<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 15, pages 101–120 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-09-23">2026-09-23</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-09-25">2026-09-25</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">15</idno>
          </msIdentifier>
          <head>Théorie arithmétique. Théorie de Galois des motifs (1965) : notes manuscites (s.d.), tapuscrit (s.d.).</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 101 à 120 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 6 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>1965-[vers 1977]</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\add</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> ; <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="1">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-09-23" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
      <change when="2026-09-25" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="6">
<pb n="101" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=102"/><p><note type="editorial" resp="#pass">la page s'ouvre au milieu de la phrase « Vérifions que cela donne
bien » qui termine le feuillet 99 (lot 5)</note></p>
<p>le <gap reason="illegible"/> correct pour les <formula notation="TeX">G/G^{\circ}</formula> : <unclear>celui-ci</unclear> en effet,
il <unclear>est dual d'un</unclear> gpe des racines de l'unité, <unclear>et ce
dernier</unclear> est bien le dual de <formula notation="TeX">\hat{\mathbf{Z}}</formula> !</p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">M(q^{m}) \subset M(q) \subset M(p), \qquad q = p^{n},</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">M(q^{m})^{m} \subset M(q)^{m} \subset M(q^{m}) \subset M(q).</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">ces deux lignes de formules sont écrites dans la moitié gauche du
feuillet, en regard du texte qui suit ; « <formula notation="TeX">= p^{n}</formula> » est noté sous le
<formula notation="TeX">q</formula> de <formula notation="TeX">M(q)</formula></note></p>
<p>Soit <formula notation="TeX">M(q)</formula> le s-gpe de <formula notation="TeX">\mathbf{Q}'(i)^{*}</formula> qui se définit en termes de
<gap reason="illegible"/> ci-dessus, soit <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">f_{q} \in G(q)</formula> <unclear>son</unclear> dual, qui
est le gpe de Galois motivique de <formula notation="TeX">\mathbf{F}_{q}</formula>. Considérons
l'extension <formula notation="TeX">\mathbf{F}_{q^{m}}</formula> de <formula notation="TeX">\mathbf{F}_{q}</formula>, <del><gap reason="illegible"/></del></p>
<p><note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">M(q) \simeq \mathbf{Z} \times M^{\circ}(q)</formula> si <formula notation="TeX">q = p^{r}</formula>,
<unclear><formula notation="TeX">r</formula> pair</unclear> ; <formula notation="TeX">M^{\circ}(q)</formula> formé des <unclear>unités</unclear>
<formula notation="TeX">u \in \mathbf{Q}'(i)^{*}</formula> <unclear>exc. <formula notation="TeX">p</formula></unclear>, et <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>
<unclear>conjugués entre eux</unclear>) qui satisfont à
<formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}(u) + v_{\mathfrak{p}'}(u) = 0</formula> ; le <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathbf{Z}</formula>
correspond <gap reason="illegible"/> de <formula notation="TeX">q^{1/2}</formula>. Les applications de transition entre les
<formula notation="TeX">M(q)</formula> <unclear>respectent</unclear> la <gap reason="illegible"/> facteur <formula notation="TeX">\mathbf{Z}</formula>, et la
multiplication <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">2</formula>, <gap reason="illegible"/> sur <formula notation="TeX">M^{\circ}</formula>.</note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale écrite en oblique le long du bord gauche, d'une encre
plus bleue ; un <formula notation="TeX">\mathbf{Z}</formula> y est surchargé, et un premier « <formula notation="TeX">M^{\circ}(p)</formula> »
corrigé en <formula notation="TeX">M^{\circ}(q)</formula></note></p>
<p><del><formula notation="TeX">G/\ill{}</formula></del>
<formula notation="TeX" rend="display">G(q) \longleftarrow G(q^{m}), \qquad f_{q^{m}} \longmapsto (f_{q})^{m} ;</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sur la page, la seconde flèche est tracée comme la première, de droite
à gauche, <formula notation="TeX">(f_{q})^{m}</formula> écrit sous <formula notation="TeX">G(q)</formula> et <formula notation="TeX">f_{q^{m}}</formula> sous <formula notation="TeX">G(q^{m})</formula></note>
on voit que l'homom. transposé <unclear>n'est autre que</unclear>
<formula notation="TeX" rend="display">M(q) \xrightarrow{\ \text{élévation à la } m\text{-ième puissance}\ } M(q^{m})</formula>
dont le noyau est <gap reason="illegible"/> de <unclear>(points de torsion)</unclear>
<del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>fini</unclear> (dans <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathbf{Z}/m\mathbf{Z}</formula>)
et dont l'image est <formula notation="TeX">M(q)^{m}</formula> <unclear>contenu dans</unclear> <formula notation="TeX">M(q^{m})</formula>,
<unclear>et contient</unclear> <formula notation="TeX">M(q^{m})^{m}</formula>, dont le <unclear>conoyau</unclear> est
annulé par <formula notation="TeX">m</formula>. Par suite, le <del>conoyau</del> noyau de <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> est
annulé par <formula notation="TeX">m</formula>.</p>
<p><del>Consi</del> Considérons la limite <unclear>inductive</unclear> des <formula notation="TeX">M(q)</formula> (<formula notation="TeX">q</formula>
variant multiplicativement) par les homom. précédents : on trouve
<formula notation="TeX">M(q^{\infty})</formula>, un gpe <unclear>sans torsion</unclear>, dont le dual doit être le
groupe de</p>
<pb n="103" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=104"/><p>Galois <unclear>motivique</unclear> de <formula notation="TeX">\overline{\mathbf{F}}_{p}</formula>.
