<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.rng" type="application/xml" schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="fr">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Fonds Grothendieck, cote n° 144, pages 161–180 — transcription</title>
        <author>Alexandre Grothendieck</author>
        <respStmt>
          <resp>transcription automatique — première passe, non vérifiée contre les pages par une personne (<date when="2026-10-03">2026-10-03</date>)</resp>
          <name xml:id="pass" type="model">Opus 5.5 (claude-opus-5-5)</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>procédure, outillage, export TEI</resp>
          <orgName xml:id="ed">grothendieck.commutator.io (Commutator, Paris)</orgName>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Édition de démonstration</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>Commutator</publisher>
        <pubPlace>Paris</pubPlace>
        <date when="2026-10-03">2026-10-03</date>
        <availability status="restricted">
          <p>Le fonds Alexandre Grothendieck est sous droits. Cette transcription
          est une édition de démonstration, non autorisée, produite par une
          machine et non vérifiée ; aucune image du fonds n'est reproduite. La
          source LaTeX dont ce fichier dérive est publiée sous https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project.</p>
        </availability>
        <ref target="https://grothendieck.commutator.io/">https://grothendieck.commutator.io</ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>France</country>
            <settlement>Montpellier</settlement>
            <repository>Université de Montpellier</repository>
            <collection>Fonds Alexandre Grothendieck (archives mathématiques, 1949–1991)</collection>
            <idno type="cote">144</idno>
          </msIdentifier>
          <head>[Suite autour de Teichmüller dont] Teichmülleries, 1981-1982 : notes manuscrites (1981-1983, s.d.), lettres (1981, s.d.).</head>
          <msContents>
            <summary>Pages 161 à 180 de la cote, dans la
            numérotation des archivistes (crayon, en bas à gauche de chaque
            page) ; lot 9 de vingt pages.
            Les pages absentes de la transcription ne portent pas de
            mathématiques et sont omises ; le saut dans la numérotation en est
            le seul enregistrement.</summary>
          </msContents>
          <history><origin><origDate>1981-1983</origDate><note>Datation de l'inventaire de l'Université de Montpellier, reproduite telle quelle ; les crochets sont ceux des archivistes.</note></origin></history>
          <additional>
            <surrogates>
              <bibl>
                <ref target="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf">https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf</ref>
                <note>Fac-similé numérique de l'Université de Montpellier. Sa
                première page est une feuille de garde générée par
                l'université : la page <hi rend="italic">n</hi> des archivistes
                est la page <hi rend="italic">n</hi>+1 du PDF, et l'attribut
                <hi rend="monospace">facs</hi> de chaque
                <hi rend="monospace">pb</hi> tient compte de ce décalage.</note>
              </bibl>
            </surrogates>
          </additional>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <encodingDesc>
      <projectDesc>
        <p>Transcription mathématique du fonds, une passe de vingt pages par
        conversation avec un grand modèle multimodal, sous la procédure
        <hi rend="monospace">transcribe-grothendieck</hi> du dépôt. Le fichier
        LaTeX est la source de référence ; ce TEI en est dérivé mécaniquement
        par <hi rend="monospace">scripts/tei.mjs</hi> et n'a pas été relu.</p>
      </projectDesc>
      <editorialDecl>
        <p>L'édition n'est pas diplomatique : elle encode les mathématiques et
        l'apparat, rien du support. Correspondance avec l'apparat de la source :
        <hi rend="monospace">\ill</hi> devient <hi rend="monospace">gap[@reason='illegible']</hi>
        (jamais deviné) ; <hi rend="monospace">\uncertain</hi> devient
        <hi rend="monospace">unclear</hi> ; <hi rend="monospace">\supplied</hi> devient
        <hi rend="monospace">supplied</hi> (restitué par le transcripteur) ;
        <hi rend="monospace">\add</hi> devient <hi rend="monospace">add</hi>
        (ajout de l'auteur, en interligne ou sur un mot biffé) ;
        <hi rend="monospace">\struck</hi> devient
        <hi rend="monospace">del</hi> (biffé par l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\note</hi> devient <hi rend="monospace">note[@type='editorial']</hi>
        (du transcripteur) ; <hi rend="monospace">\drawing</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='drawing']</hi> (dessin de l'auteur, décrit par le
        transcripteur) ; <hi rend="monospace">\marginal</hi> devient
        <hi rend="monospace">note[@type='authorial'][@place='margin']</hi> (de l'auteur) ;
        <hi rend="monospace">\page</hi> devient <hi rend="monospace">pb</hi>.</p>
        <p>Restitution et ajout de l'auteur n'ont longtemps fait qu'une macro. Ils
        ont été séparés le 26 septembre 2026 par une règle vérifiable dans le
        fichier, non par une relecture : un ajout accolé au mot qu'il complète
        est une restitution (<hi rend="monospace">supplied</hi>), un ajout
        isolé est de l'auteur (<hi rend="monospace">add</hi>). Certains
        <hi rend="monospace">add</hi> sont donc encore des restitutions du
        transcripteur, que seuls les fac-similés départageront.</p>
        <p>Les mathématiques sont transportées en TeX dans
        <hi rend="monospace">formula[@notation='TeX']</hi>, les diagrammes
        commutatifs en <hi rend="monospace">formula[@notation='tikz-cd']</hi>,
