\pi_1(M_0)</formula>, où
<formula notation="TeX" rend="display">M_0 = \{\, f \in M \mid \psi f \overset{R_\varphi}{\sim} \psi \,\} ,</formula>
et admet un groupe quotient isomorphe à <formula notation="TeX">\mathbb{Z}</formula>, à savoir : l'homomorphisme
surjectif
<formula notation="TeX" rend="display">\pi_1(M_0) = G_0 \xrightarrow{\ \delta_0\ } \mathbb{Z}</formula>
<gap reason="illegible"/> défini sur <formula notation="TeX">M_0</formula> par
<formula notation="TeX" rend="display">\delta(f) = q - p \qquad \text{si } \varphi^{p}\psi f = \varphi^{q}\psi .</formula></p>
<p>[ N.B. On <del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> comme <formula notation="TeX">\psi \in M_0</formula>, on a <formula notation="TeX">\varphi\psi \in M_0</formula>,
<del><gap reason="illegible"/></del> donc <formula notation="TeX">\exists\, f</formula> tel que <formula notation="TeX">\psi f = \varphi\psi</formula>, et donc
<formula notation="TeX">f \in M_0</formula> et <formula notation="TeX">\delta(f) = 1</formula> ] Donc on a <formula notation="TeX">H^{1}(X,\mathbb{Z}) \ne 0</formula>.</p>
<pb n="39" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/158.pdf#page=40"/><p><note type="editorial" resp="#pass">sa pagination : p. 18</note></p>
<p><del>Donc</del> <supplied resp="#pass">Ainsi</supplied></p>
<p><hi rend="bold">Corollaire.</hi> Soit <formula notation="TeX">M</formula> un monoïde ayant un objet minimal. Si
<del><formula notation="TeX">M</formula> n'est pas</del> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">Y = B_M</formula> est tel que tous les objets 0-connexes de
<formula notation="TeX">Y^\wedge</formula> sont 1-connexes (ou simplement, que leur <formula notation="TeX">H^{1}(X,\mathbb{Q}) = 0</formula>),
donc <formula notation="TeX">M</formula> est cofiltrant.</p>
<p><hi rend="bold">Théorème.</hi> Soit <formula notation="TeX">X</formula> <del>une catégorie</del> <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">\in \mathrm{Cat}</formula></supplied>
pseudo-cofiltrante <gap reason="illegible"/> vérifiant : les objets 0-connexes de <formula notation="TeX">X^\wedge</formula>
(hyp. vérifiée si les objets 0-connexes de <gap reason="illegible"/> sont 1-connexes, ou <gap reason="illegible"/>
seulement il existe un groupe <supplied resp="#pass">abélien</supplied> <formula notation="TeX">h \ne 0</formula> tel que pour <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">H^{1}(F,h) \ne 0</formula>).</p>
<p>On suppose que <formula notation="TeX">X</formula> admet <del>des objets</del> un plus <del>grand</del> petit objet
<formula notation="TeX">e</formula>, et que <formula notation="TeX">X_{/e}</formula> (qui est <del><gap reason="illegible"/></del> pseudo-cofiltrant) en admet un
<unclear>également</unclear>, <gap reason="illegible"/> i.e. ce qui revient au même, que le monoïde
<formula notation="TeX">M = \mathrm{End}_X(e)</formula> admet un <del>objet</del> élément minimal <formula notation="TeX">\varphi</formula>.
(N.B. cette hypothèse de minimum est satisfaite si <unclear><formula notation="TeX">\mathrm{Ob}\,X</formula></unclear>
et <formula notation="TeX">M = \mathrm{End}_X(e)</formula> sont finis, en particulier si <formula notation="TeX">X</formula> est
<unclear>fini</unclear>.)</p>
<p><note type="editorial" resp="#pass">dans « <formula notation="TeX">M = \mathrm{End}_X(e)</formula> », un premier « End » est biffé et récrit</note></p>
<p>Considérons l'opération de <formula notation="TeX">\mathbb{N}</formula> sur <formula notation="TeX">e</formula> (identifié à un objet de
<formula notation="TeX">X^\wedge</formula>) définie par <formula notation="TeX">\varphi</formula>. <unclear><formula notation="TeX">\mathbb{N}</formula> opère par <formula notation="TeX">\varphi</formula></unclear>,
et distinguons deux cas :</p>
<p>a) Cette opération <del>se</del> fait « sans pts fixes », i.e.
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbb{N} \times e \longrightarrow e \times e ,\qquad
  (n,u) \longmapsto (\varphi^{n}u,\, u)</formula>
est mono. Il revient au <gap reason="illegible"/> de dire que pour</p>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