<del><gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del>
<del><formula notation="TeX">M^{\circ}(q^{m}) \to M^{\circ}(q)</formula></del> <del><unclear>induisent</unclear></del>
<del>un</del> <del><unclear>isom.</unclear></del>
<del><formula notation="TeX">M^{\circ}(q') \otimes_{\mathbf{Z}} \mathbf{Q}</formula></del>
<del><formula notation="TeX">\to M^{\circ}(q) \otimes_{\mathbf{Z}} \mathbf{Q}</formula>,</del>
on constate que <formula notation="TeX">M^{\circ}(q^{\infty})</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> s'identifie à
<del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">M^{\circ}(q) \otimes_{\mathbf{Z}} \mathbf{Q}</formula>, qui est
lui-même <gap reason="illegible"/> à un quotient <formula notation="TeX">P/U</formula>, <formula notation="TeX">U</formula> étant le gpe des racines de l'<formula notation="TeX">1</formula>,
et <formula notation="TeX">P</formula> étant le s-gpe de <formula notation="TeX">\overline{\mathbf{Q}}^{*}</formula> formé des <formula notation="TeX">\lambda</formula>
tels que <formula notation="TeX">\lambda^{n} \in M^{\circ}(q)</formula> pour <formula notation="TeX">n</formula> assez grand.</p>
<p><note type="authorial" place="margin">On a donc <formula notation="TeX">M(q^{\infty}) \simeq \mathbf{Z} \times M^{\circ}(q^{\infty})</formula>,
<formula notation="TeX">M^{\circ}(q^{\infty}) = \varinjlim M^{\circ}(q^{m}) \simeq M^{\circ} \otimes_{\mathbf{Z}} \mathbf{Q}</formula></note>
<note type="editorial" resp="#pass">en haut à droite du feuillet</note></p>
<p><del>L'homom.</del>
<formula notation="TeX" rend="display">M^{\circ}(q = p^{n}) \longrightarrow P/U</formula>
s'obtient par
<formula notation="TeX" rend="display">\lambda \longmapsto \lambda^{1/n} \bmod U</formula>
(à la détermination de <formula notation="TeX">U</formula> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> près), car bien
<formula notation="TeX">(\lambda^{1/n})^{n} = \lambda \in M^{\circ}(p^{n})</formula> ; <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">M(p^{n})^{\wedge} \subset M(p)</formula>. <unclear>Trouve-t-on</unclear> <formula notation="TeX">P/U</formula> tout
entier ? <formula notation="TeX">\hat{M}(p)</formula> <gap reason="illegible"/></p>
<p><del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\lambda \in \overline{\mathbf{Q}}^{*}</formula> tels que
<formula notation="TeX">\lambda^{n} \in M^{\circ}(p)</formula>, <del>donc</del> <gap reason="illegible"/> <del><gap reason="illegible"/></del>
pour <gap reason="illegible"/> il <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mu \in M^{\circ}(p^{m})</formula>, i.e. <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">\lambda^{m} \in M^{\circ}(p^{m})</formula> <unclear>pour un</unclear> ensemble ?? <gap reason="illegible"/>
la bonne <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>. On peut <del><gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\lambda</formula> <gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/>
multiplier par <formula notation="TeX">n</formula>, et la question devient si pour <formula notation="TeX">\lambda \in M^{\circ}(p)</formula>,
<formula notation="TeX">n \in \mathbf{N}^{*}</formula> étant donnés, il existe un <formula notation="TeX">h \in \mathbf{N}^{*}</formula>
tel que <formula notation="TeX">\lambda^{h} \in M^{\circ}(p^{hn})</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">à partir de « <formula notation="TeX">M^{\circ}(q = p^{n}) \to P/U</formula> », tout le reste du
feuillet est enfermé dans un cadre (ouvert par « L'homom. » biffé) et
barré de deux longs traits obliques</note></p>
<pb n="105" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=106"/><p>La forme plus juste, « géométrique » de la conjecture ci-dessus devrait
<unclear>peut-être</unclear> <del>aussi</del> bien <gap reason="illegible"/> ainsi, <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>
<gap reason="illegible"/> : <formula notation="TeX">M^{\circ} \otimes_{\mathbf{Z}} \mathbf{Q}</formula> (ou <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\pi</formula>
<gap reason="illegible"/> …), la <del>grande</del> « partie compacte » du <del><gap reason="illegible"/></del>
groupe de Galois motivique de <formula notation="TeX">\overline{\mathbf{F}}_{p}</formula>, qui serait
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> :
<formula notation="TeX" rend="display">G \simeq D(M^{\circ} \otimes \mathbf{Q}) \times \mathbf{G}_{m}</formula>
avec l'homom. inj : <formula notation="TeX">\mathbf{G}_{m} \to G</formula> s'identifiant à <formula notation="TeX">j</formula>, et
<del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">(x, \lambda) \mapsto \lambda^{2}</formula> s'identifiant à
<formula notation="TeX">\varepsilon</formula>.</p>
<p>En termes de <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> de Frobenius :</p>
<p><note type="authorial" place="margin"><unclear>Résulterait</unclear> <del><gap reason="illegible"/></del> <unclear>probablement</unclear>
de la théorie de la multiplication complexe : cf. Taniyama–Shimura</note></p>
<p><hi rend="italic">Conjecture affaiblie</hi>. Soit <formula notation="TeX">\lambda \in \overline{\mathbf{Q}}^{*}</formula>,