        sans conversion. Une marque d'apparat située à l'intérieur d'une
        formule (un exposant illisible, un symbole biffé) reste dans le TeX de
        la formule, sous les mêmes macros.</p>
        <p>Orthographe, ponctuation et lapsus de l'auteur sont conservés ; une
        faute évidente est signalée par une note, jamais corrigée.</p>
      </editorialDecl>
      <appInfo>
        <application ident="grothendieck-tei" version="2">
          <label>scripts/tei.mjs</label>
          <ref target="https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project">https://github.com/Commutator-IO/grothendieck-project</ref>
        </application>
      </appInfo>
      <schemaRef type="ODD" url="https://grothendieck.commutator.io/tei/grothendieck.odd"/>
    </encodingDesc>
    <profileDesc>
      <langUsage>
        <language ident="fr">français, avec la notation mathématique de l'auteur</language>
      </langUsage>
    </profileDesc>
    <revisionDesc>
      <change when="2026-10-03" who="#ed">Export TEI depuis la source LaTeX.</change>
      <change when="2026-10-03" who="#pass">Première passe de transcription.</change>
    </revisionDesc>
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <div type="batch" n="9">
<div type="section">
<head>Le groupe <formula notation="TeX">\Gamma_{1,1}</formula> : générateurs <formula notation="TeX">\tau'</formula>, <formula notation="TeX">\tau''</formula>, <formula notation="TeX">\sigma</formula>, <formula notation="TeX">\rho'</formula>, <formula notation="TeX">\rho''</formula></head>
<pb n="161" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=162"/><p><note type="editorial" resp="#pass">Le feuillet commence au milieu d'un calcul : les objets <formula notation="TeX">X'</formula>, <formula notation="TeX">X''</formula>, <formula notation="TeX">\varepsilon_0</formula>, <formula notation="TeX">\varepsilon_1</formula>, <formula notation="TeX">\omega</formula> sont introduits avant ce lot.</note></p>
<p><note type="drawing" resp="#pass">à gauche, un parallélépipède en pointillés, flèches le long des arêtes ; au centre, un cylindre (anneau) avec deux arcs <formula notation="TeX">X'</formula> (en dessus) et <formula notation="TeX">X''</formula> (le long du cylindre), les points <formula notation="TeX">a_0, a_1, a_2, a_3</formula>, deux vecteurs <formula notation="TeX">e'</formula>, <formula notation="TeX">e''</formula> issus de <formula notation="TeX">a_0</formula> et une flèche de rotation <formula notation="TeX">\sigma</formula> ; au-dessus, une petite croix fléchée.</note></p>
<p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{ll}
X'_{\xi} &amp; \varepsilon_0(X') \xrightarrow{\ \sim\ } \varepsilon_1(X'') \\
X''_{\xi} &amp; \varepsilon_1(X') \xleftarrow{\ \sim\ } \varepsilon_0(X'') \\
\hline
 &amp; \omega(X') \simeq \omega(X'')
\end{array}
\qquad \Longrightarrow</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">sous la dernière ligne, une flèche vers <formula notation="TeX">\omega(X' \wedge X'')</formula>, avec un signe <formula notation="TeX">(-)</formula> entouré et la mention « anticommutatif ».</note></p>
<p><formula notation="TeX">\tau'</formula>, <formula notation="TeX">\tau''</formula>, <formula notation="TeX">\sigma</formula> ne dépendent pas du « choix d'orientations ».</p>
<p><formula notation="TeX">e'</formula>, <formula notation="TeX">e''</formula> fixent les orientations <unclear>et aussi</unclear> une 2-orientation <del><gap reason="illegible"/></del> sur <formula notation="TeX">X'</formula>, <formula notation="TeX">X''</formula>, d'où <formula notation="TeX">\rho'</formula>, <formula notation="TeX">\rho''</formula>.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tau' e' &amp;= e' &amp; \qquad \tau'' e' &amp;= -e' \\
\tau' e'' &amp;= -e'' &amp; \qquad \tau'' e'' &amp;= e''
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans <formula notation="TeX">\tau'' e'' = e''</formula>, un signe biffé devant le second membre.</note></p>
<p>d'où <formula notation="TeX">\rho'</formula>, <formula notation="TeX">\rho''</formula> :
<formula notation="TeX" rend="display">\left\{
\begin{aligned}
&amp;\tau'(\rho') = \tau''(\rho') = \rho'^{-1} \\
&amp;\tau'(\rho'') = \tau''(\rho'') = \rho''^{-1} \\
&amp;\sigma(\rho') = \rho'', \quad \sigma\rho'' = \rho'
\end{aligned}
\right.
\qquad
\begin{aligned}
\rho'(e') &amp;= e' \\
\rho'(e'') &amp;= e' + e''
\end{aligned}</formula></p>
<pb n="163" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=164"/><p><formula notation="TeX">\tau'</formula>, <formula notation="TeX">\tau''</formula>, <formula notation="TeX">\sigma</formula>, <formula notation="TeX">\rho'</formula>, <formula notation="TeX">\rho''</formula> <note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">\tau''</formula> et <formula notation="TeX">\sigma</formula> soulignés ; un <formula notation="TeX">\sigma</formula> biffé dessous.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\rho' &amp;\longmapsto \varepsilon_0 \\
\rho'' &amp;\longmapsto \varepsilon_1 \\
\tau'' &amp;\longmapsto \tau_\infty = \tau = r_\infty \\
\tau' &amp;\longmapsto \omega_0 \tau_\infty = -\tau \\
\sigma &amp;\longmapsto \sigma_\infty = \sigma
\end{aligned}
\qquad
\left\{
\begin{aligned}
&amp;\tau'^2 = \tau''^2 = \sigma^4 = 1, \quad \sigma^2 = \tau'\tau'' \\
&amp;\tau'(\rho') = \tau''(\rho') = \rho'^{-1}, \quad \tau'(\rho'') = \tau''(\rho'') = \rho''^{-1} \\
&amp;\sigma(\rho') = \rho'' \quad (\Rightarrow \sigma(\rho'') = \rho')
\end{aligned}
\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">à la fin de la première ligne de l'accolade, <formula notation="TeX">\sigma(\rho') = \rho</formula> biffé.</note></p>
<p><formula notation="TeX">(\sigma\rho')^3 \neq 1</formula> dans <formula notation="TeX">\Gamma^{+}_{1,1}</formula> (mais <add><formula notation="TeX">= 1</formula></add> dans un groupe <unclear>spécial</unclear>).
<note type="editorial" resp="#pass">le signe entre <formula notation="TeX">(\sigma\rho')^3</formula> et <formula notation="TeX">1</formula> est surchargé ; la lecture <formula notation="TeX">\neq</formula> est douteuse.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\sigma^{-1}\rho' = \sigma^3\rho' &amp;\longmapsto \sigma^3\varepsilon_0 = \sigma^3(\sigma\rho) = \rho \\
\tau''\sigma &amp;\longmapsto \tau'_\infty = r_0 \\
\tau''\rho' = \underbrace{(\tau''\sigma)}_{\mapsto r_0}\underbrace{(\sigma^{-1}\rho')}_{\mapsto \rho} &amp;\longmapsto r_1
\end{aligned}</formula>
Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{l|l}
\tau'' \longmapsto r_\infty &amp; \rho' \longmapsto \varepsilon_0 \\
\tau''\sigma \longmapsto r_0 &amp; \sigma \longmapsto \sigma \\
\tau''\rho' \longmapsto r_1 &amp; \sigma^{-1}\rho' \longmapsto \rho
\end{array}</formula></p>
<p><note type="drawing" resp="#pass">à gauche, un tore dessiné en perspective, avec deux cercles méridiens et des courbes en pointillés ; à droite, un carré de sommets <formula notation="TeX">a_0, a_1, a_2, a_3</formula> (côté <formula notation="TeX">a_0a_1</formula> fléché), un petit carré intérieur, deux axes fléchés <formula notation="TeX">e'</formula> (horizontal) et <formula notation="TeX">e''</formula> (vertical), avec les légendes <formula notation="TeX">\tau' = \mathrm{id}</formula> et <formula notation="TeX">\tau'' = \ill{}</formula>.</note></p>
<p><formula notation="TeX">\mathfrak{X} = (X, X', X'')</formula>, <formula notation="TeX">\mathcal{E}(\mathfrak{X})</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">\{X', X''\}</formula> = ens. des codiagonales du carré</p>
<p><formula notation="TeX">\varepsilon_0(X') \simeq</formula> ens. des deux côtés opposés du carré qui correspondent à la <formula notation="TeX">X''</formula></p>
<p><formula notation="TeX">\varepsilon_1(X') \simeq</formula> ens. des deux côtés opposés du carré qui correspondent à <formula notation="TeX">X'</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\varepsilon_0(X') \times \varepsilon_1(X') &amp;\simeq \text{ens. des \struck{côtés} \add{\uncertain{sommets}} du carré} \\
&amp;\simeq \varepsilon_1(X'') \times \varepsilon_0(X'') \\
&amp;\simeq \varepsilon_0(X') \times \varepsilon_0(X'') \\
&amp;\simeq \varepsilon_1(X') \times \varepsilon_1(X'')
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">avant la dernière ligne, un début <formula notation="TeX">\simeq \varepsilon_0(X'') \times \ldots</formula> biffé. En bas à gauche : <formula notation="TeX">\mathcal{E}(\mathfrak{X})</formula> suivi de <formula notation="TeX">\varepsilon_0(X')</formula> biffé, et un mot biffé <gap reason="illegible"/>.</note></p>
<pb n="165" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=166"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\left\{
\begin{aligned}
&amp;\sigma_1^2 = \sigma_2^2 = (\sigma_1\sigma_2)^2 = 1 \\
&amp;\rho_1, \rho_2
\end{aligned}
\right.
\qquad
\sigma_i\rho_j = \rho_j^{-1}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\tilde\tau\tilde\rho = \tilde\rho^{-1}, \qquad \tilde\tau\tilde\sigma = \tilde\sigma^{-1}, \qquad \tilde\rho^3 -</formula></p>
<p><note type="drawing" resp="#pass">un cylindre ; au-dessous, un empilement de boîtes en perspective avec des axes <formula notation="TeX">x</formula>, <formula notation="TeX">y</formula> ; à gauche, un cylindre sur lequel est collée une anse, avec une flèche de rotation et deux vecteurs <formula notation="TeX">e_1</formula>, <formula notation="TeX">e_2</formula> ; plus bas, un parallélépipède hachuré avec les points <formula notation="TeX">a_0, a_1, a_2, a_3</formula>, <formula notation="TeX">b_0, b_1, b_2, b_3</formula>, <formula notation="TeX">c_0, c_1, c_2, c_3</formula> ; à côté, <formula notation="TeX">\sigma\varphi</formula> et <formula notation="TeX">D_\sigma</formula> (un premier mot biffé).</note>
<formula notation="TeX" rend="display">x \longmapsto -x, \qquad y \longmapsto y, \qquad (x, y, z) \longmapsto ix,</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(z, t) \longrightarrow (iz, -t)</formula>
Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma^2 = \sigma_1\sigma_2 = \sigma_2\sigma_1</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_1^2 = \sigma_2^2 \ (= \sigma^4) = 1</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_1(\sigma) = \sigma^{-1}, \qquad \sigma_2(\sigma) = \sigma^{-1} \quad ?</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$(\sigma_1, \sigma_2)$}} \qquad \text{\struck{$(\sigma_1\sigma_2)^2$}}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma_2 = \sigma_1\sigma^2 = \sigma^2\sigma_1</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{pmatrix} 1 &amp; 1 \\ 0 &amp; 1 \end{pmatrix}
\begin{pmatrix} 1 &amp; -1 \\ 0 &amp; 1 \end{pmatrix}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\sigma(z, t) &amp;= (iz, -t) \\
\sigma_1(z, t) &amp;= (\bar z, t) \\
\sigma_2(z, t) &amp;= (-\bar z, t)
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(z, t) \longmapsto (\bar z, t) \longmapsto (i\bar z, -t) \longmapsto (-iz, -t)</formula></p>
<pb n="167" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=168"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\sigma_1, \sigma_2, \sigma, \rho_1, \rho_2</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left.
\begin{aligned}
&amp;\sigma_1^2 = \sigma_2^2 = (\sigma_1\sigma_2)^2 = 1 \\
&amp;\sigma_1\sigma_2 = \sigma^2, \quad \sigma_1(\sigma) = \sigma_2(\sigma) = \sigma^{-1}
\end{aligned}
\right\}
\quad D_\sigma \simeq D_4</formula>
<formula notation="TeX">D_\sigma</formula> engendré par <formula notation="TeX">\sigma_1</formula>, <formula notation="TeX">\sigma_2</formula>, <formula notation="TeX">\sigma</formula>.
<formula notation="TeX" rend="display">\left.
\begin{aligned}
&amp;\sigma_i(\rho_j) = \rho_j^{-1} \\
&amp;\sigma(\rho_1) = \rho_2
\end{aligned}
\right|
\Longrightarrow \sigma(\rho_2) = \rho_1</formula>
<formula notation="TeX">\sigma</formula> : <formula notation="TeX">D_\sigma \ast_{D_{\sigma_1}} D_{\rho_1}</formula> (<formula notation="TeX">D_{\rho_1}</formula> engendré par <formula notation="TeX">\rho_1</formula>, <formula notation="TeX">\sigma_1</formula>)</p>
<p>Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma, \sigma_1, \rho_1 \;\Big|\; \sigma^4 = \sigma_1^2 = 1, \qquad
\begin{aligned}
\sigma_1(\sigma) &amp;= \sigma^{-1} \\
\sigma_1(\rho_1) &amp;= \rho_1^{-1} \\
\sigma^2(\rho_1) &amp;= \rho_1
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX">\sigma_2 = \sigma_1\sigma^2</formula> (<formula notation="TeX">\sigma^2</formula> <unclear>central</unclear>) <unclear>commute</unclear> à <formula notation="TeX">\sigma_1</formula> ; <formula notation="TeX">\sigma_1\sigma_2 =</formula></p>
<p><formula notation="TeX">\sigma_2(\rho_1) =</formula></p>
<p><note type="drawing" resp="#pass"><formula notation="TeX">\sigma^2</formula> — un cercle traversé par deux diamètres perpendiculaires ; plus bas, un hexagone dont les côtés ne se rejoignent pas, et un cercle portant les points <formula notation="TeX">a_1, c_0, b_0, a_0, c_3, b_3, a_3, c_2, b_2, a_2, c_1, b_1</formula>, traversé de deux droites pleines et de segments en pointillés.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\left\{
\begin{aligned}
\sigma_1 e_1 &amp;= e_1 \\
e_1 e_2 &amp;= -e_2
\end{aligned}
\right.