<del>tel que pour tt</del>
<del><unclear>il existe</unclear> un entier <formula notation="TeX">n &gt; 0</formula> avec <formula notation="TeX">\lambda^{n}</formula>
satisfaisant aux</del> un <hi rend="italic">entier</hi> algébrique,
<del>conditions, <gap reason="illegible"/> de <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">p</formula></del>
<del>tel qu'il existe un entier <formula notation="TeX">n</formula></del> <gap reason="illegible"/> entier <formula notation="TeX">i \geqslant 0</formula>) <gap reason="illegible"/>
tel qu'il existe un <gap reason="illegible"/> et une <hi rend="italic">unité</hi> <formula notation="TeX">u</formula> <gap reason="illegible"/> pour
<formula notation="TeX">\lambda = p^{i/2} u</formula>, <del>soit <gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> et qu'il existe un
entier (<gap reason="illegible"/> <unclear>exc. <formula notation="TeX">p</formula></unclear>]) <formula notation="TeX">n &gt; 0</formula> tel que
<formula notation="TeX">u^{n} \in \mathbf{Q}'(i)^{*}</formula>, et
<formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}(u^{n}) + v_{\mathfrak{p}'}(u^{n}) = 0</formula> pour tt couple
d'idéaux premiers de <formula notation="TeX">\mathbf{Q}'(i)</formula> <unclear>au-dessus</unclear> d'un idéal
premier de <formula notation="TeX">\mathbf{Q}'</formula>. Alors il existe un entier <formula notation="TeX">m &gt; 0</formula> tel que
<formula notation="TeX">\lambda^{m} = (p^{m})^{i/2} u^{m}</formula> soit <del>une</del> valeur propre du
frobenius <formula notation="TeX">f_{p^{m}}</formula> dans un motif semi-simple <unclear>de poids <formula notation="TeX">i</formula></unclear>
convenable sur <formula notation="TeX">\mathbf{F}_{p^{m}}</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">les quatre premières lignes de l'énoncé sont en partie biffées d'un
long trait chacune, et l'état final se lit mal ; « de poids <formula notation="TeX">i</formula> » est
ajouté dans l'interligne, au-dessus de « convenable » ; un trait vertical
isole l'énoncé à gauche</note></p>
<pb n="107" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=108"/><p><formula notation="TeX">K</formula> extension tot. réelle [i.e. si <formula notation="TeX">K</formula> défini par
<formula notation="TeX">H \subset \pi_{1}(\mathbf{Q})</formula>, <formula notation="TeX">H</formula> contient tous les conjugués de <formula notation="TeX">\tau</formula>,
<formula notation="TeX">\tau</formula> la conjugaison ordinaire)</p>
<p>A) <formula notation="TeX">L</formula> extension quadratique, <formula notation="TeX">L = K(x)</formula>, <formula notation="TeX">x^{2} + ax + b = 0</formula>
(<formula notation="TeX">a, b \in K</formula>), <formula notation="TeX">a = x + \bar{x}</formula>, <formula notation="TeX">b = x\bar{x}</formula> ; <formula notation="TeX">\sigma</formula> l'élément non
trivial de <formula notation="TeX">\mathrm{Gal}(L|K)</formula>, alors <formula notation="TeX">\sigma x = \bar{x}</formula> pour tt <formula notation="TeX">x</formula>.
Conditions équivalentes :</p>
<quote><p><formula notation="TeX">L</formula> tot. imaginaire</p>
<p><formula notation="TeX">\Updownarrow</formula></p>
<p>Pour tt plongement de <formula notation="TeX">K</formula> dans <formula notation="TeX">\mathbf{R}</formula>,
<formula notation="TeX">\Delta = a^{2} - 4b = (x - \bar{x})^{2}</formula> est <formula notation="TeX">&lt; 0</formula>, i.e. <formula notation="TeX">\Delta</formula> est
tot. <del>positif</del> [str.] négatif</p>
<p><formula notation="TeX">\Updownarrow</formula> <del><formula notation="TeX">L</formula> <gap reason="illegible"/> stable par <formula notation="TeX">x \mapsto \bar{x}</formula>, <gap reason="illegible"/></del>
<del><formula notation="TeX">(x - \bar{x})^{2}</formula> est tot. positif</del></p></quote>
<p><del>Alors <formula notation="TeX">\sigma</formula> est la conj. <gap reason="illegible"/></del>
<note type="editorial" resp="#pass">la signification de <formula notation="TeX">a</formula> et <formula notation="TeX">b</formula> (« <formula notation="TeX">a = x + \bar{x}</formula>, <formula notation="TeX">b = x\bar{x}</formula> »,
de signe écrit tel quel) est ajoutée sous l'équation ; « str. » est
écrit au-dessus de « positif » biffé</note></p>
<p>B) Soit <formula notation="TeX">x \in \overline{\mathbf{Q}} \subset \mathbf{C}</formula>. Conditions
équivalentes :</p>
<list rend="enumerate">
<label>1)</label><item><formula notation="TeX">x + \bar{x}</formula> [et <formula notation="TeX">x\bar{x}</formula> sont] tot. réels, <formula notation="TeX">(x - \bar{x})^{2}</formula>
  est tot. <del><formula notation="TeX">\geqslant 0</formula> positif</del> [str.] <formula notation="TeX">&lt; 0</formula> négatif</item>
</list>
<p><note type="authorial" place="margin">[<unclear>conséquence</unclear> des autres, car
<formula notation="TeX">x\bar{x} = \frac{1}{4}\bigl((x + \bar{x})^{2} - (x - \bar{x})^{2}\bigr)</formula>]</note>
<note type="editorial" resp="#pass">la note marginale est reliée par une flèche à « [et <formula notation="TeX">x\bar{x}</formula>
sont] »</note></p>