\qquad
\left\{
\begin{aligned}
\sigma_2 e_1 &amp;= -e_1 \\
\sigma_2 e_2 &amp;= e_2
\end{aligned}
\right.
\qquad
\left\{
\begin{aligned}
\sigma e_1 &amp;= e_2 \\
\sigma e_2 &amp;= -e_1
\end{aligned}
\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">« <formula notation="TeX">e_1 e_2 = -e_2</formula> » tel quel ; on attend <formula notation="TeX">\sigma_1 e_2 = -e_2</formula>.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\rho_1 e_1 = e_1, \qquad \rho_1 e_2 = e_2 - e_1</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans la dernière formule, un premier second membre biffé.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\tau' = \begin{pmatrix} 1 &amp; 0 \\ 0 &amp; -1 \end{pmatrix}, \qquad
\tau'' = \begin{pmatrix} -1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 1 \end{pmatrix} = \tau_\infty, \qquad
\sigma = \begin{pmatrix} 0 &amp; -1 \\ 1 &amp; 0 \end{pmatrix}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\rho_0 = \begin{pmatrix} 1 &amp; -1 \\ 0 &amp; 1 \end{pmatrix}, \qquad
\sigma(\varepsilon_0) = \rho(\varepsilon_0) = \varepsilon_1</formula>
<note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">\tau''</formula> est écrit sur un <formula notation="TeX">\tau_2</formula> biffé ; la lecture de l'indice de <formula notation="TeX">\rho_0</formula>, écrit sur une autre lettre, est douteuse.</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Le groupe <formula notation="TeX">D_\infty \times \mu</formula> agissant sur le cylindre</head>
<pb n="169" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=170"/><p><formula notation="TeX" rend="display">(z, s) \longrightarrow (\varepsilon z \exp 2i\pi a s, \ \varepsilon' s), \qquad \varepsilon, \varepsilon' \in \mu, \quad a \in \mathbb{Q}</formula>
<note type="drawing" resp="#pass">un cylindre couché traversé par un axe vertical.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\bigl(z \exp 2i\pi a s\bigr)^{(-1)^\nu}, \quad \varepsilon s</formula>
<del><formula notation="TeX">\varepsilon \ \varepsilon'</formula></del>    <formula notation="TeX">D_\infty \times \mu</formula></p>
<p>Dans un cadre : <formula notation="TeX">\varepsilon = 1</formula> ; <formula notation="TeX">\varepsilon = 1</formula>, <formula notation="TeX">\varepsilon' = -1</formula>.</p>
<p><note type="drawing" resp="#pass">un cylindre couché, traversé d'un axe, avec un segment oblique à l'intérieur.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\sigma_1(z, s) &amp;= (z^{-1}, s) \\
\sigma_2(z, s) &amp;= (z, -s) \\
\theta(z, s) &amp;= (z \exp 2i\pi s, s)
\end{aligned}
\qquad
\mathbf{a}(z, s) = (-z, -s)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">la lettre <formula notation="TeX">\mathbf{a}</formula> est soulignée sur la page ; elle est rendue ici en gras. Dans <formula notation="TeX">\sigma_2(z,s)</formula>, le signe devant <formula notation="TeX">s</formula> surcharge un autre caractère ; devant <formula notation="TeX">\theta</formula>, une lettre biffée.</note></p>
<p>Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{gathered}
\mathbf{a}^2 = \sigma_1^2 = \sigma_2^2 = 1, \qquad \sigma_1\sigma_2 = \sigma_2\sigma_1, \quad \mathbf{a}\sigma_1 = \sigma_1\mathbf{a} \\
\sigma_1(\theta) = \theta^{-1}, \qquad \sigma_2(\theta) = \theta^{-1} \\
\mathbf{a}(\theta) = \theta^{-1}
\end{gathered}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\mathbf{a}, \ \alpha, \ \beta, \ \theta</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{gathered}
(z^{-1} \exp 2i\pi s, \ s) \\
(z \exp -2i\pi s, \ s) \\
z \exp -2i\pi s, \ {+s} \\
-z \exp -2i\pi s, \ -s \\
z \exp -2i\pi s, \ s)
\end{gathered}</formula></p>
</div>
<div type="section">
<head>Composition dans une extension ; l'élément <formula notation="TeX">\tilde\eta</formula></head>
<pb n="172" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=173"/><p><formula notation="TeX" rend="display">a \xrightarrow{\ l\ } \gamma^{-1}(a), \qquad a \xrightarrow{\ l'\ } \gamma'^{-1}(a)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(\gamma, l)(\gamma', l') = \bigl(\gamma\gamma', \ \gamma'^{-1}(l) \circ l'\bigr)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(\gamma . l)(\gamma' . l') = (\gamma\gamma')\,\underbrace{\gamma'^{-1}\, l\, \gamma'}\, l'</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">a \longrightarrow (\gamma\gamma')^{-1}a = \gamma'^{-1}(\gamma^{-1}a), \qquad
a \xrightarrow{\ l'\ } \gamma'^{-1}a \xrightarrow{\ \gamma'^{-1}(l)\ } (\gamma\gamma')^{-1}a</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">ces trois lignes sont au crayon, plus pâles que la suite.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\tilde u\,\tilde v\,\tilde u^{-1}\,\tilde v^{-1}</formula>
<note type="drawing" resp="#pass">chemins <formula notation="TeX">\gamma a \xrightarrow{l} a \to \gamma^{-1}a</formula> et <formula notation="TeX">\gamma' a \xrightarrow{l'} a</formula> ; puis <formula notation="TeX">\gamma\gamma' a \xrightarrow{\gamma(l')} \gamma(a) \xrightarrow{l} a</formula>, et, biffé, <formula notation="TeX">\gamma'(l') \to \gamma'(a)</formula>, <formula notation="TeX">e'</formula>.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">(\gamma, l)(\gamma', l') = \bigl(\gamma\gamma', \ l \circ \gamma(l')\bigr)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass"><formula notation="TeX">l \circ \gamma(l')</formula> est écrit au-dessus d'une première expression biffée.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">1 \longrightarrow \pi \longrightarrow E \longrightarrow G \longrightarrow 1</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(l, \gamma)(l', \gamma') = (l . \gamma(l'))</formula>
Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">(l, \gamma)(l', \gamma') = \bigl(l . \gamma(l'), \ \gamma\gamma'\bigr)</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$u \longmapsto u$, $a = \varepsilon_3(\tau')\alpha^{-1}u$, $b = \beta^{-1}u$}}
\qquad
\begin{aligned}
\alpha &amp;= u\,\mathbf{a}^{-1}\varepsilon_3(\tau') \\
\beta &amp;= u\,\mathbf{b}^{-1}
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">ici et plus bas, les lettres soulignées <formula notation="TeX">\mathbf{a}</formula>, <formula notation="TeX">\mathbf{b}</formula>, <formula notation="TeX">\mathbf{u}</formula> sont rendues en gras. Le symbole <formula notation="TeX">\mathfrak{z}</formula> transcrit une lettre en forme de 3 bouclé, qui note l'image dans <formula notation="TeX">G</formula> d'un élément de <formula notation="TeX">\widehat{\mathbb{Z}}</formula> (cf. p. 174).</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde\eta &amp;= \tilde\beta\,\tilde\sigma\,(\tilde\beta)^{-1} &amp;&amp;= \eta_0\,\mathfrak{z}(6\nu) \\
\tilde\sigma(\tilde\eta) &amp;= \tilde\sigma(\tilde\beta)\,\tilde\beta^{-1} = \tilde\eta^{-1} &amp;&amp;= \tilde\sigma(\eta_0)\,\mathfrak{z}(6\nu) = \eta_0^{-1}\mathfrak{z}(6\nu)
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX">\tilde\sigma^2</formula> ne commute à <formula notation="TeX">\tilde\beta</formula> que si <formula notation="TeX">\nu_2 = 0</formula>, i.e. <formula notation="TeX">\nu = 2\nu'</formula>.
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde\eta = \eta_0 = [\beta_0, \sigma_0] &amp;= \beta_0(\sigma_0)\sigma_0^{-1} = \mathbf{u}(\sigma_0)\sigma_0^{-1}, \qquad \tilde\sigma = \sigma_0\,\mathfrak{z}(3)
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\tilde\eta = u(\tilde\sigma)\tilde\sigma^{-1} = u($}}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde\eta = \mathbf{u}(\tilde\sigma)\,\tilde\sigma^{-1}
&amp;= \mathbf{u}(\sigma_0)\,\mathfrak{z}(3\mu)\,\sigma_0^{-1}\,\mathfrak{z}(-3) \\
&amp;= \mathbf{u}(\sigma_0)\,\sigma_0^{-1}\,\mathfrak{z}\bigl(\underbrace{3(\mu - 1)}_{6\nu}\bigr)
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\beta(\tilde\sigma) = u(\tilde\sigma), \qquad \beta(\tilde\sigma) = \beta(\sigma_0)\,\mathfrak{z}(3)</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">au bas de la page, sous <formula notation="TeX">u(\tilde\sigma)</formula>, un signe <formula notation="TeX">=</formula> vertical suivi d'un trait inachevé.</note></p>
<pb n="173" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=174"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\tilde\eta = \eta_0, \qquad \tilde\xi = \xi_0</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde u(\tilde\varepsilon_0) = \tilde u(\tilde\sigma\tilde\rho)
&amp;= \mathfrak{z}(\nu')\,\tilde\eta\,\tilde\sigma\,\mathfrak{z}(-\nu'')\,\tilde\xi\,\tilde\rho \\
&amp;= \mathfrak{z}(\nu' - \nu'')\,\underbrace{\eta_0\,\sigma(\xi_0)}_{l_0^{\nu}}\,
\underbrace{\tilde\sigma\tilde\rho}_{\sigma_0\rho_0\mathfrak{z}(1) = \varepsilon_0\mathfrak{z}(1)} \\
&amp;= \mathfrak{z}(\nu' - \nu'')\,\underbrace{l_0^{\nu}}_{\varepsilon_0^{2\nu}}\,\varepsilon_0\,\mathfrak{z}(1) \\
&amp;= \mathfrak{z}(1 + \nu' - \nu'')\,\varepsilon_0^{2\nu+1} \\
&amp;= \mathfrak{z}(1 + \nu' - \nu'')\,\underbrace{\varepsilon_0^{\mu}}_{\tilde\varepsilon_0^{\mu}\mathfrak{z}(-\mu)}
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">à la première ligne, un symbole biffé devant <formula notation="TeX">\mathfrak{z}(\nu')</formula> ; à la quatrième, un facteur biffé devant <formula notation="TeX">\varepsilon_0^{2\nu+1}</formula>.</note></p>
<p>Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\tilde u(\tilde\varepsilon_0) = \mathfrak{z}(\nu' - \nu'' - 2\nu)\,\tilde\varepsilon_0^{\mu}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
&amp;\underbrace{\nu' - \nu''}_{-\nu_2\nu_3 + \nu_0} = 2\nu \\
&amp;-\nu_2\nu_3 + \nu_0 = 2(2\nu_3 - 3\nu_2 - 6\nu_2\nu_3 + 6\nu_0) \\
&amp;11\nu_0 = 0, \qquad \nu_0 = 0
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde u_1(\tilde\varepsilon_0) &amp;= \mathfrak{z}(\nu_1' - \nu_1'' - 2\nu_1)\,\tilde\varepsilon_0^{\mu_1} \\
\tilde u_1\tilde u(\tilde\varepsilon_0) &amp;= \mathfrak{z}\bigl(\mu_1(\nu' - \nu'' - 2\nu)\bigr)\,\tilde u_1(\tilde\varepsilon_0^{\mu})
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">le facteur <formula notation="TeX">2\nu</formula> de l'encadré surcharge une première écriture. La ligne <formula notation="TeX">11\nu_0 = 0</formula> ne se déduit pas telle quelle de la précédente ; elle est transcrite comme elle est écrite.</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Construction</head>
<pb n="174" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=175"/><p><hi rend="bold">Construction.</hi> Soit
<formula notation="TeX" rend="display">(1) \qquad G = Gl(2, \widehat{\mathbb{Z}}) . \widehat{\mathbb{Z}} \qquad \text{(produit semi-direct)}</formula>
où <formula notation="TeX">Gl(2, \widehat{\mathbb{Z}})</formula> opère sur <formula notation="TeX">\widehat{\mathbb{Z}}</formula> par
<formula notation="TeX" rend="display">(2) \qquad u . \lambda = \det(u)\,\lambda</formula>
<del>Considérons <gap reason="illegible"/></del> Pour <formula notation="TeX">u \in Gl(2, \widehat{\mathbb{Z}})</formula>, on désigne par <formula notation="TeX">u_G</formula> son image dans <formula notation="TeX">G</formula>, et pour <formula notation="TeX">\lambda \in \widehat{\mathbb{Z}}</formula>, on désigne par <formula notation="TeX">\mathfrak{z}(\lambda)</formula> son image dans <formula notation="TeX">G</formula>.