<p><formula notation="TeX">\Updownarrow</formula></p>
<list rend="enumerate">
<label>2)</label><item><del><formula notation="TeX">x</formula> est quadr.</del> <formula notation="TeX">\exists</formula> un <formula notation="TeX">K</formula> tot. réel et une
  extension <formula notation="TeX">L</formula> tot. imaginaire de <formula notation="TeX">K</formula>, dont <formula notation="TeX">x</formula> soit un générateur.</item>
</list>
<p><formula notation="TeX">\Updownarrow</formula></p>
<list rend="enumerate">
<label>2')</label><item><formula notation="TeX">x \in \mathbf{Q}'(i) - \mathbf{Q}'</formula>, i.e. <gap reason="illegible"/></item>
</list>
<p>En effet, 2) <formula notation="TeX">\Rightarrow</formula> 1) en vertu de A), et pour 1) <formula notation="TeX">\Rightarrow</formula> 2),
il suffit de prendre <formula notation="TeX">K = \mathbf{Q}(a, b)</formula> où <formula notation="TeX">a = x + \bar{x}</formula>,
<formula notation="TeX">b = x\bar{x}</formula>, et appliquer encore A). <hi rend="italic">Remarque</hi>. Cet
<unclear>argument</unclear> prouve que les conditions de 1) sont stables par
conjugaison, ce qui n'était pas évident autrement.</p>
<p><del>3) <formula notation="TeX">x\bar{x}</formula> est tot. str. positif, et de même pour
<formula notation="TeX">x_{\alpha}\bar{x}_{\alpha}</formula> pour tt conjugué de <formula notation="TeX">x</formula></del></p>
<p>C) Soit <formula notation="TeX">x \in \overline{\mathbf{Q}} \subset \mathbf{C}</formula>. Conditions
équivalentes :</p>
<list rend="enumerate">
<label>1)</label><item><formula notation="TeX">x + \bar{x}</formula> tot. réel, <formula notation="TeX">(x - \bar{x})^{2}</formula> tot. négatif</item>
<label>2)</label><item><formula notation="TeX">\exists</formula> <formula notation="TeX">K</formula>, <formula notation="TeX">L</formula> comme plus haut, <formula notation="TeX">x \in</formula> <del><formula notation="TeX">K</formula></del>
  <unclear><formula notation="TeX">L</formula></unclear></item>
<label>3)</label><item><formula notation="TeX">x \in \mathbf{Q}'(i)</formula>.</item>
<label>4)</label><item><formula notation="TeX">x\bar{x}</formula> tot. positif, <del>et de même</del> ainsi que
  <formula notation="TeX">x_{\alpha}\bar{x}_{\alpha}</formula> pour tt conjugué <formula notation="TeX">x_{\alpha}</formula> de <formula notation="TeX">x</formula>.</item>
</list>
<p><note type="editorial" resp="#pass">des doubles flèches relient 1), 2), 3) ; une ligne partie de 3)
va vers 4), marquée d'une flèche « ? <formula notation="TeX">\Uparrow</formula> » ; un « égal » est biffé
au-dessus de « ainsi que »</note></p>
<pb n="109" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=110"/><p><note type="editorial" resp="#pass">à gauche, en tête, un diagramme d'extensions, redessiné ici :
<formula notation="TeX">\mathbf{Q}'(i)</formula> — <formula notation="TeX">L</formula> en haut, <formula notation="TeX">\mathbf{Q}'</formula> — <formula notation="TeX">K</formula> au-dessous, <formula notation="TeX">L</formula> au-dessus
de <formula notation="TeX">K</formula> et de <formula notation="TeX">L_{0}</formula>, <formula notation="TeX">L_{0}</formula> au-dessus de <formula notation="TeX">K_{0}</formula>, <formula notation="TeX">K</formula> et <formula notation="TeX">K_{0}</formula> au-dessus
de <formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula> ; une accolade, à droite de <formula notation="TeX">L</formula>, <formula notation="TeX">L_{0}</formula>, <formula notation="TeX">K</formula>, <formula notation="TeX">K_{0}</formula>, porte
« galoisienne »</note></p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}[column sep=small, row sep=small]
  \mathbf{Q}'(i) \arrow[r, no head] \arrow[d, no head] &amp; L \arrow[d, no head] \arrow[dr, no head] &amp; \\
  \mathbf{Q}' \arrow[r, no head] &amp; K \arrow[dd, no head] \arrow[dr, no head] &amp; L_{0} \arrow[d, no head] \\
  &amp; &amp; K_{0} \\
  &amp; \mathbf{Q} &amp;
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>On veut construire le gpe de type <unclear>multiplicatif</unclear> <formula notation="TeX">G(q)</formula>
<unclear>associé</unclear> à l'ens. <formula notation="TeX">M(q)</formula> des <formula notation="TeX">\lambda \in L</formula> tels que
<formula notation="TeX">\lambda\bar{\lambda} = q^{i}</formula>, et <formula notation="TeX">\lambda</formula> entiers exc. <formula notation="TeX">p</formula>. On a vu que
<formula notation="TeX" rend="display">M_{0}(q)/\mathrm{Torsion} \simeq (\mathbf{Z}^{\mathcal{P}})' \qquad (*)</formula>
<note type="authorial" place="margin">N.B. <formula notation="TeX">M_{0}(q) = M_{0}(p)</formula> = ens. des unités <formula notation="TeX">u \in L</formula> entières
exc. <formula notation="TeX">p</formula> et satisfaisant <formula notation="TeX">u\bar{u} = 1</formula>.</note></p>
<p><formula notation="TeX">\mathcal{P}</formula> l'ens. des idéaux premiers de <formula notation="TeX">L</formula> sur <formula notation="TeX">p</formula>. On peut supposer
que les idéaux <del>pre</del> de <formula notation="TeX">K</formula> se <unclear>décomposent</unclear> dans <formula notation="TeX">L</formula>.
Choisissons un des <del><gap reason="illegible"/></del> idéaux <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathfrak{p}</formula>, on peut
<unclear>définir</unclear> <gap reason="illegible"/> sur <formula notation="TeX">M</formula> une forme <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">\lambda \mapsto v_{\mathfrak{p}}(\lambda)</formula> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\check{M}</formula> <gap reason="illegible"/>
<gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathfrak{G}</formula> le <gap reason="illegible"/> conjugué d'ailleurs <gap reason="illegible"/> gpe de Galois
<formula notation="TeX">\Gamma</formula> de <formula notation="TeX">L</formula>, d'où
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbf{G}_{m\,L} \xrightarrow{\ v_{\mathfrak{p}}\ } G_{L}.</formula>
Soit <formula notation="TeX">\Gamma_{\mathfrak{p}}</formula> le gpe de décomposition pour <formula notation="TeX">\mathfrak{p}</formula>,
<unclear>quotient</unclear> <del><formula notation="TeX">K_{0}</formula> le corps</del> <formula notation="TeX">L_{0}</formula> le corps
<del>aussi</del> des invariants de <formula notation="TeX">\Gamma_{\mathfrak{p}}</formula>, <formula notation="TeX">K_{0} = L_{0} \cap K</formula>.
Alors <formula notation="TeX">L_{0}</formula> est le plus petit corps de rationalité de <formula notation="TeX">v</formula>, <unclear>sur</unclear>
lequel <del>dans</del>
<formula notation="TeX" rend="display">v : \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \longrightarrow G_{L_{0}}</formula>
est induit par <formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}</formula> sur <formula notation="TeX">L_{0}</formula>.</p>
<p>D'autre part, si <formula notation="TeX">\mathfrak{p}_{0}</formula> est induit par <formula notation="TeX">\mathfrak{p}</formula>,
l'<gap reason="illegible"/> local complété <del>l'anneau <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del> alors
<del><gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> de <formula notation="TeX">\mathfrak{p}_{0}</formula> et
<gap reason="illegible"/> le corps <formula notation="TeX">(L_{0}, \mathfrak{p}_{0})</formula> est défini <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">\mathbf{Z}_{\ell}</formula>. Notons que <gap reason="illegible"/> la donnée de la classe à isom. 
unique près par la donnée de la <del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> de <formula notation="TeX">L</formula>, et par sa
définition <gap reason="illegible"/> relatif de <formula notation="TeX">\mathbf{Z}_{(\mathfrak{p})}</formula> dans <formula notation="TeX">L</formula> ….
Notons que <formula notation="TeX">L_{0}</formula> est <gap reason="illegible"/> imaginaire, grâce à l'hypothèse que
<formula notation="TeX">\tau\mathfrak{p} \neq \mathfrak{p}</formula>.</p>
<pb n="111" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=112"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\struck{\ill{}}\ \mathbf{Z}/2\mathbf{Z} \to \Gamma \to \Gamma' \to 0,
  \qquad 1 \to \Gamma_{\mathfrak{p}} \subset \Gamma</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">en haut à gauche ; <formula notation="TeX">\Gamma_{\mathfrak{p}}</formula> est écrit sous <formula notation="TeX">\Gamma</formula>,
avec un signe d'inclusion vertical, et un trait vertical relie
<formula notation="TeX">\mathbf{Z}/2\mathbf{Z}</formula> au « 1 »</note></p>
<p>D'autre part, <formula notation="TeX">(\mathbf{Z}^{\mathcal{P}})'</formula> correspond à un tore sur
<formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula>, qui peut se décrire ainsi, comme <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> en
termes de Galois : l'ext. quadratique <formula notation="TeX">L_{0}</formula> de <formula notation="TeX">K_{0}</formula> définit un
<unclear>groupe tordu</unclear>
<formula notation="TeX">U</formula> de <gap reason="illegible"/> (savoir
<formula notation="TeX">\operatorname{Ker}\bigl(\prod_{L_{0}/K_{0}} \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \to \mathbf{G}_{m\,K_{0}}\bigr)</formula>)
et on considère <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX" rend="display">G' = \prod_{K_{0}/\mathbf{Q}} U = \operatorname{Ker}\Bigl(\prod_{L/\mathbf{Q}} \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \to \prod_{K_{0}/\mathbf{Q}} \mathbf{G}_{m\,K_{0}}\Bigr)</formula>
(donc
<formula notation="TeX">G'(\mathbf{Q}) = \operatorname{Ker}\bigl(L_{0}^{*} \xrightarrow{N_{L_{0}/K_{0}}} K_{0}^{*}\bigr)</formula>).
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> un homom.
<note type="editorial" resp="#pass">sous le premier produit du noyau, l'indice est lu « <formula notation="TeX">L/\mathbf{Q}</formula> »,
non « <formula notation="TeX">L_{0}/\mathbf{Q}</formula> »</note>
<formula notation="TeX" rend="display">(**) \qquad \varphi : G' \longrightarrow G</formula>
qui est une isogénie de <formula notation="TeX">G'</formula> sur <formula notation="TeX">G^{\circ}</formula>. D'ailleurs
<formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}} : \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \to G_{L_{0}}</formula> se factorise par
<formula notation="TeX">G'_{L_{0}}</formula> ; d'où</p>
<p><figure type="diagram"><formula notation="tikz-cd">\begin{tikzcd}
  \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \arrow[r, "v'"] \arrow[d, no head, "\Vert" description] &amp; G'_{L_{0}} \arrow[d] \\
  \mathbf{G}_{m\,L_{0}} \arrow[r, "v"] &amp; G_{L_{0}}
\end{tikzcd}</formula></figure></p>
<p>On fera attention que l'élément <formula notation="TeX">f_{0}</formula> de <unclear><formula notation="TeX">G^{\circ}(\mathbf{Q})</formula></unclear>
<note type="authorial" place="margin"><formula notation="TeX">= f\, j(p^{1/2})</formula></note>
ne se relève en un élément <formula notation="TeX">f'</formula> de <formula notation="TeX">G'(\mathbf{Q})</formula> que si
<del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> i.e. 