<note type="editorial" resp="#pass">« produit ½ direct » sur la page. La lecture <formula notation="TeX">u_G</formula> est douteuse.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">(3) \qquad
\left\{
\begin{aligned}
&amp;Sl(2, \mathbb{Z})^{\sim} \longrightarrow G \\
&amp;\tilde\rho \longmapsto \rho_0 . \mathfrak{z}(-2) \\
&amp;\tilde\sigma \longmapsto \sigma_0 . \mathfrak{z}(3) \\
&amp;\Bigl[\ \tilde\omega_0 = \tilde\rho^{-3} = \tilde\sigma^2 \longmapsto \omega_0 . \mathfrak{z}(6), \quad
l'_0 = \tilde\omega_0^{2} \longmapsto \mathfrak{z}(12)\ \Bigr] \\
&amp;\tilde r_0 = \tilde\tau' \longmapsto r_0
\end{aligned}
\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans <formula notation="TeX">\tilde\sigma \mapsto \sigma_0 . \mathfrak{z}(3)</formula>, le <formula notation="TeX">3</formula> surcharge un premier chiffre ; devant <formula notation="TeX">r_0</formula>, une lettre biffée.</note></p>
<p>Soit le sous-groupe <formula notation="TeX">SG</formula> <note type="editorial" resp="#pass">une première écriture <formula notation="TeX">Sl(2,\mathbb{Z}) \ldots</formula> biffée</note>
<formula notation="TeX" rend="display">(4) \qquad SG = Sl(2, \widehat{\mathbb{Z}}) . \widehat{\mathbb{Z}}</formula>
<unclear>image par l'inverse</unclear> de <formula notation="TeX">Sl(2, \widehat{\mathbb{Z}})</formula> dans <formula notation="TeX">G</formula>, <del>opérant</del> <unclear>admet comme</unclear> centre <formula notation="TeX">\mu \times \widehat{\mathbb{Z}}</formula> — il s'ensuit que l'opération de <formula notation="TeX">G</formula> sur <formula notation="TeX">SG</formula> par automorph. int. se factorise en une opération de <formula notation="TeX">G/\widehat{\mathbb{Z}}^{\ast} \simeq Gl(2, \widehat{\mathbb{Z}})</formula> sur <formula notation="TeX">SG</formula>, donc si <formula notation="TeX">\alpha \in Gl(2, \widehat{\mathbb{Z}})</formula>, <formula notation="TeX">x \in SG</formula>, <formula notation="TeX">\alpha(x) = \alpha x \alpha^{-1}</formula> est défini <del><gap reason="illegible"/></del>, <unclear>à savoir</unclear> <formula notation="TeX">\tilde\alpha x \tilde\alpha^{-1}</formula>, où <formula notation="TeX">\tilde\alpha</formula> <unclear>est un</unclear> relèvement <unclear>arbitraire</unclear> de <formula notation="TeX">\alpha</formula> dans <formula notation="TeX">G</formula> :
<formula notation="TeX" rend="display">(5) \qquad \alpha(x) \text{ ou } \alpha x \alpha^{-1} \overset{\text{déf}}{=} \tilde\alpha(x) = \tilde\alpha x \tilde\alpha^{-1} = \alpha_0(x) = \alpha_0 x \alpha_0^{-1}.</formula>
Considérons
<formula notation="TeX" rend="display">(6) \qquad
\left\{
\begin{aligned}
&amp;\beta \in Sl(2, \widehat{\mathbb{Z}}), \qquad \beta = \mathbf{u}\,b^{-1}, \quad \mathbf{u} = \begin{pmatrix} \mu &amp; \lambda \\ 0 &amp; 1 \end{pmatrix}, \quad b \in \mathrm{Cent}(L_\sigma) \\
&amp;\text{i.e.}\quad \beta = \mathbf{u}\,(t\sigma + u)^{-1}
\end{aligned}
\right.</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\left|
\begin{aligned}
&amp;\nu_2 \in \{0, 1\}, \quad t^2 + u^2 = \mu \in \widehat{\mathbb{Z}}^{\ast} \\
&amp;t, u \in \widehat{\mathbb{Z}}
\end{aligned}
\right.</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">après <formula notation="TeX">Sl(2,\widehat{\mathbb{Z}})</formula>, un mot raturé ; sous <formula notation="TeX">\mathbf{u}</formula>, une ligne biffée ; sous <formula notation="TeX">\mathrm{Cent}(L_\sigma)</formula>, la précision <formula notation="TeX">(Gl(2,\widehat{\mathbb{Z}}))</formula>. La lecture <formula notation="TeX">\mathrm{Cent}</formula> est douteuse.</note></p>
<p>Considérons un rel. <formula notation="TeX">\tilde\beta</formula> de <formula notation="TeX">\beta</formula> dans <formula notation="TeX">SG</formula> (p. ex. <formula notation="TeX">\tilde\beta = \beta_0</formula>), d'où
<formula notation="TeX" rend="display">(7) \qquad \tilde\eta \overset{\text{déf}}{=} [\tilde\beta, \tilde\sigma] = \tilde\beta\,\tilde\sigma\,(\tilde\beta)^{-1}
= \tilde\beta(\tilde\sigma)\,\tilde\sigma^{-1} = \beta(\tilde\sigma)\,\tilde\sigma^{-1}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">devant <formula notation="TeX">[\tilde\beta, \tilde\sigma]</formula>, une première écriture raturée.</note></p>
<p>On a
<formula notation="TeX" rend="display">\sigma(\tilde\eta) = \tilde\sigma(\tilde\eta) = \tilde\sigma(\tilde\beta)\,\underbrace{\tilde\sigma^2(\tilde\beta)^{-1}} =</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">au-dessus du premier <formula notation="TeX">=</formula>, un « (déf) » biffé. La ligne s'arrête là, au bas du feuillet.</note></p>
<pb n="176" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=177"/><p>Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\left\{
\begin{aligned}
&amp;\tilde u(\tilde\rho) = \lambda'\,\tilde\xi\,\tilde\rho \\
&amp;\tilde u(\tilde\sigma) = \lambda''\,\tilde\eta\,\tilde\sigma \\
&amp;\tilde u(\tilde\omega_0) = \tilde\omega_0^{\mu} \\
&amp;\tilde u(\tilde\varepsilon_0) \overset{?}{=} \tilde\varepsilon_0^{\mu}
\end{aligned}
\right.