<formula notation="TeX">M(q)/\mathrm{torsion} \xrightarrow{\ \sim\ } (\mathbf{Z}^{\mathcal{P}})'</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">= f\,j(p^{1/2})</formula> » est écrit au-dessus de <formula notation="TeX">G^{\circ}(\mathbf{Q})</formula>,
dans un contour relié par un trait à <formula notation="TeX">f_{0}</formula> ; l'exposant de <formula notation="TeX">G</formula> est mal
formé, et un astérisque suit la parenthèse</note></p>
<pb n="113" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=114"/><p><note type="authorial" place="margin">demander à Serre ?</note>
Ce n'est <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> que <gap reason="illegible"/> le cas, <del><gap reason="illegible"/></del> si
<formula notation="TeX">K_{0} = \mathbf{Q}</formula> : il s'agit de donner un exemple de
<formula notation="TeX">\mathbf{Z}/2\mathbf{Z}</formula> opérant non trivialement sur <formula notation="TeX">\mathrm{Pic}(A)</formula>, <formula notation="TeX">A</formula>
étant <del>l'anneau</del> <del><gap reason="illegible"/></del> des entiers de <formula notation="TeX">L</formula>. On constate
d'ailleurs que <formula notation="TeX">\mathbf{Z}/2\mathbf{Z}</formula> opère sur <formula notation="TeX">\mathrm{Pic}(A)</formula> par
<unclear>symétrie</unclear> ; il s'agit donc de trouver <formula notation="TeX">\mathrm{Pic}(A)</formula> non un
<formula notation="TeX">2</formula>-gpe !</p>
<pb n="116" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=117"/><p>Soit <formula notation="TeX">G</formula> un gpe <del><gap reason="illegible"/></del> alg. <gap reason="illegible"/> sur <formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula> provenant
d'une situation motivique <unclear>[<formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula>]</unclear>, <del><gap reason="illegible"/></del>
soit <formula notation="TeX">U = \operatorname{Ker}(G^{\circ} \xrightarrow{\ \varepsilon\ } \mathbf{G}_{m})</formula>.
On a donc un élément canonique <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathbf{G}_{m}</formula>.
<del>On a <formula notation="TeX">U = \ill{}\ G</formula></del></p>
<p><note type="authorial" place="margin">N.B. La <unclear>condition</unclear> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>
<unclear>structure</unclear> <gap reason="illegible"/> 1, 2, 3</note></p>
<p><hi rend="italic">Proposition 1</hi>. Conditions équivalentes :</p>
<list rend="enumerate">
<label>(i)</label><item><formula notation="TeX">U</formula> est un tore.</item>
<label>(ii)</label><item><formula notation="TeX">\varepsilon</formula> est <gap reason="illegible"/> dans l'ens. des <unclear>caractères</unclear>
  <formula notation="TeX">G \to \mathbf{G}_{m}</formula> (« normalisés »)</item>
<label>(iii)</label><item><formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula> admet un foncteur fibre (« normalisé »),
  i.e. <formula notation="TeX">\mathcal{G}_{\mathbf{R}} \neq \emptyset</formula>.</item>
</list>
<p>C'est <unclear>toujours</unclear> vrai si <formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula> a degrés pairs, i.e. 
<unclear><formula notation="TeX">j(\mu_{2}) = 0</formula></unclear>.
<note type="editorial" resp="#pass">les deux « normalisé » sont ajoutés au crayon ; le premier, entre
parenthèses, est relié par une accolade au foncteur fibre de (iii)</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">i.e. correspondant à un <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>
de foncteurs <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> dont <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></note>
<note type="editorial" resp="#pass">note marginale au crayon, dans un contour, le long du bord gauche</note></p>
<p><hi rend="italic">Proposition 2</hi>. Conditions équivalentes :</p>
<list rend="enumerate">
<label>(i)</label><item><formula notation="TeX">U</formula> est de la forme <formula notation="TeX">U^{\circ} \times \mu_{2}</formula>, <formula notation="TeX">U^{\circ}</formula> un tore
  [dans <formula notation="TeX">\mathrm{Hom}(\mathcal{L}; \mathbf{G}_{m})</formula>]</item>
<label>(ii)</label><item><formula notation="TeX">\varepsilon</formula> n'est <del><gap reason="illegible"/></del> pas un <unclear>carré</unclear>
  « normalisé »</item>
<label>(iii)</label><item><formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula> n'admet pas de foncteur fibre, i.e. 
  <formula notation="TeX">\mathcal{G}_{\mathbf{R}} = \emptyset</formula>.</item>
</list>
<p>Le fait que (i) implique <gap reason="illegible"/> ; (ii) [dans prop. 1 et prop. 2,
résulte trivialement] de <del>l'équivalence de</del> l'existence de <formula notation="TeX">j</formula> avec
<formula notation="TeX">\varepsilon j(\lambda) = \lambda^{2}</formula> ; ainsi que le fait que
<formula notation="TeX">(1\,\mathrm{ii}) \Longleftrightarrow (\text{non}\ \struck{\ill{}}\ 2\,(\mathrm{ii}))</formula>.</p>
<p>On a (iii) <formula notation="TeX">\Rightarrow</formula> (ii), car plus généralement pour tt
<del><gap reason="illegible"/></del> objet de [degré impair] <del>degré</del> de
<formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula>, le <unclear>rang</unclear> <del>degré</del> doit être
pair, comme il résulte de l'existence d'une forme alternée fondamentale.
D'autre part (i) <formula notation="TeX">\Rightarrow</formula> (iii), car si <formula notation="TeX">T</formula> est un tore
<unclear>compact</unclear> sur <formula notation="TeX">\mathbf{R}</formula>, <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">H^{2}(\mathbf{R}, T) = 0</formula> ! Enfin, si <del>Cor</del> <formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula> est à
degrés pairs i.e. <formula notation="TeX">j(\mu_{2}) = 0</formula>, alors <formula notation="TeX">j = 2j'</formula> et
<formula notation="TeX">\varepsilon j' = \mathrm{id}</formula>, donc on a (ii).
<note type="editorial" resp="#pass">l'exposant de <formula notation="TeX">H^{2}(\mathbf{R}, T)</formula> est douteux</note></p>
<p><hi rend="italic">Cor</hi>. Si <formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula> est quelconque, la sous-catégorie [motivique]
<formula notation="TeX">\mathcal{M}^{\mathrm{pair}}</formula> <del><gap reason="illegible"/></del> (qui correspond à
<formula notation="TeX">G/\struck{\ill{}}\,j(\mu_{2})</formula>) <del><gap reason="illegible"/></del> admet un
<formula notation="TeX">\mathbf{R}</formula>-foncteur fibre.</p>
<pb n="118" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=119"/><p><hi rend="italic">Cor</hi>. Dans le cas de la prop. 2, <del>la catégorie</del> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">G^{\circ} \simeq U^{\circ} \times \mathbf{G}_{m}</formula>, <formula notation="TeX">\varepsilon = \mathrm{pr}_{2}</formula>,
<formula notation="TeX">j(\lambda) = \struck{\ill{}}</formula> <unclear><formula notation="TeX">j_{1}(\lambda)^{2}</formula></unclear>. La structure
<del>motivique 1) 2) 3)</del> de catégorie tensorielle de
<formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula> est connue tot. <gap reason="illegible"/> par la connaissance de
<formula notation="TeX">G</formula> et l'élément de <formula notation="TeX">H^{2}(\mathbf{R}, U)</formula> caractéristique, qui
<del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/> l'unique élément non nul de <formula notation="TeX">H^{2}(\mathbf{R}, U)</formula>,
correspondant à l'unique élément non nul de <formula notation="TeX">H^{2}(\mathbf{R}, \mu_{2})</formula>.
Il existe un <del><gap reason="illegible"/></del> objet <formula notation="TeX">E</formula> de <formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula>
<del><gap reason="illegible"/></del> de degré <formula notation="TeX">1</formula>, rang <formula notation="TeX">2</formula>, <del><gap reason="illegible"/></del> tel que la
sous-catégorie tensorielle <del><gap reason="illegible"/></del> <formula notation="TeX">\mathcal{M}'</formula> qu'il engendre
<gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathbf{R}</formula>-tordue, et <del><gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/></del> tel que
<formula notation="TeX">U^{\circ}</formula> y opère trivialement.</p>
<p>Dans le cas favorable <formula notation="TeX">\mathcal{G}_{\mathbf{R}} \neq \emptyset</formula>,
<del>i.e. <formula notation="TeX">U</formula> un tore <gap reason="illegible"/></del> l'ens. [<formula notation="TeX">H^{0}(\mathcal{G}_{\mathbf{R}})</formula>
des objets à isom. près de <formula notation="TeX">\mathcal{G}_{\mathbf{R}}</formula>]
<del><formula notation="TeX">\mathrm{Ob}\,\mathcal{G}_{\mathbf{R}}</formula></del> est un <del>ens. 
principal homogène</del> torseur sous le gpe <formula notation="TeX">H^{1}(\mathbf{R}, U)</formula>, qui
lui-même <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">{}_{2}U(\mathbf{R}) \simeq (\mathbf{Z}/2\mathbf{Z})^{\dim U}</formula>.
D'autre part, à chaque élément de <formula notation="TeX">\mathrm{Ob}\,\mathcal{G}_{\mathbf{R}}</formula>
correspond une <del>structure de <gap reason="illegible"/></del> [structure polarisante] sur
<formula notation="TeX">G^{\circ}</formula>, définie par un homom. 
<formula notation="TeX">\mu_{2\,\mathbf{C}} \xrightarrow{\ i_{1}\ } G^{\circ}_{\mathbf{C}}</formula> tel
que <formula notation="TeX">\varepsilon_{\mathbf{R}} i_{1} = \mathrm{id}</formula>,
<formula notation="TeX">i_{1}\bar{\imath}_{1} = j_{\mathbf{R}}</formula>, et l'ens. de ces structures est
<gap reason="illegible"/> un torseur sous <formula notation="TeX">{}_{2}U(\mathbf{R})</formula>. L'application
<formula notation="TeX" rend="display">H^{0}(\mathcal{G}_{\mathbf{R}}) \longrightarrow \mathrm{Pol}(\mathcal{G}_{\mathbf{R}})</formula>
est compatible avec les opérations de <formula notation="TeX">{}_{2}U(\mathbf{R})</formula>, <hi rend="italic">donc
bijective</hi>. Donc les <formula notation="TeX">\mathbf{R}</formula>-foncteurs fibres à isom. près</p>
<pb n="120" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/15.pdf#page=121"/><p>et les structures de polarisation sur <formula notation="TeX">G^{\circ}</formula> se déterminent
<hi rend="italic">mutuellement</hi>.</p>
<p><del>Donc</del> [À voir : <unclear>le gpe des automorphismes</unclear> de
<formula notation="TeX">(G^{\circ}_{\mathbf{R}}, \varepsilon_{\mathbf{R}}, j_{\mathbf{R}})</formula>
voire <formula notation="TeX">(G^{\circ}, \varepsilon, \mu)</formula>, voire <formula notation="TeX">(G, \varepsilon, \mu)</formula>
opère-t-il transitivement sur <formula notation="TeX">\mathrm{Pol}(G)</formula> ? <del>Et de même</del>
<unclear>Par exemple</unclear>, est-il impossible <del><gap reason="illegible"/></del> de distinguer
<del><gap reason="illegible"/></del> une <del><gap reason="illegible"/>, <gap reason="illegible"/></del> polarisation ou une
<unclear>classe</unclear> de polarisations préférentielles ?]