\quad\Longleftrightarrow\quad
\underbrace{\nu' - \nu''}_{-\nu_2\nu_3 + \nu_0} = 2\nu
\quad (\text{i.e. } \nu_0 = 0 \text{ si } \nu_2 = \nu_3 = 0)</formula>
<formula notation="TeX">\lambda', \lambda'' \in</formula> <unclear><formula notation="TeX">\widehat{Z}_{1,1}</formula></unclear>.
<note type="editorial" resp="#pass">dans la deuxième ligne de l'encadré, <formula notation="TeX">\lambda''</formula> surcharge une autre lettre ; sous l'accolade, une ligne biffée.</note></p>
<p><hi rend="bold">Ext</hi> des gr. de <formula notation="TeX">\mathcal{M}_{0,3}[0]</formula> dans <formula notation="TeX">Sl(2, \mathbb{Z})^{\wedge}</formula> : <formula notation="TeX">Sl(2, \mathbb{Z})^{\sim\wedge}</formula></p>
<p>Relations
<formula notation="TeX" rend="display">\left\{
\begin{aligned}
&amp;\tilde\rho^{-3} = \tilde\sigma^2 = \tilde\omega_0 \\
&amp;\tilde\varepsilon_0 = \tilde\sigma\tilde\rho
\end{aligned}
\right.
\qquad \text{N.B. on pose } l'_0 = \tilde\omega_0^2</formula>
<del><formula notation="TeX">\lambda'</formula>, <formula notation="TeX">\lambda''</formula> déterminés par</del>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\underbrace{\tilde\eta\,\tilde\sigma(\tilde\eta)}_{\in \widehat{Z}_{1,1}}\,\lambda''^2 = l_0\,\tilde\omega_0^{2\nu}$,
\quad $\underbrace{\tilde\xi\,\rho(\tilde\xi)\,\rho^2(\tilde\xi)}_{\in Z_{1,1}}\,\lambda'^3 = \tilde\omega_0^{2\nu}$}}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">ce passage est barré d'une grande croix ; un terme raturé après <formula notation="TeX">\tilde\sigma(\tilde\eta)</formula>.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde u(\tilde\rho) &amp;= \lambda'\,\mathrm{int}(\tilde\alpha)(\tilde\rho) \\
\tilde u(\tilde\rho^3) &amp;= \lambda'^3\,\mathrm{int}(\tilde\alpha)(\underbrace{\tilde\rho^3}_{\tilde\omega_0^{-1}})
= \lambda'^3\,\tilde\omega_0^{-\varepsilon_3} \overset{?}{=} \tilde u(\tilde\omega_0^{-1}) = \tilde\omega_0^{-\mu} \\
\lambda'^3 &amp;= \tilde\omega_0^{-(\mu - \varepsilon_3)}
\end{aligned}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">à la fin de la dernière ligne, <formula notation="TeX">= \tilde\omega_0^{-2\nu}</formula> biffé.</note></p>
<p>Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\lambda' &amp;= \tilde\omega_0^{-\frac{\mu - \varepsilon_3}{3}} = \tilde\omega_0^{-2\nu''} = l'^{-\nu''}_0 \\
\lambda'' &amp;= \tilde\omega_0^{\frac{\mu - \varepsilon_2}{2}} = \omega_0^{2\nu'} = l'^{\nu'}_0
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\lambda'\lambda'' = \omega_0^{\frac{\mu - 3\varepsilon_2 + 2\varepsilon_3}{6}}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">les égalités à droite de l'encadré sont serrées dans la marge et surchargées ; leur lecture est douteuse.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\tilde u(\tilde\sigma) = \lambda''\,\mathrm{int}(\tilde\beta)(\tilde\sigma)$}}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\text{\struck{$\tilde u(\tilde\sigma^2) = \lambda''^2\,\mathrm{int}(\tilde\beta)(\tilde\sigma^2) = \lambda''^2\,\tilde\omega_0^{\varepsilon_2}$}}
\;\text{\struck{$\overset{?}{=} \tilde u(\tilde\omega_0) = \tilde\omega_0^{\mu}$}}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{aligned}
\tilde u(\tilde\varepsilon_0) &amp;= \tilde u(\tilde\sigma)\,\tilde u(\tilde\rho)
= \lambda''\,\tilde\eta\,\tilde\sigma\,\lambda'\,\tilde\xi\,\tilde\rho
= \lambda''\,\tilde\eta\,\tilde\sigma(\lambda'\tilde\xi)\,\tilde\sigma\tilde\rho \\
&amp;= \lambda''\,\tilde\eta . \sigma(\lambda'\tilde\xi)\,\tilde\varepsilon_0 \overset{?}{=} \tilde\varepsilon_0^{\mu}
\end{aligned}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\lambda''\,\tilde\eta\,\sigma(\lambda'\tilde\xi) \overset{?}{=} \tilde l_0^{\nu}</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">(\lambda'\lambda'')\,\underbrace{\sigma(\tilde\eta)\,\tilde\xi}_{\tilde\eta^{-1}\tilde\xi} \overset{?}{=} \tilde l_1^{\nu}
\qquad
\begin{aligned}
\tilde\eta &amp;= \tilde\beta\,\sigma(\tilde\beta^{-1}) \\
\sigma(\tilde\eta) &amp;= \sigma(\tilde\beta)\,\tilde\beta^{-1} = \tilde\eta^{-1}
\end{aligned}</formula>
Encadré :
<formula notation="TeX" rend="display">(\lambda'\lambda'') \overset{?}{=} \tilde\xi^{-1}\,\tilde\eta\,\tilde l_1^{\nu} \quad ?</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">dans l'encadré, un terme raturé après <formula notation="TeX">(\lambda'\lambda'')</formula> ; le <formula notation="TeX">\tilde\xi</formula> est surchargé.</note></p>
</div>
<div type="section">
<head>Les groupes <formula notation="TeX">\Gamma^{!+}_{g,\nu}</formula> et leurs sous-groupes canoniques</head>