<note type="editorial" resp="#pass">l'indice de <formula notation="TeX">G^{\circ}</formula> dans le deuxième triplet est mal formé</note></p>
<p>Prenons p. ex. une catégorie de Motifs géométriques sur <formula notation="TeX">\mathbf{F}_{q}</formula>,
<formula notation="TeX">q = p^{n}</formula>. Alors <gap reason="illegible"/> d'ailleurs il y a une classe de conjugaison
d'homom.
<formula notation="TeX" rend="display">i : \mathbf{G}_{m\,\mathbf{C}} \longrightarrow G_{\mathbf{C}}</formula>
distinguée, avec
<formula notation="TeX" rend="display">\bar{\imath}\, i = j, \qquad \varepsilon i = \mathrm{id}</formula>
définie, <del><gap reason="illegible"/></del> si <formula notation="TeX">G</formula> correspond à <formula notation="TeX">M \subset L^{*}</formula> (<formula notation="TeX">L</formula>
quadratique tot. imag. sur <formula notation="TeX">K</formula> tot. réel), par la <unclear>forme</unclear>
<formula notation="TeX">\lambda \mapsto \frac{1}{n} v_{\mathfrak{p}}(\lambda)</formula>, où <formula notation="TeX">\mathfrak{p}</formula>
est un idéal premier de <formula notation="TeX">L</formula> sur <formula notation="TeX">p</formula>.
[<formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}(\lambda)</formula> <supplied resp="#pass"><formula notation="TeX">+</formula></supplied> <formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}(\bar{\lambda}) =
v_{\mathfrak{p}}(\lambda\bar{\lambda}) = v_{\mathfrak{p}}(q^{j^{*}(\lambda)}) = j^{*}(\lambda)</formula> ;
<formula notation="TeX">v_{\mathfrak{p}}(q) = 1</formula>]. En fait, il convient de « normaliser »
<formula notation="TeX">G_{\mathbf{C}}</formula> [par le] choix (sur <formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula> !) d'un tel <formula notation="TeX">i</formula>, (NB. Un
autom. de <formula notation="TeX">G^{\circ}</formula> qui <del>induit</del> respecte <formula notation="TeX">i</formula> est l'identité !).
La structure d'<unclear>effectivité</unclear> sur <formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula> est déterminée
grâce à <formula notation="TeX">i</formula>, <del>elle</del> sur <formula notation="TeX">\mathcal{M}_{K}</formula> (<formula notation="TeX">K</formula> ext. de <formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula>)
en particulier de <formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{R}}</formula>, <formula notation="TeX">\mathcal{M}_{\mathbf{C}}</formula>,
par la connaissance du système des <gap reason="illegible"/> conjugués
<note type="editorial" resp="#pass">la phrase se poursuit au feuillet 122 (lot 7), qui s'ouvre sur « de
<formula notation="TeX">i</formula> ». La forme « <formula notation="TeX">\frac{1}{n} v_{\mathfrak{p}}</formula> » porte « <formula notation="TeX">\frac{1}{n}</formula> »
entouré et relié par un trait à une note marginale cerclée</note></p>
<p><note type="authorial" place="margin">N.B. <formula notation="TeX">i</formula> est <gap reason="illegible"/> <unclear>défini</unclear> sur <formula notation="TeX">\mathbf{Q}</formula>, si
<formula notation="TeX">[K : \mathbf{Q}] = \ill{}</formula> (car <del><gap reason="illegible"/></del> <gap reason="illegible"/>
<formula notation="TeX">\mathrm{Hom}(\mathbf{G}_{m\,\mathbf{C}}, G^{\circ}_{\mathbf{C}})</formula>)</note>
<note type="authorial" place="margin"><del>cet</del> <unclear>Calculer</unclear> cette forme <del><gap reason="illegible"/></del>
<gap reason="illegible"/> par degrés : valeurs entières <gap reason="illegible"/> <gap reason="illegible"/> s-groupe <gap reason="illegible"/></note>
<note type="authorial" place="margin"><gap reason="illegible"/> <formula notation="TeX">\mathcal{M}</formula> où <formula notation="TeX">j = 0</formula> ; ex : prendre <formula notation="TeX">q = p \neq 2</formula>,
<formula notation="TeX">L = \mathbf{Q}(\sqrt{-p})</formula>, tel que nb de classes de <formula notation="TeX">L</formula> soit <formula notation="TeX">1</formula>, p. ex. 
<formula notation="TeX">p = 3, 7, 11</formula>, …</note>
<note type="editorial" resp="#pass">trois notes marginales en oblique le long du bord gauche, les deux
dernières dans des contours au crayon ; le « <formula notation="TeX">\frac{1}{n}</formula> » cerclé du
texte renvoie à la deuxième</note></p>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