<pb n="179" facs="https://grothendieck.umontpellier.fr/144.pdf#page=180"/><p><formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{ccccccccc}
\mathfrak{S}_\nu &amp; &amp; \mathfrak{S}_{\nu-1} &amp; &amp; \mathfrak{S}_5 &amp; &amp; \mathfrak{S}_4 &amp; &amp; \\
\Gamma^{!+}_{0,\nu} &amp; \longrightarrow &amp; \Gamma^{!+}_{0,\nu-1} &amp; \cdots &amp; \Gamma^{!+}_{0,5} &amp; \longrightarrow &amp; \Gamma^{!+}_{0,4} &amp; \longrightarrow &amp; \Gamma^{!+}_{0,3} \\
\cup &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \wr &amp; &amp; \| \\
 &amp; &amp; &amp; &amp; &amp; &amp; Sl(2,\mathbb{Z})/\pm 1 &amp; &amp; \{1\} \\
 &amp; &amp; &amp; &amp; &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \\
\Pi_{0,\nu-1} &amp; &amp; \Pi_{0,\nu-2} &amp; \cdots &amp; \Pi_{0,4} &amp; &amp; \Pi_{0,3} &amp; &amp; \\
\cup &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \\
L_0^{(0,\nu-1)} &amp; &amp; L_0^{(0,\nu-1)} &amp; &amp; L_0^{(0,4)} &amp; &amp; L_0^{(0,3)} &amp; &amp;
\end{array}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">les <formula notation="TeX">\mathfrak{S}_\nu, \ldots, \mathfrak{S}_4</formula> sont écrits au-dessus des groupes. Sous <formula notation="TeX">\Gamma^{!+}_{0,3}</formula>, un premier groupe raturé, remplacé par <formula notation="TeX">\{1\}</formula>. Le deuxième exposant <formula notation="TeX">(0, \nu - 1)</formula> est tel qu'on le lit ; on attendrait <formula notation="TeX">(0, \nu - 2)</formula>.</note></p>
<p>Dans <formula notation="TeX">\Gamma^{!+}_{0,\nu}</formula> <add><formula notation="TeX">(\nu \geq 4)</formula></add>, sous-groupes canoniques <del>nilpotents</del> commutatifs <add><unclear>libres</unclear></add> de rang <formula notation="TeX">\nu - 3</formula> (i.e. <formula notation="TeX">\simeq \mathbb{Z}^{\nu-3}</formula>).</p>
<p><note type="drawing" resp="#pass">une rangée de points numérotés <formula notation="TeX">0, 1, 2, 3, \ldots, \nu - 1, \nu</formula> ; au-dessous, un cercle contenant deux points, puis deux points isolés marqués <formula notation="TeX">1</formula> et <formula notation="TeX">\infty</formula>.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">k[x_1, x_2, \ldots, x_\nu] \subset k\{x_1\}\{x_2\} \cdots \{x_\nu\}</formula>
<note type="editorial" resp="#pass">un terme raturé entre <formula notation="TeX">\{x_1\}</formula> et les points de suspension.</note>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{ccccccc}
\Gamma^{!+}_{1,\nu} &amp; \longrightarrow &amp; \cdots &amp; \Gamma^{!+}_{1,3} &amp; \longrightarrow &amp; \Gamma^{!+}_{1,2} \longrightarrow &amp; \Gamma^{!+}_{1,1} \\
 &amp; &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \cup &amp; \wr \\
\Pi_{1,\nu-1} &amp; &amp; &amp; \Pi_{1,2} &amp; &amp; \Pi_{1,1} &amp; Sl(2,\mathbb{Z}) \\
\cup &amp; &amp; &amp; \cup &amp; &amp; \cup &amp; \cup \\
L_0^{(1,\nu-1)} &amp; &amp; &amp; L_0^{(1,2)} &amp; &amp; L_0^{(1,1)} &amp; L_0^{\ill{}}
\end{array}</formula>
Dans <formula notation="TeX">\Gamma^{!+}_{1,\nu}</formula> <formula notation="TeX">(\nu \geq 1)</formula>, sous-groupes can. <del>nilpotents</del> <gap reason="illegible"/> <del><gap reason="illegible"/></del> de rang <formula notation="TeX">\nu</formula>.</p>
<p><formula notation="TeX">g \geq 2</formula>, <formula notation="TeX">\nu \geq 0</formula>
<formula notation="TeX" rend="display">\begin{array}{cccccc}
\Gamma^{!+}_{g,\nu} \longrightarrow \cdots &amp; &amp; \Gamma^{!+}_{g,2} &amp; \longrightarrow \Gamma^{!+}_{g,1} &amp; \longrightarrow \Gamma^{!+}_{g,0} &amp; \\
\cup &amp; &amp; \cup &amp; \cup &amp; \cup &amp; \\
\Pi_{g,\nu-1} &amp; \cdots &amp; \Pi_{g,1} &amp; \Pi_g &amp; \Delta_g \simeq \mathbb{Z}^g &amp; \\
\cup &amp; &amp; \cup &amp; \cup &amp; &amp; \\
L_0^{(g,\nu-1)} &amp; &amp; L_0^{(g,1)} &amp; \Lambda_g\ (\simeq \mathbb{Z}) &amp; &amp; \\
 &amp; &amp; &amp; ? &amp; &amp;
\end{array}</formula>
Sous-groupes canoniques <del>nilpotents</del> <unclear>maximaux</unclear> de rang <unclear><formula notation="TeX">3g + \nu</formula></unclear>.
<note type="editorial" resp="#pass">la lettre <formula notation="TeX">\Delta_g</formula> (tracée en gras) est d'une lecture douteuse. L'exposant de <formula notation="TeX">\Gamma^{!+}_{g,\nu}</formula> est écrit « <formula notation="TeX">!+1</formula> ». Le chiffre devant <formula notation="TeX">g</formula> dans « rang <formula notation="TeX">3g+\nu</formula> » surcharge un autre chiffre ; la lecture est douteuse. Au bas de la page, une formule entièrement biffée, illisible, se terminant par <formula notation="TeX">\frac{(\nu - 1)g}{2}</formula> <unclear>environ</unclear>.</note></p>
</div>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
